خانهنویسندگانعلی شفیعی; روانشناسی جنگ و سلطه گری و نقش جنگ در توسعه...

علی شفیعی; روانشناسی جنگ و سلطه گری و نقش جنگ در توسعه سرمایه داری و فقر روزافزون ملت ها( بخش هشتم )

 

 

در نوشته های پیشین دو نوع از سیکوپاتی و سیکوپاتها، اوّلی سیکوپاتهای بیسواد که غالباً بخاطر جرایم مرتکب شده در زندانهای طویل المدت بسر می برند، و دوّمی سیکوپاتهای یقه سفید که تحصیلکرده و با سواد هستند، ولی تمامی خصایل سیکوپاتهای دسته اوّل را دارند. ولی بجهت عدم شناخت جامعه از ماهیت واقعی آنان، خود را پشت بنیادها و سازمانهای گوناگون اجتماعی پنهان و استتار کرده و موفق میشوند، در رأس امور قرار گیرند، شناسایی شدند.

در آن دو نوشته آمد که یکی از مهمترین ویژگیهای اخلاقی و شخصیت هر دو نوع سیکوپات، دو گانگی در حرف و عمل، و تفاوت فاحش میان ظاهر و باطن آنها است.

در واقع در نظامهای سیاسی سلطه گر و زیر سلطه، هر دو، بخصوص در ساختارهای رژیم های استبدادی و توتالیتر، سیکوپاتهای یقه سفید در رأس امور کشوری و لشکری قرار میگیرند و کار اصلی شان دشمن تراشی، جنگ افروزی، فساد و ویرانگری است.

حال در نوشته کنونی به تحقیقات روان شناختی که در قرن بیست و یکم پیرامون دیگر ویژگیهای این دو نوع از سیکوپاتها صورت گرفته اند و نشان میدهند که سیکوپاتهای یقه سفید، سبب ساز تخریب و از هم گسستگی بنیادها و سازمانهای اجتماعی تحت حاکمیت خویش میگردند و بیشترین مصیبت ها و خسارات را به مردم جامعه خود، و حتی دیگر جوامع وارد میکنند، پرداخته خواهد شد.

در سال ۲۰۰۲ مسیحی دو محقق سرشناس کانادایی با نامهای Delroy L. Paulhus  و Kevin M. Williams مبتکر ساختن نظریه روانشناختی شدند که بطور عمیقتری اخلاق و شخصیت دوگانه هر دو نوع از سیکوپات را در نظریه ای بنام « تاریکی سه گانه « Dark Triade انتشار دادند. ( ۱ )

« تاریکی سه گانه » چیست و چه ویژگیهایی دارد؟

دو پژوهشگر فوق « تاریکی سه گانه » را بیماری روانی ـ اجتماعی psychosocial قلمداد میکنند که شامل نارسیسم، ماکیاولیسم و سیکوپاتی هستند.

آنها در این مورد اینطور مینویسند: 

« هر زمان تاریکی سه گانه به درون هر نوع از روابط انسانی و یا اجتماعی وارد شده و رخنه کند، آن روابط را بشدت ناخوشایند، آسیب پذیر و ویران، میگرداند. » ( ۲ )

امر مهم اینکه نارسیست، ماکیاولیسم و سیکوپاتی، هر سه بیماری روانی ـ اجتماعی هستند که حالت بیمارگونه pathological کلینیکی ندارند، بلکه بیماری شبه کلینیکیsubclinical  هستند. بدین معنی که افراد مبتلا به آن نیازی به مراجعه به درمانگاههای روان درمانی جهت مداوای خویش را ندارند. دو محقق بالا این سه شبه بیماری را تاریک و یا سیاه مینامند، چرا که، همانگونه که آمد، بشدت ویرانگر روابط انسانی و اجتماعی هستند.

البته با وجود آنکه هر سه این شبه بیماریها از جنبه توصیف رفتاری، با یکدیگر تفاوتهای زیادی دارند. ولی در پژوهشهای بالینی نکات مشترک، و تلاقی کننده با یکدیگر را، از خود نشان میدهند.

برای مثال هر سه نوع این شبه بیماریها، دارای خصایلی هستند، مثل عدم ادراک و احساسات انسانهای دیگر، بیش از حد و اندازه دروغ گفتن، فریب دادن و گمراه کردن انسانهای دیگر بقصد کسب منافع شخصی و خصوصی خویش، را در بر دارند. 

حال در ذیل هر سه این شبه بیماری روانی ـ اجتماعی بطور کوتاه و مختصر توصیف میشوند:

نارسیسم:

درون مایه شخصیت شناسی فردی که مبتلا به نارسیسم است، بطور عمده شامل، خود بزرگ بینی، خود را بی مانند و بی همتا به حساب آوردن، خودپرستی و خودخواهی، و بیش از همه، ناتوانی در درک احساسات و درد و رنج دیگر انسانها، هستند.

