لوموند دیپلوماتیک – Pierre RIMBERT
شماره آوریل ۲۰۲۶
در سال ۲۰۲۰، گروهی از دانشگاهیان ابزاری بیسابقه را منتشر کردند: پایگاه دادهای که از دهه ۱۹۵۰ تا امروز، استفاده از یک سلاح دیپلماتیک را ثبت میکند؛ سلاحی که معمولاً نرمتر و انسانیتر از جنگ تلقی میشود: تحریمها. اغلب، کشورهای غربی آنها را اعمال میکنند و کشورهای جنوب از آن رنج میبرند. و در هفت مورد از هر ده مورد، این تحریمها در دستیابی به اهداف اعلامشده خود شکست میخورند.
با این حال، این شکل از اجبار هرگز تا این حد مورد استفاده قرار نگرفته بود: کشورهای مورد تحریم در دهه ۱۹۶۰ تنها ۵٪ از اقتصاد جهانی را تشکیل میدادند، اما در دهه ۲۰۱۰ این رقم به ۲۵٪ رسید. اگر نخبگان اغلب راهی برای دور زدن مجازات پیدا میکنند، این مردم هستند که رنج آن را تحمل میکنند. اما تا چه حد؟ تابستان گذشته، سه پژوهشگر نتایج مطالعهای درباره تأثیرات بهداشتی تحریمهای اعمالشده توسط ایالات متحده و اتحادیه اروپا بر ۱۵۲ کشور بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۲۰۲۱ را منتشر کردند. نتایج نشان میدهد که:
«ما برآورد کردهایم که تحریمهای یکجانبه سالانه موجب مرگ ۵۶۴٬۲۵۸ نفر شدهاند.» یعنی بیش از ۲۸ میلیون مرگ در طول پنجاه سال.
دانشمندان میگویند وسعت این فاجعه «قابل مقایسه با تعداد کل قربانیان جنگهای مسلحانه» است. این امر ناشی از تضعیف سیستمهای بهداشتی به دلیل کاهش منابع عمومی، توقف کمکها و دسترسی کمتر به منابع حیاتی است. با در نظر گرفتن همه انواع تحریمها، این رقم به ۷۷۶٬۶۱۰ مرگ در سال میرسد. اینکه «مرگ کودکان زیر ۵ سال ۵۱٪ از کل مرگها را تشکیل میدهد» در طول پنج دهه مورد مطالعه، ظاهراً چندان هم دولتها را که مدعی دفاع از حقوق بشر هستند، تحت تأثیر قرار نمیدهد. در مجموع، افراد زیر ۱۵ سال و بالای ۶۰ سال، ۸۰٪ از قربانیان را تشکیل میدهند.
پژوهشگران مشاهده میکنند که تحریمهای اقتصادی یکجانبهای که توسط ایالات متحده اعمال میشوند، مرگبارترین هستند؛ در حالی که تحریمهای سازمان ملل متحد (ONU) افزایش قابل توجهی در نرخ مرگومیر ایجاد نمیکنند، احتمالاً به این دلیل که دقیقاً برای جلوگیری از چنین پیامدی طراحی شدهاند. در مقابل، تحریمهای غربی اغلب با هدف سرنگونی حکومت از طریق شورش مردمی که به ستوه آمدهاند، اعمال میشوند.
نویسندگان مقاله مینویسند: «در رویکردی مبتنی بر حقوق، اینکه تحریمها منجر به از دست رفتن جان انسانها میشوند، باید دلیل کافی برای درخواست توقف اجرای آنها باشد.»
اما این تنها یک آرزوست. در ماه مه ۱۹۹۶، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل در مصاحبه با شبکه CBS، در پاسخ به مرگ نیم میلیون کودک عراقی بر اثر تحریمهای آمریکا، گفته بود: «ارزشش را داشت.» سی سال بعد، روزنامهنگاران و تصمیمگیرندگان این نتایج را در سکوتی سنگین پذیرفتند. این سلاح کشتار جمعی که «مطابق با ارزشهای ما» معرفی میشود—کمتر از مینهای ضدنفر کثیف، کمتر از موشکهای کروز تحریکآمیز، و ظاهراً «متمدنتر» از خشونتهای منتشرشده توسط داعش در شبکههای اجتماعی—هنوز آیندهای طولانی در پیش دارد.