اما بگذارید لحظه ای قبول کنیم که این نیروگاه فقط ۵ میلیارد دلار در کل مخارج برداشته است. آیا این نیروگاه زمانی به سوددهی می رسد.
برای محاسبه کردن چند پیش فرض را باید کرد
قیمت تمام شده برق در ایران۶۸۰ ریال کیلووات ساعت است۳ که از این میزان۴۳۰ ریال را از مشتری بطور مستقیم دریافت می کنند و باقی را از طریق یارانه. حال فرض را بر این بگیریم که تمامی قیمت۶۸۰ ریال بطور مستقیم از مشتری دریافت می شود و سهم یارانه را حذف کنیم
نرخ رشد نرخ قیمت برق را۱۰ درصد در سال در نظر بگیریم. لازم به ذکر است که در حال حاضر در بازار بورس اروپای شمالی۴ برق به قیمت۳ تا۵ سنت در هر کیلووات ساعت فروش میرسد. قیمت تمام شده برق در ایران۳سنت است. ۵ . می بینید که زیاد این قیمت جای رشد ندارد.
نرخ رشد مخارج جاری نیروگاه را هم ۱۰درصد در نظر بگیرم
میزان اتلاف برق در شبکه برق رسانی را ۱۸درصد درنظر بگیرم. بنابر دادهای توانیرو این میزان در سال ۹۱ بالغ بر۲۰ درصد بوده است.
طول عمر نیروگاه بوشهر را۴۰سال فرض کنیم ـ البته برای مثال ساختمانه و سیستهای کنترل کهنه می شوند و فعلا حداقل 20 سال از عمر اینها گذاشته است. و فرض 40 سال دیگر، خیلی ارفاقی است.
طول زمان ساخت نیروگاه را فقط ده سال در نظر بگیریم در صورتی که می دانیم این زمان بسیار طولانی تر بوده است
نرخ متوسط بهره را ۱۵ درصد در نظر بگیریم
مخارج جاری را ۱۹دلار در هر مگاوات ساعت در نظر بگیریم ۷
یکی از مشکلات ساخت نیروگاه اتمی احتیاج به سرمایه بالا برای احداث آن است. از اینرو این سرمایه باید زود به بازدهی برسد. هر چه ساخت نیروگاه به تاخیر بیافتد کل سوددهی نیروگاه در طول عمر ۴۰ ساله خود به شدت صدمه می بیند. حتا اگر فرض را بر این بگیریم که کل سرمایه اولیه نهاده شده ۵ میلیارد است ۸ و زمان ساخت را ۱۰ سال فرض کنیم و نرخ بهره ۱۵٪ باشد. در اینصورت نیروگاه بوشهر نه تنها در طول ۴۰ سال عمر خود هیچگاه به سوددهی نمی رسد بلکه بطور متوسط با فرضیات بالا هر سال ۲٫۳ میلیارد دلار ضرر می دهد.
![]() |
نمودار ۱: در این نمودار کل سرمایه لازم ۵ میلیارد دلار فرض شده است و طول ساخت نیروگاه۱۰ سال در نظر گرفته شده است. همانطور که در نمودار (درآمد منهای مخارج) ملاحظه می کنید هیچگاه نیروگاه بوشهر با فرضهای بالا به سود دهی نمی رسد. |
برای اینکه نیروگاه به سودهی برسد می باید که :
- رشد قیمت را ۲۰ درصد در نظر بگیریم و رشد مخارج جاری را همان ۱۰٪
افت برق در شبکه برق رسانی را صفر در نظر بگیریم
![]() ![]() |
نمودار۲: با فرض اینکه رشد قیمت برق ۲۰درصد در سال باشد و افت برق در شبکه برق رسانی صفر باشد نیروگاه بعد از ۱۷ سال به سوددهی می رسد. همانطور که در نمودار ۲ ملاحظه می کنید حتا با فرضهای که از واقعیت به دور است مثل نداشتن افت برق در شبکه برق رسانی و یا رشد قیمت برق دو برابر رشد مخارج جاری با اینحال اگر همه چیز حداکثر کارایی را داشته باشد تازه بعد از ۱۷ سال است که نیروگاه می تواند به سود دهی برسد. |
حتا اگر سهم مخارج سرمایه (سود سرمایه) را صفر در نظر بگیریم در اینصورت هفت سال طول می کشد که نیروگاه بوشهر به سوددهی برسد نه دو سال و نیم.
![]() ![]() |
نمودار ۳: سهم سود سرمایه به عنوان مخارج صفر در نظر گرفته شده است. با اینحال برای پس انداز کردن ۵ میلیارد دلار (هزینه نیروگاه اتمی) هفت سال زمان لازم است. |
اینکه در ظرف دوسال و نیم هزینه گذاشته شده ۵ میلیارد دلاری بابت تولید برق در نیروگاه بوشهر بدست بیاید حتا با داده های آقای چیت چیان جور در نمی آید.
لاجرم می باید که ایشان میزان کمتر سوزاندن سوخت فسیلی در نیروگاههای حرارتی را مبنا قرار داده باشند. در اینصورت با فرض هر بشکه نفت ۱۰۰ دلار می باید ۵۰ میلیون بشکه نفت کمتر در نیروگاههای حرارتی مصرف شده باشد که این میزان را در بازار جهانی بفروش برسانند و بتوانند ۵ میلیارد درآمد از آن داشته باشند که این میزان به قول ایشان همان میزان هزینه نیروگاه اتمی بوشهر است.