افراد نارسیست، خود خویش را بطور مداوم با دیگر انسانها مقایسه میکنند. البته در این مقایسته تمامی حواسشان بر این امر تمرکز دارد که خودشان را بهتر و برتر از دیگران معرفی و تعریف کنند.

بهمین دلیل نیز افراد نارسیست بشدت حسود هستند، و نسبت به کسانی که از آنان در هر زمینه ای، بهتر و سرتر، و یا نزد دیگران محبوبتر هستند، بیمارگونه حسادت و کینه میورزند.

تجارب روان درمانی نشان میدهند، که افراد نارسیست در اثر فشار حسادت و تنگ چشمی که نسبت به دیگران دارند، چنان افسرده، کزکرده و دپرسیو میشوند، که گاه و بیگاه جهت مداوای خویش به روان درمانگران مراجعه میکنند.

یکی دیگر از مهمترین علائم اخلاق و شخصیت افراد نارسیست، نفرت و انزجار از کسانی است که پندار و کردار و رفتار آنان را نقد میکنند و مورد انتقاد قرار میدهند.

افراد نارسیست تمامی توان و امکانات خویش را بکار میگیرند تا به منتقدین خویش آسیب و صدمه رسانند.

برای مثال یکی از شیوه های ممعمول نزد آنان، ترساندن منتقدین خویش از نقد کردن است. این روش در تمامی نظامهای استبدادی، نه تنها مرسوم و معمول است، بلکه بیشترین دستگاههای نظامی و غیر نظامی را با هزینه های بسیار بالا جهت به هراس و وحشت انداختن منتقدین خویش، برنامه ریزی و سازماندهی میکنند.

البته ناگفته نماند که افراد نارسیست از شنیدن تعریف و تمجید و ستایش از « کارهای عظیم » خویش بوسیله چاپلوسان و تملق گویان اطراف خویش، بیشترین لذت را میبرند. این امر سبب میگردد که افراد نارسیست بیشترین انرژیِ کار و فعالیت خویش را در به نمایش گذاردن توانایی ها، اقتدار، و امکانات وسیعی که در اختیار دارند، ـ  و غالباً نیز دروغ، و لاف و گزاف بی اساس است، ـ صرف کنند.

ماکیاولیسم:

ابتدا شرح کوتاه در مورد شخص مالیاولی میدهم که از جنبه تاریخی اهمیت دارد.

نیکولو ماکیاولی از سال ۱۴۶۹ تا ۱۵۲۷میلادی در قید حیات بود، او متصدی مشاغل سیاسی چون، دیپلمات، معاون وزارتخانه ها و یکی از کنش گران سیاسی بسیار با نفوذ در روابط متغیر، ناپایدار و بی ثبات قدرت سیاسی آن دوران، در دولت کوچک فلورنس بود. او نویسنده کتابی بنام « شهریار » principe است که محتوی آن نوعی کمک رسانی فکری و عملی به مستبدین خودکامه حاکم در آنزمان است. ( ۲ )

جالب اینکه این کتاب بمثابه مادر تمامی دستورالعمل های کسب قدرت سیاسی و حفظ آن تا به امروز نیز کاربردی شگفت دارد. یعنی همه افراد و گروههای سیاسی که هدف از کار و فعالیتهای سیاسی خویش را در رسیدن به قدرت و حفظ آن میدانند، یکایک دستورالعمل این کتاب را در پندار و کردار خویش، بکار میبرند.

در روانشناسی واژه ماکیاولیسم را جهت شناسایی خصایل شخصیتی و اخلاقی انسانهایی بکار میبرند که باصطلاح « اندیشه و عمل ماکیاولیستی در خون شان وجود دارد. »

Dale Hartley پروفسور بازنشسته از دانشگاه West Virginia University در مورد اندیشه و عمل ماکیاولیستی اینطور مینویسد: ( ۳ )

« هر انسانی که پندار و کردار ماکیاولیستی دارد، حتماً نباید کتاب شهریار ماکیاول را خوانده باشد تا مهارت در دوگانگی اخلاق و شخصیت، و گفتار و رفتار ضد و نقیض را آموخته و از خود نشان دهد.

