خبرگزاری هرانا: «زمستان سرخ: گزارشی از پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات سراسری در ایران (۷ دیماه تا ۲۶ بهمنماه ۱۴۰۴)» امروز منتشر شد. این گزارش توسط مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده و پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات از ۷ دیماه را مستند میکند.
این گزارش حدوداً ۱۳۵۰ صفحه ای حاصل یک تلاش هماهنگ و چندبخشی میان توابع مختلف مجموعه فعالان از جمله خبرگزاری هرانا، ابتکار دادگستر، ابتکار مستند سازی سپاه پاسداران و واحد آمار این سازمان است. این اثر، روایتی ساختار یافته از مرحله آغازین اعتراضات سراسری دی و بهمن در ایران و واکنش حکومت را ثبت و حفظ میکند.
یافته های گزارش بر پایه بیش از ۱۴۳۳۳۰ گزارش هرانا از منابع اختصاصی و باز است که طی بازه ۵۰ روزه جمع آوری، راستی آزمایی و تحلیل شده اند.
چرا این گزارش و چرا اکنون؟:
چرخه های گسترده اعتراضات معمولاً دو روند موازی ایجاد می کنند:
۱. حجم بی سابقه ای از مستندسازی.
۲. تلاش هماهنگ مقامات حکومتی برای محدودسازی ارتباطات، شکل دهی روایت ها و ارعاب منابع.
در چنین شرایطی، خطر اصلی تنها کم شماری موارد نقض حقوق بشر نیست، بلکه از دست رفتن امکان راستی آزمایی هویت ها، مکان ها، تاریخ ها و الگو ها در زمانی است که هنوز امکان بازیابی و تثبیت شواهد وجود دارد.
این گزارش بر یک روش شناسی منضبط حقوق بشری مبتنی است که بر ثبت «حداقل موارد قابل راستیآزمایی» تمرکز دارد، نه انتشار برآوردهای حداکثری. یافته ها تنها در مواردی ارائه شدهاند که شواهد هم پوشان و تأیید شده وجود داشته است، حتی در شرایطی که دامنه واقعی نقض ها احتمالاً فراتر از آن چیزی است که در زمان واقعی قابل تأیید بوده است.
این انتشار، هم بعنوان یک سند عمومی، و هم بعنوان زیرساخت آرشیوی، برای تحلیلهای حقوقی و فرآیندهای آتی پاسخگویی طراحی شده است.
محتوای گزارش:
این گزارش پنجاه روز نخست اعتراضات را با تمرکز بر پرسشهای محوری پاسخگویی بررسی میکند:
۱. اعتراضات چگونه شکل گرفت و از نظر جغرافیایی چگونه گسترش یافت؟
۲. نیروهای حکومتی چگونه و از طریق چه ساختارهایی واکنش نشان دادند؟
۳. چه اشکالی از آسیب و نقض رخ داد؟
۴. شرایط قطع ارتباطات چگونه بر دسترسی، کیفیت و راستیآزمایی اطلاعات تأثیر گذاشت؟
۵. در محیطی همراه با نظارت گسترده و محدودیت دسترسی، محتوا چگونه احراز هویت و تطبیق داده شد؟
۶. چگونه خطر محتوای دستکاریشده، جعلی یا تولیدشده با هوش مصنوعی شناسایی و مدیریت شد؟
۷. الگوهای مستندشده چگونه از منظر حقوقی قابل تحلیل هستند؟
۸. چگونه میتوان سوابق، بویژه هویت قربانیان و بازداشت شدگان را بدون افزایش خطر حفظ کرد؟
بخش های مختلف گزارش به روندهای اعتراضی و جغرافیای آنها، اعتراضات دانشگاهی، شعارها، ساختار و ابزارهای سرکوب، الگوهای نقض (از جمله کشتار، جراحات، بازداشتها، اعترافات اجباری، فشار بر خانوادهها و نقض بیطرفی پزشکی)، تحلیل حقوقی، واکنشهای بینالمللی و نحوه بسیج ساز و کارهای مستندسازی مجموعه فعالان میپردازد.
در مرکز این گزارش دو محور اصلی قرار دارد:
ثبت راستی آزمایی شده کشته شدگان، از جمله کودکان.
ثبت مستند بازداشت شدگان، از جمله افراد زیر سن قانونی، دانشجویان و بازداشت های گروهی.
یافته های کلیدی:
گستره جغرافیایی:
• تعداد کل محلهای اعتراض: ۶۸۲
• تعداد شهرهای منحصربهفرد: ۲۰۳
• تعداد استانهای منحصربهفرد: ۳۱
توزیع جغرافیایی نشان می دهد که هم اعتراضات و هم واکنش حکومت، ماهیتی سراسری داشته اند.
اعتراضات دانشجویی:
• اعتراضات دانشگاهی مستندشده: ۵۵
• دانشگاههای درگیر در اعتراض: ۳۶
دانشگاهها به فضاهای مدنی محوری در بطن جنبش اعتراضی و همچنین در واکنش حکومتی تبدیل شدند.