حال باید دید که آیا این راه کار اقتصادی بوده و برای محیط زیست بهترین راهکرد بوده است.
نیروگاه بوشهر در طی دو سال نیم با فرض اینکه۸۰ درصد از زمان را بتواند با حداکثر ظرفیت تولید کارایی داشته باشد می تواند ۱۷٫۵ تراوات ساعت برق تولید کند۹. میزان انرژی ۵۰ میلیون بشکه ۸۵ تروات ساعت است با این حساب آن دسته از نیروگاههای حرارتی که مورد نظر آقای چیت چیان است ۲۱ درصد بیشتر کارایی نداشته باشد. این به این معنا است که در این نیروگاهها ۷۹ درصد از سوخت دود هوا می شود.
اما اگر منظور صرفه جویی در مصرف سوخت فسیلی بود این بدترین راهکردی بود که می توانستند انتخاب کنند زیرا اگر بجای ساخت نیروگاه اتمی اینگونه نیروگاهها را که فقط۲۱درصد کارایی دارند را با نیروگاههای سیکل ترکیبی که بیش از۵۰ درصد کارایی دارند جایگزین می کردند با فرض اینکه:۱۰
قیمت هر کیلووات از نوع سیکل ترکیبی ۱۰۰۰ دلار
اختلاف زمانی ساخت نیروگاه اتمی با نیروگاههای حرارتی ۸ سال فرض شده است
نرخ بهره ۱۵ درصد
در اینصورت می توانستیم به میزان ۱۵۰۰مگاوات توان تولید برق را با کارایی۵۰ درصد جایگزین نیروگاههای حرارتی بکنیم که۲۱درصد کارایی دارند. در اینصورت بجای۵۰ میلیون بشکه نفت۱۷۴ میلییون بشکه نفت صرفه جویی می شد که با قیمت نفت بشکه ای ۱۰۰ دلار این میزان به جای ۵ میلیارد دلار طی دو سال و نیم بیش از۱۷ میلیارد دلار سود دهی در سال داشته باشیم. علاوه بر این می توانستیم به میزان ۴۳ میلیون تن از گاز گلخانه ای بکاهیم. برای ساخت نیروگاه حرارتی از این نوع تقریبا ۴ سال وقت لازم است. این به این معنی است که از سال۲۰۰۳ کار ساخت این نیروگاههای حرارتی تمام شده بود و ما به میزان۴۳ میلیون تن در سال کمتر گاز دی اکسید کربن به هوا می فرستادیم که این میزان بیش از۱۰ درصد کل تولید گاز گلخانه ای ایران در سال۲۰۰۳ است. اگر بخواهیم دقیق باشیم بجای محاسبات گاز دی اکسید کرین می باید مجموع گازهای گلخانه ای که به معادل گاز دی اکسید کربن سنجیده می شوند را حساب کرد که در اینصورت سرفه جویی از اینهم بیشتر می شد.
و بالاخره اینکه هزینه های مهم و متفاوت مانند سوخت گذاری های هر چند سال یکبار و پیاده کردن و پاک کردن نیروگاه در آخر کار و هزینه بیمه که تمامی اینها مربوط به آینده می شوند در این مطالعه در نظر گرفته نشده اند که بر هزینه های آن می افزاید. در کشورهای صنعتی بخشی از این هزینه ها را در صندوقی از پول دریافتی توسط مشتری پس انداز میکنند و یک ارگان سومی ناظر بر این صندوق است. در ایران خبری از این نوع صندوق نیست و به این لحاظ تمامی این مخارج را ملت ایران باید بپردازنند.
مجید محمدی محقق
۲۰۱۴/۰۱/۲۱
۱ http://www.dw.de/%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%82-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1/a-17206025
۲تخمین درست هزینه ها در خصوص نیروگاههای اتمی کاری است بسیار مشکل. یکی بخاطر ابعاد پروژه است که کار را دشوار می کند دیگر اینکه این تصمیمات در درجه اول تصمیمات سیاسی است و بسیاری از مخارج را در درون پروژه نمی گنجانند. در مورد مقایسه نیروگاه فنلاند و ایران هر چند که میزان دستمزد در ایران کمتر است اما فشارهای اقتصادی و وابسته بودن ایران تنها به یک کشور این پروژه را گرانتر از معمول خواهد کرد.
۵ دلار را ۲۵۰۰ تومان فرض شده است
۷ از آنجا که دسترسی به مخارج جاری برای نیروگاه بوشهر امکان پذیر نبود مخارج جاری در سوئد را مبنا قرار دادم. این مخارج بطور حتم برای ایران به دلیل تحریمها و وابستگی ایران به روسیه بیشتر خواهد بود
۸ بطور قطع هزینه بطور جاری پرداخت شده است. اما به دلیل دسترسی نداشتن به فرض را بر این گرفتم که ساخت نیروگاه از روزی که طرح شروع شده است تا بهره وری ۱۰ سال بوده است. در صورتی که این زمان بسیار طولانی تر از این است.
۹ این میزان بین ۷۵ تا ۹۲ درصد در کشورهای صنعتی در نوسان است. یا اینکه نمی توان حداکثر تولید داشت و یا اینکه هر ساله می باید به مدتی نیروگاه تعطیل شود برای بازبینی کلی.
۱۰ گمان دارم که حدود ده سال پیش بود که برای اولین بار این محاسبه ها را دقیقتر کردم. در آن روز حس ملی به بسیاری اجازه نمی داد که این واقعیت را ببینند که نیروگاه اتمی جز زیان برای کشور ما حاصلی ندارد