او تنها بایستی دارای خلق و خو، و سرشتی ریاکار، عوام فریب، دورو و مکار را در گفتار و رفتار خویش نشان دهد. طوریکه سراسر زندگی او صرف تلاش برای کسب قدرت، حفظ آن، و بازیهای دغلکارانه رسیدن به قدرت، خلاصه گردد. » 

حال بپردازیم به چکیده ای از پند های ماکیاول به شیفتگان کسب قدرت، که نگارنده این سطور از طریق نقل قول های مهم او به » شهریار » بصورت مجموعه ای بهم پیوسته در آورده است:

« تو اگر خواستی در بازی بدست آوردن قدرت، موفق گردی، ابتدا باید ریاکار و مزوّر، و دروغگو و فریبکار باشی. تو باید در رفتار خود با کسانیکه قدرتی بیشتر از تو دارند، چاپلوس و تملق گو باشی. و البته کسانی را که کمتر از تو قدرت دارند، مطیع و فرمانبر خود گردانی.

در هر حال تو هرگز نباید پایبند گفته ها و وعده و وعید های خود باشی، و یا وفادار به نزدیکان، دوستان و همکاران خودت باشی. جهت شکستن عهد و پیمان، و قول و قرار خودت نیز، هرگز نباید بدنبال آوردن دلیل و برهان باشی، بلکه هر زمان لازم دیدی، آنها را بشکن و دور بریز.

البته در هر حال و وضعیتی ظاهر خودت را نگاه دار، و خودت را بسیار با مهر و محبت، با وفا، بخشنده، با گذشت، راستگو و صادق، و سخت معتقد به اخلاق، نشان دیگران ده. چرا که غالب انسانها بیشترین توجه شان به ظاهر تو است. در حالیکه افراد بسیار قلیلی هستند که تو را آنطور که هستی، می شناسند. »

در روانشناسی مهمترین خصلت پایه ای پندار و کردار و گفتار ماکیاولیستی در این امر خلاصه میشود که آنها ناحق را حق جلوه میدهند، به زبان قرآن « لباس باطل بر تن حق می پوشانند. » برای رسیدن به مقاصد و منافع شخصی و خصوصی خویش، دیگران را اغوا و وسوسه و تحریک میکنند تا به دام اندازند و آلت دست خویش گردانند.

یکی دیگر از ویژگیهای روانشناختی اخلاق و شخصیت ماکیاولیستی، بی تفاوتی شدید و مزمن آنان نسبت به اخلاق جهان شمول است. آنان هیچگونه ترس و ابایی از بی آبرو، بی حیثیت و بی اعتبار شدن نزد دیگر انسانها، و در جامعه را ندارند. چون عاشق و بیقرار قدرت هستند، پررویی، بی آزرمی و گستاخی، روش معمول نزد آنان است.

از همه این خصایل مهمتر، عدم درک احساسات قربانیان نیرنگ و فریب خویش هستند. افراد ماکیاولیسم، در هر نوع از رابطه انسانی و اجتماعی، تنها و تنها به منافع و سود شخصی و خصوصی خودشان می اندیشند، و طبق آن عمل میکنند.

در یک کلام ماکیاولیسم فردی است که کاری ناحق میکند، ولی آنرا حق جلوه میدهد.

سیکوپاتی:

در دو نوشته پیشین در مورد سیکوپاتی و افراد سیکوپات کم و بیش توضیح داده شد. در اینجا تنها به خصایلی از سیکوپاتها اشاره خواهد رفت که شاخص رفتار فردی و آجتماعی آنان است.

سیکوپات رفتار مزمن ضد فرهنگی و ضد ا جتماعی دارد. از جمله آنکه جهت رسیدن به هوی و هوسهای خویش، براحتی آدم کشی میکند. سیکوپاتها در امور سیاسی بشدت زورمدار هستند و خشونت را تقدیس میکنند. طوریکه عمده فعالیتهای سیاسی و اجتماعی آنها در دشمن تراشی، جنگ افروزی، و « عادی سازی » جنایات فجیح خلاصه میشود.

سیکوپاتها خیلی سریع واکنش میشوند. در اثر واکنش شدن، دست به هر کار ضد انسانی، اخلاقی و فرهنگی، از جمله جنایت و آدمکشی، جنگ براه انداختن و به دیگر ویرانگریهای غیر قابل جبران، دست میزنند.

بارزترین رفتار افراد سیکوپات، ایجاد تضاد و دشمنی در روابط انسانی و اجتماعی است.

بنابر واژه های بنی صدر، « اصل راهنما و فکر راهنمای » سیکوپاتها را زورمداری و خشونت ورزی تشکیل میدهد. چون بشدت خودخواه، از خودراضی، خودپسند و متکبر، و بیش از همه ناتوان از درک احساسات، عواطف و آبرو و حیثیت دیگر انسانها هستند.

اما آنچه بیش از هر چیز دیگر نزد سیکوپاتها قابل تأمل است، عدم پشیمانی و ندامت، در دست زدن به هر جنایت و خیانت و فسادی است، که میکنند. در واقع بی آزرمی، بیشرمی، و وقاحت آنان، نه تنها حد و مرزی نمیشناسد، بلکه بسیار نیز عادی و معمولی است.

