تقریبا یک سال پس از آتشبسی که به ۱۳ ماه جنگ حزبالله لبنان و اسرائیل پایان داد، حملات جنگندهها و پهپادهای اسرائیل به جنوب و شمال شرقی لبنان تقریبا هر روز ادامه داشته و دستکم دوبار هم حومه جنوبی بیروت را بمباران کرده است. بخش بزرگی از مفاد آتشبس بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل تنظیم شده است که در سال ۲۰۰۶ با هدف حلوفصل جنگ لبنان تصویب شد.
مسئولیت نظارت بر اوضاع دو طرف خط آبی، مرز موقت بین اسرائیل و لبنان، و همچنین نظارت بر اجرای این قطعنامه را نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان، یونیفیل، به عهده دارد.
کندیس آردیل، سخنگوی یونیفل، به من گفت: «از ۲۷ سپتامبر سال گذشته، ما شاهد بیش از ۱۰ هزار تخلف از قعطنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل بودیم و دربارهشان گزارش کردیم. ما به دو طرف مدام توصیه میکنیم از هرگونه تخلفی که شرایط را بیثبات کند، خودداری کنند.»
من برای گفتوگو با خانم آردیل به مقر اصلی یونیفیل در ناقوره، لب مرز لبنان و اسرائیل، آمدهام.
خانم آردیل میگوید که بیشتر تخلفاتی که صلحبانان رصد و گزارش کردهاند، از جنوب رودخانه لیطانی یعنی از سمت اسرائیل بوده است، «مثل پرواز جنگندهها و پهپادها بر فراز لبنان و شلیک. بیش از هزار گلوله توپ به این سمت خط آبی.»
با این حال به گفته او، «بزرگترین تخلف، ادامه استقرار نیروهای ارتش اسرائیل در خاک لبنان در پنج نقطه است که در آنجا پایگاه ساختند.»
بر نقشهای که بر دیوار اتاق او نصب شده است، این مناطق را با سنجاق زرد علامت زدهاند. اما ظاهرا جز این منطقه نقاطی دیگری هم هستند که ارتش اسرائیل کنترل میکند. خانم آردیل به نقاطی اشاره میکند که با سنجاق سیاه نشانهگذاری شدهاند و میگوید:
«اینها مناطق حائلی هستند که ممکن است ارتش اسرائیل همیشه در آنها حضور نداشته باشد اما به مردم اجازه برگشتن به این مناطق را نمیدهد. همچنین مانع گشتزنی صلحبانان و ارتش لبنان در این نواحی میشود.»
بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ و توافق اخیر، حزبالله لبنان باید تا فاصله حدود ۳۰ کیلومتری از مرز اسرائیل یعنی آن سوی رودخانه لیطانی عقبنشینی کند و این منطقه عاری از سلاحهایی شود که در کنترل دولت لبنان نیست.
یکی از ماموریتهای یونیفیل کمک به ارتش لبنان برای اجرای این بخش از توافق است.
به گفته خانم آردیل، تخلفاتی هم از جانب لبنان وجود داشته است اما بهمراتب کمتر:
«در سمت لبنان، ما همچنان مهمات و سلاح کشف میکنیم که احتمالا از نزاع سال قبل بهجا ماندهاند اما در هر حال تخلف محسوب میشود چون اینها سلاحهای بدون مجوز در جنوب رودخانه لیطانی هستند. ما این سلاحها را به ارتش لبنان ارجاع میدهیم. همچنین ما شاهد شلیک حدود ۲۰ راکت در این مدت از شمال خط آبی بودهایم که قلمروی لبنان است.»
حزبالله دست داشتن در این شلیکها را تکذیب کرده است.
آمریکا و اسرائیل به دولت لبنان تا پایان سال جاری میلادی مهلت دادهاند تا خلع سلاح حزبالله را به اتمام برساند. حزبالله تاکید میکند تا زمانی که خاک لبنان در اشغال باشد و خودش زیر حمله، تن به خلع سلاح نخواهد داد هرچند که درباره عقبنشینی از مناطق مرزی جنوب که حالا بیشترش ویران شده، با دولت لبنان همکاری کرده است. انتظار میرود تا پایان امسال مقامات لبنانی اعلام کنند که جنوب رودخانه لیطانی از سلاح و تونلهای حزبالله پاک شده است.
