روزنامه فرانسوی لوموند در گزارش مفصلی به قلم غزل گلشیری که روز یکشنبه منتشر شده، مینویسد که پس از مرگ مهسا امینی و شکلگیری جنبش «زن، زندگی، آزادی»، موجی تازه در سینمای ایران شکل گرفته است. موجی که در آن فیلمسازان بیاعتنا به ساختارهای رسمی، با دورزدن سانسور و بدون دریافت مجوز، به روایت «واقعی» از جامعه ایران روی آوردهاند.
بر اساس گزارش تحلیلی لوموند، نشاندادن زنی بیحجاب، چه در خانه و چه در خیابان، تا همین چند سال پیش در سینمای ایران «غیرقابل تصور» بود. اما جنبش «زن، زندگی، آزادی» که پس از مرگ مهسا امینی در شهریور ۱۴۰۱ شکل گرفت چنان لرزهای بر ساختارهای اجتماعی انداخت که انعکاس آن به سرعت به جهان سینما رسید. به نوشته این روزنامه فرانسوی، بسیاری از بازیگران زن مانند ترانه علیدوستی، با انتشار عکس بیحجاب خود در اینستاگرام هزینههای سنگینی از جمله بازداشت، ممنوعالکاری و فشارهای امنیتی پرداختند.
به نوشته لوموند، پس از این موج اجتماعی، شمار زیادی از کارگردانان نیز تصمیم گرفتند از چرخه سنتی سانسور خارج شوند. آنها دیگر فیلمنامهها را به نهادهای رسمی ارائه نمیکنند و مجوزهای متعدد برای نگارش، فیلمبرداری و انتشار را نادیده میگیرند. لوموند یادآوری میکند که پیش از این نیز فیلمسازانی چون جعفر پناهی و محمد رسولاف مسیر تولید مستقل و مخفیانه را آزموده بودند؛ مسیری که برای هر دو به زندان اوین و برای رسولاف به تبعید انجامید.
به گزارش این روزنامه فرانسوی، از سال ۱۴۰۱ به بعد، دهها فیلمساز جوان به این جریان پیوستهاند. لوموند با اشاره به یک گزارش روزنامه اعتماد که ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ منتشر شده بود، نوشته که سال ۲۰۲۴ برای هفتاد و هفتمین دوره جشنواره کن ۷۱ فیلم بدون مجوز موسوم به «زیرزمینی» برای این جشنواره ارسال شده بودند.
در این میان، لوموند به فیلم «جماعت»، نخستین ساخته بلند سهند کبیری اشاره میکند. فیلمی درباره یک مرد همجنسگرا از طبقه متوسط جامعه که برای بدرقه شریک زندگیاش جشن مخفیانه میگیرد؛ موضوعی که در ایران میتواند حکم شلاق یا حتی تحت شرایطی مجازات مرگ به دنبال داشته باشد. کبیری به لوموند میگوید خیزش «زن، زندگی، آزادی» او را «آزاد کرده» است.
فیلم «جماعت» تا کنون در جشنواره فیلم استانبول و جشنواره بینالمللی فیلم سیاتل موفق بوده و جایزه هیئت داوران بخش «کارگردانان جدید» را دریافت کرده است. سهند کبیری برای معرفی فیلمش بارها بین ایران و خارج سفر کرده و تا کنون او و همکارانش با مشکلی از سوی مقامهای جمهوری اسلامی روبهرو نشدهاند. او به لوموند میگوید: «بهنظر میرسد مسئولان فهمیدهاند نادیدهگرفتن این فیلمها بهترین راه است چون برخورد با سینماگران تصویر بدی از حکومت میسازد.»
به نوشته لوموند، بسیاری از این فیلمها به شیوه «چریکی» ساخته میشوند؛ گروههای کوچک، بودجههای محدود، لوکیشنهای قرضی و سکوت مطلق برای جلوگیری از حمله نیروهای امنیتی. فیلم کبیری فقط در ۱۲ روز و با مشارکت داوطلبانه گروه ساخته شد. با وجود این پنهانکاریها، خطر همواره نزدیک است، در مواردی فیلمبرداریها متوقف شده و تجهیزات توقیف شدهاند.
در بخش دیگری از گزارش، لوموند به کارگردانانی همچون مهرنوش آلیا، کارگردان «۱۰۰۱ قاب» و امیر عزیزی، سازنده «درون امیر» میپردازد که بدون رعایت قواعد رسمی از جمله نمایش زنان بدون حجاب در خانه، واقعیت روزمره ایران را ثبت کردهاند. عزیزی میگوید هدفش «نشان دادن صادقانه چیزها» در تهران بوده است.
به نوشته لوموند، برخی از بزرگترین پروژههای زیرزمینی اکنون توسط فیلمسازان زن هدایت میشود؛ از جمله کارگردانی که با نام مستعار سارا معرفی شده و فیلم نخستش را با حضور ۲۰۰ نفر و طی ۴۰ روز فیلمبرداری کرده است؛ پروژهای که هیچکس حتی خانواده عوامل از آن خبر نداشت.
لوموند در پایان تأکید میکند که با وجود خطرها و توقف برخی پروژهها، موج تازه سینمای مستقل در ایران رو به گسترش است. این روزنامه به نقل از امیر عزیزی مینویسد که با نسل تازهای از زنان و مردان فیلمساز روبهرو هستیم که «متصل به جهاناند» و به همین دلیل «بازگشت به گذشته ناممکن شده است». به گفته او، این نسل دیگر تمایلی به تبعیت از قواعد محدودکننده پیشین ندارد.
منبع: رادیو فرانسه