فرونشست صرفاً یک پدیده طبیعی نیست؛ تهدیدی جدی برای امنیت زیرساختی کشور است. به گفته رحمانی، این پدیده می تواند موجب تخریب خیابان ها، پل ها، فرودگاه ها، پالایشگاه ها، نیروگاه ها، خطوط انتقال نفت، گاز، آب و حتی آثار تاریخی شود. خانه ها ترک می خورند، خطوط فاضلاب می شکنند و تاب آوری ساختمان ها در برابر زلزله کاهش می یابد.
فرونشست فقط زمین را نمی بلعد؛ جامعه را هم از پا درمی آورد. افزایش مهاجرت اجباری، حاشیه نشینی، نابودی زمین های کشاورزی و فقر ناشی از خشک شدن چاه ها و قنوات، بخشی از تبعات اجتماعی این بحران خاموش است.
هم زمان، آسمان هم نمی بارد:
در حالی که زیر پایمان خالی می شود، از آسمان نیز رمقی برای جبران نمانده است. محمد جوانبخت، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا، هشدار می دهد که سال آبی جاری یکی از سخت ترین سال ها برای ایران است. به گفته او، ۲۲ استان کشور با تنش آبی مواجه اند و بیش از ۱۰۰ نقطه شهری درگیر بحران آب هستند.
از هم اکنون محدودیت در کشت بهاره و دوم در بسیاری از مناطق اعمال شده و حتی در استان خوزستان، کشت برنج ممنوع اعلام شده است. جوانبخت هشدار می دهد که «پیک مصرف آب شرب از دو ماه آینده آغاز می‌شود» و اگر اعتبارات لازم تأمین نشود، مشکلات جدی تری در انتظار خواهد بود.
مسیر نجات: تعادل بخشی و تصمیمات سخت
راه حل ها البته مشخص اند، اما اجرا نیازمند اراده، بودجه و همکاری بین بخشی است. اجرای طرح «احیا و تعادل بخشی آبخوان ها» یکی از برنامه های وزارت نیرو است. بر اساس برنامه هفتم توسعه، ایران باید ۱۵ میلیارد مترمکعب برداشت آب زیرزمینی را کاهش دهد؛ نیمی از این میزان از محل انسداد چاه های غیرمجاز و نیمی دیگر از مدیریت برداشت چاه های مجاز با کنتورهای هوشمند محقق می‌شود.
پروژه مهم دیگری نیز تعریف شده، پهنه بندی و بررسی مخاطرات فرونشست در ۶۰۹ محدوده مطالعاتی با همکاری سازمان زمین شناسی، اما آنطور که اعلام شده، اجرای این طرح به دلیل کمبود اعتبار هنوز آغاز نشده است.
در همین حال، وزارت نیرو از کمیسیون کشاورزی مجلس درخواست کرده است که برای تأمین اعتبارات طرح های اضطراری آبرسانی و جبران خشکسالی، همراهی کند؛ چرا که وزارت نیرو در خط مقدم اجرا قرار دارد و بدون حمایت های مالی، مقابله با این بحران دوگانه ممکن نخواهد بود.
یک بحران، چندین پیامد:
از تحلیل داده ها چنین برمی آید که فرونشست زمین و تنش آبی در ایران، حلقه هایی از یک زنجیره بهم پیوسته اند. کاهش بارش منجر به افزایش برداشت از آب های زیرزمینی و این برداشت منجر به افت سطح ایستابی و در نهایت فرونشست زمین می شود. این فرونشست زیرساخت ها را می بلعد، زندگی مردم را دگرگون می کند، و در نهایت کشور را با چالش های امنیتی، اقتصادی و اجتماعی گسترده مواجه می سازد.
اگر امروز اقدام نکنیم، فردا جایی برای ایستادن نیست:
ایران در یک پیچ تاریخی ایستاده است، ما نه تنها در حال از دست دادن منابع حیاتی مان هستیم، بلکه با ادامه این روند، اعتماد به مدیریت منابع نیز به خطر می افتد. این بحران، فراگیر و میان بخشی است و نمی توان آن را با راه حل های جزیره ای کنترل کرد. امروز زمانی برای هشدار دادن نیست؛ زمان عمل است. زمینی که می نشیند و آبی که نیست، هر دو فریاد می زنند، نجات بدهید، پیش از آنکه دیر شود.
خبرنگار: سحر بابایی،
دبیر: فرزانه حسینی پور