تلفات: ابعاد و ترکیب
در پنجاه روز نخست مورد پوشش این گزارش، مستندسازی تجمیعشده موارد زیر را ثبت کرده است:
• معترضان کشتهشده: ۶۴۸۸ نفر
• کودکان کشتهشده (جداگانه و بدون احتساب در معترضان): ۲۳۶ نفر
• غیرنظامیان کشتهشده (غیرمعترض): ۷۶ نفر
• نیروهای نظامی و حکومتی کشتهشده: ۲۰۷ نفر
• مجموع تلفات: ۷۰۰۷ نفر
علاوه بر این، ۱۱۷۴۴ پرونده همچنان در دست بررسی است و در آمار نهایی تأیید شده لحاظ نشده اند.
به طور جداگانه، ٨ مورد مرگ غیرنظامیان در اثر درگیری میان شهروندان در اماکن عمومی نیز مستند شده است.
تفکیک دستهبندی ها عامدانه انجام شده است. تمایز میان معترضان، کودکان، غیرنظامیان غیرمعترض و نیروهای حکومتی یا حامی حکومت از اختلاط تحلیلی جلوگیری کرده و امکان تفسیر حقوقی و آماری دقیقتر را فراهم میکند.
این ارقام نمایانگر حداقل موارد قابل راستیآزمایی در شرایطی هستند که دسترسی جامع امکانپذیر نبوده است.
جراحات:
• نیروهای نظامی و امنیتی مجروح: ۴۸۸۴ نفر
• غیرنظامیان مجروح: ۲۵۸۴۶ نفر
این آمار گستره خشونت را فراتر از تلفات قطعی نشان میدهد و ابعاد کلی آسیب را ترسیم می کند.
بازداشت ها:
• مجموع بازداشتها: ۵۳۷۷۷ مورد
• کودکان، نوجوانان و دانشآموزان بازداشتشده: ۵۵۵ نفر
• دانشجویان بازداشتشده: ۱۴۷ نفر
آمار بازداشت شامل مواردی است که هویت افراد بهطور مشخص ثبت شده و همچنین بازداشتهای گروهی تأییدشده را دربر میگیرد؛ در بسیاری موارد، انتشار نام افراد ممکن نبوده یا خطرآفرین بوده است.
اعترافات اجباری:
• اعترافات اجباری مستندشده: ۳۶۹ مورد
گزارش، اعترافات اجباری را بهعنوان ابزاری نظاممند برای ارعاب و کنترل روایت در محیطی با نظارت شدید و محدودیت رسانهای تحلیل میکند.
احضاریه ها:
• احضاریه های مستند شده: ۱۱۰۵۳ مورد
احضاریه ها بعنوان ساز و کاری موازی برای اعمال فشار حقوقی عمل کرده و دامنه کنترل حکومت را فراتر از بازداشت رسمی گسترش دادهاند.
فهرست جان باختگان: روش شناسی و حفاظت
پیوست «الف» شامل فهرست جانباختگان است. تصمیم درباره انتشار اطلاعات بر اساس یک رویکرد حفاظت محور گرفته میشود؛ به این معنا که منفعت عمومی انتشار اطلاعات در برابر خطر تلافی جویی علیه خانواده ها، شاهدان و گزارشگران سنجیده و توازن لازم رعایت می شود.
در مواردی که نام ها منتشر شدهاند، تا حد امکان اطلاعات زیر نیز درج شده است:
• سن
• محل وقوع
• شاخصهای مستندسازی مورد استفاده در راستیآزمایی
• منابع
در صورتی که یک منبع ثالث بهعنوان منبع اصلی ذکر شده باشد، هرانا اطلاعات را از طریق شبکه گزارشگری خود بهطور مستقل راستیآزمایی کرده است.
در مواردی که انتشار اطلاعات میتواند خطر غیرقابلقبول ایجاد کند، این موارد در آمارهای تأییدشده لحاظ شده و برای اهداف پاسخگویی در سامانههای امن مستندسازی، نگهداری میشوند.
این فهرست حاصل یک فرآیند ساختاریافته و چندمرحلهای راستیآزمایی است که با هدف حفظ یک سند عمومی دقیق و در عین حال جلوگیری از افزایش خطر برای افراد داخل کشور طراحی شده است.
ارزیابی حقوقی و اهمیت برای پاسخگویی:
این گزارش شامل یک ارزیابی اولیه حقوقی است که الگوهای مستندشده را بهعنوان نقضهای احتمالی حقوق بینالملل حقوق بشر معرفی میکند و در صورت احراز آستانههای لازم، آنها را در چارچوب حقوق کیفری بینالمللی بررسی میکند.
الگوهای استفاده از نیروی مرگبار، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری و سایر نقضها در چارچوب استانداردهای حقوقی مربوط به موارد زیر تحلیل شدهاند:
• حق حیات
• دادرسی عادلانه
• آزادی بیان و تجمع
• منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز
این گزارش با اتکا به نامها، تاریخها، مکانها و الگوهای راستیآزمایی شده، مستندسازی را به مسیرهای مشخص پاسخگویی پیوند میدهد.