مقامات اسرائیل و آمریکا اما میگویند اقدامات دولت لبنان کافی نبوده است. اسرائیل حتی ادعا میکند که حزبالله در حال بازسازی زرادخانه خود در مناطق مختلف از جمله جنوب لبنان است و میگوید به همین دلیل به حملاتش بهویژه در جنوب ادامه میدهد.
از خانم آردیل پرسیدم آیا نیروهای یونیفیل نشانهای از تجدید قوای حزبالله در جنوب لبنان یا جنوب رودخانه لیطانی دیدهاند؟
او پاسخ داد: «از ۲۷ نوامبر سال قبل، ما شواهدی ندیدهایم که نشان دهد حزبالله در حال ساخت اماکن نظامی است، یا اینکه گروهی غیردولتی در حد فاصل خط آبی و رودخانه لیطانی فعالیت نظامی داشته باشد.»
او تاکید میکند که نمیداند آیا اسرائیل اطلاعاتی در این باره دارد اما هنوز دلیل و مدرکی در اختیار یونیفیل قرار نداده است.
سخنگوی صلحبانان سازمان ملل به دیواری اشاره میکند که اسرائیل در حال ساختن در نوار مرزی «خط آبی» است.
هرچند بخشی از این دیوار سالها قبل ساخته شده است اما دیوار جدیدی که در دست احداث است دستکم در دو نقطه به گفته یونیفل وارد خاک لبنان شده است و عملا آن را به اشغال اسرائیل در آورده است.
خانم آردیل روی نقشه آنها را به من نشان میدهد که حدود ۴۰۰۰ متر مربع از خاک لبنان میشود:
«وضعیت بهوضوح بسیار شکننده است. برای همین است که صلحبانان اینجا مستقرند و هر روز برای گشت و رصد شرایط بیرون میروند و با همکاری ارتش لبنان در تلاشند تا ثباتی را که قبلا در منطقه حاکم بود برگردانند. اوضاع مناطق حاشیه خط آبی شکنندهترین است.»
خانم آردیل میگوید حضور ارتش اسرائیل در خاک لبنان نه تنها مانع برگشتن یا سر زدن مردم به روستاها و باغهایشان شده که برای صلحبانان هم مشکلساز و حتی خطرآفرین شده است.
در چند ماه گذشته، سربازان اسرائیلی چندین بار به سمت نیروهای یونیفیل شلیک کردهاند که شکایت و بیانیههای را در محکومیت این حملات به دنبال داشته است.
به گفته خانم آردیل، در حادثه اخیر که چند هفته پیش رخ داد ارتش اسرائیل گفت که سربازانش بهدلیل بدی هوا نتوانستهاند دید کافی داشته باشند و برای «هشدار» شلیک کردهاند:
«ارتش اسرائیل مطلع بود که صلحبانان در آن موقع در آن نقطه خواهند بود و اینکه سربازانشان به گفته خودشان برای هشدار دادن شلیک کردند، بسیار نگران کنندهاست چرا که این شلیکهای هشدار به جایی که صلحبانان با پای پیاده در حال گشتزنی بودند اصابت کرد. این شرایط خطرناکی است.»
گرچه در این سمت مرز هم گهگاه کار صلحبانان یونیفیل آسان نبوده است. بعضی طرفداران حزبالله آنها را به «جاسوسی» برای اسرائیل متهم میکنند و چندین بار در مناطق مختلف در جنوب لبنان مانع حرکت کاروانهای آنها شدهاند که هر بار با ورود ارتش لبنان به صحنه، اوضاع آرام شده است. مقامات حزبالله گفتهاند که نقشی در این اقدامات «مردمی» نداشتهاند.
خانم آردیل میگوید که بارها گوشزد کردهاند که هم لبنان و هم اسرائیل وظیفه دارند امنیت صلحبانان را تضمین کنند: «صلحبانان اینجا برای نظارت و گزارش بیطرفانه و حمایت از استقرار منطقه حضور دارند که به نفع شهروندان هر دو طرف است.»
از او میپرسم بهخصوص پس از حمله اخیر اسرائیل به حومه جنوبی بیروت و ترور هدفمند هیثم طباطبایی، فرمانده ارشد حزبالله، آیا احتمال شعلهور شدن دوباره جنگ وجود دارد؟ او گفت:
«هر نوع رویداد و تخطی سطح بالا از هر طرفی میتواند باعث بالا رفتن تنش شود. چنین چیزی جامعه را هم وحشتزده میکند و احتمال واکنش متقابل را بالا میبرد و این یک نگرانی جدی برای ماست.»
منبع: بیبیسی/ نفیسه کوهنورد