ماحصل نظریه « تاریکی سه گانه »:

دو روانشناس مبتکر و سازنده نظریه « تاریکی سه گانه »،Delroy L. Paulhus    و Kevin M. Williams نظریه خویش را از طریق آزمونهای پژوهشهای بالینی در درون زندان هایی که زندانیان آن بیماران روانی هستند و مرتکب جنّحه و جنایات سنگینی شده اند، بنام forensic psychiatry ، بدست آوردند.

در واقع  « تاریکی سه گانه » بیان کننده رابطه ای منطقی مابین نارسیسم یا خود شیفتگی بیمارگونه، ماکیاولیسم یا عوام فریبی و سیکوپاتی، که نشانگر آدمکشی و جنایت مجرمین هستند را با شفافیت تمام بیان میکند.

دو محقق فوق در انتهای نظریه خویش اینطور مینویسند: ( ۴ )

« از جنبه آماری، یا داده های عددی به دست آمده در این پژوهش، هر چقدر تعداد ویژگیهای نارسیسم و ماکیاولیسم در اخلاق و شخصیت دو گانه یک انسان بیشتر باشد، بهمان اندازه این امکان وجود دارد که او بقصد بدست آوردن منافع شخصی برای خود، دست به جنایت و آدمکشی زند.

فردی که برخوردار از صفات و علائم تاریکی سه گانه است، پرشمار دردها و مصیبتهای انسانی و اجتماعی را برای دیگر انسانها بوجود خواهد آورد. بخصوص سیکوپات یقه سفید، که تحصیلکرده و با سواد هستند، و در رأس امور قرار میگیرند، سبب ساز بیشترین اختلالات و بحرانها در نهادها و بنیادهای سیاسی و اجتماعی، و سازماندیهای دولتی و غیر دولتی خواهد گردید. »

اینگونه افراد بیماری روانی ـ اجتماعی حادی دارند. طوریکه به دلیل بیماری خویش قادر نیستند، احساسات و درد و رنجهای همنوعان خویش را ادراک و احساس کنند. در حالیکه در همان حال، این توان را دارند، نقش فردی کاملاً عادی، خوب و سالم که محبوب و مورد اعتماد دیگر انسانها است را، ایفا کنند.

از همه شگفتی آور تر اینکه اینگونه افرداد بمقدار بسیار زیادی از شیوه پندار و کردار و نوع زندگی کردن خویش راضی و خشنود هستند. چرا که تصور میکنند، آدمهایی بسیار با استعداد و موفقی در زندگی خویش هستند.

از دید افراد مبتلا به  « تاریکی سه گانه »، فریب دادن و اغوا دیگران، تجاوز به جان و مال و ناموس، و حیثیت دیگر انسانها، بجهت هوشمندی و زرنگی خاصی است که دارند، و اینگونه رفتارها را جزء خصایل مثبت شخصیت خویش بحساب می آورند.

برای مثال، سیکوپاتهای یقه سفید فریب دادن دیگران و سوء استفاده از آنان جهت منافع شخصی و خصوصی خویش را، بحساب تواناییهای قوی فکری، و جرئت و شهامت خویش در دست زدن به ریسکهای بزرگ، مثل آدمکشی و جنایت، دشمن تراشی، جنگ افروزی، باور دارند.

در سالهای اخیر، بعد از دو دهه اثرگذاری شناسایی شخصیت دوگانه افراد، در نظریه « تاریکی سه گانه »، این نظریه مورد انتقاد و کمبود صفت بارز دیگری قرار گرفته و صحبت از پایه سیاهی چهارگانه میکنند، بنام « سادیسم و یا دگر آزاری روزمره » که در نوشته بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

منابع و مأخذ ها:

( ۱ )

Delroy L. Paulhus, Kevin M. Williams: The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy.

In: Journal of Research in Personality. Band 36, Nr. 6, Dezember 2002, S. 556–563.

( ۲ )

Jones, Daniel N.; Paulhus, Delroy L.

“Machiavellianism”. In Leary, Mark R.; Hoyle, Rick H. (eds.). Handbook of Individual Differences in Social Behavior. Guilford (2009). Press. pp. 93–108.

( ۳ )

Daniela Mörzinger:

Die Entwicklung eines impliziten Verfahrens zur Erfassung der Dunklen Triade. Diplomarbeit, Universität Wien – Fakultät für Psychologie, Wien 2012

( ۴ )

  1. A. Koehn, C. Okan, P. K. Jonason:

A primer on the dark triad traits. In: Australian Journal of Psychology. 20. November 2020

 

اخبار مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید