سودان – رنج و سود
چه کسانی از جنگ داخلی که در سال ۲۰۲۵ به بزرگترین بحران پناهجویی جهان انجامید، سود میبرند؟
نوشته: آرنو ژولین-توماس
از ۱۵ آوریل ۲۰۲۳ در سودان یک جنگ داخلی در جریان است، که بنا بر برآوردها بیش از ۱۵۰٬۰۰۰ جان انسانی گرفته است.
تا پایان سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۴٫۳ میلیون نفر آواره شدهاند، تقریباً یکسوم کل جمعیت.
در برخی مناطق بیش از ۲۵ میلیون نفر در معرض گرسنگی قرار دارند.
این کشور در اثر نبرد مرگبار قدرت میان دو بازیگر اصلی درگیری از هم فروپاشیده است:
نیروهای مسلح سودان تحت فرمان ژنرال عبدالفتاح البرهان و نیروهای شبهنظامی پشتیبانی سریع تحت فرمان محمد حمدان دقلو، معروف به حمیدتی. این دو مرد اما همیشه دشمن نبودند:
آنها در آوریل ۲۰۱۹ با هم حاکم دیرینه عمر البشیر را سرنگون کردند، که به مدت ۳۰ سال کشور را اداره کرده بود.
اما پس از کودتای نظامی در اکتبر ۲۰۲۱ علیه دولت غیرنظامی تنشها میان آنها تشدید شد و در نهایت به یک جنگ آشکار منجر شد.
البرهان، رئیس ارتش رسمی، بر حمایت بخشی از دستگاه دولتی و نخبگان قدیمی تکیه دارد. در مقابل، حمیدتی بر شبکهای از شبهنظامیان و منافع اقتصادی تکیه دارد.
با وجود چندین تلاش برای میانجیگری هر دو طرف آماده ورود به جنگ بودند.
در دسامبر ۲۰۲۳ نیروهای پشتیبانی سریع بخشهای بزرگی از غرب و جنوب کشور را کنترل میکردند.
در ۴ اکتبر ۲۰۲۵، پس از ماهها محاصره، شهر الفاشر، پایتخت دارفور شمالی، به دست نیروهای پشتیبانی سریع سقوط کرد.
تصاویر هولناکی از کشتار، شکنجه و اعدام غیرنظامیان در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
شاهدان عینی از قتلهای هدفمند، تجاوز، غارت و ربایش کودکان توسط نیروهای پشتیبانی سریع گزارش دادهاند.
این جنایات توسط نمایندگان سازمان ملل ثبت و با تصاویر ماهوارهای تأیید شده است.
جنگ سودان بدون در نظر گرفتن منابع طبیعی آن قابل درک نیست، بهویژه طلا که نقشی کلیدی در این درگیری دارد.
سودان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان طلا در آفریقا است، اما بخش زیادی از این طلا از طریق مسیرهای غیررسمی و قاچاق از کشور خارج میشود.
این تجارت غیرقانونی منبع اصلی تأمین مالی برای نیروهای پشتیبانی سریع محسوب میشود، که از طریق آن توانستهاند قدرت نظامی و نفوذ خود را گسترش دهند.
بخش قابل توجهی از این طلا به امارات متحده عربی منتقل میشود، جایی که وارد بازار جهانی شده و به فروش میرسد.
در این میان، شبکههای پیچیدهای از واسطهها و شرکتها در انتقال این منابع نقش دارند.
این تجارت باعث شده است که جنگ ادامه پیدا کند، زیرا منابع مالی لازم برای تداوم درگیری فراهم میشود.
این درگیری تنها یک جنگ داخلی نیست، بلکه بازیگران خارجی نیز در آن نقش فعالی دارند.
امارات متحده عربی یکی از مهمترین این بازیگران است، که از نیروهای پشتیبانی سریع حمایت میکند.
این حمایت شامل تأمین مالی، تجهیزات و همکاریهای اقتصادی است، بهویژه از طریق تجارت طلا.
در مقابل، مصر از ارتش سودان حمایت میکند، و روابط نزدیکی با رهبری نظامی این کشور دارد.
روسیه نیز از طریق شرکتهای نظامی خصوصی در این منطقه حضور و نفوذ دارد.
کشورهای غربی تلاشهایی برای میانجیگری انجام دادهاند، اما این تلاشها تاکنون نتیجه قابل توجهی نداشته است.
در شرایط جنگی، شبکههای قاچاق گسترش یافتهاند، از جمله قاچاق طلا، سوخت و سلاح.
این مسیرها از مرزهای سودان عبور کرده و به کشورهای همسایه مانند لیبی، چاد و امارات متصل میشوند.
این فعالیتها نه تنها اقتصاد رسمی را تضعیف میکنند، بلکه باعث تقویت گروههای مسلح و ادامه جنگ میشوند.
در نتیجه، سودان به صحنهای از یک بحران پیچیده تبدیل شده است، که در آن رقابت قدرت، منابع طبیعی و دخالتهای خارجی به هم گره خوردهاند.
در حالی که مردم این کشور بیشترین رنج را متحمل میشوند، برخی بازیگران از این وضعیت سود میبرند.
این جنگ نهتنها یک فاجعه انسانی است، بلکه نمونهای از جنگهای مدرن است که در آن اقتصاد و سیاست به شدت در هم تنیدهاند.
در سودان، نیروهای پشتیبانی سریع اکنون کنترل بخشهای وسیعی از کشور را در دست دارند، در حالی که ارتش تنها در برخی مناطق محدود حضور دارد.
در حالی که توجه رسانهها بیشتر بر منطقه دارفور متمرکز شده است، این خطر وجود دارد که درگیریها به سایر مناطق کشور نیز گسترش یابد.
هر دو طرف درگیری بهشدت بیرحم عمل میکنند، و در حال حاضر هیچ چشمانداز روشنی برای پایان جنگ وجود ندارد.
هیچیک از طرفین حاضر نیست قدرت را به یک دولت غیرنظامی واگذار کند.
این بحران ریشه در گذشته دارد، جایی که عمر البشیر از سال ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۹ با حکومتی استبدادی کشور را اداره میکرد.
پس از سرنگونی او، امیدهایی برای گذار به دموکراسی به وجود آمد، اما کودتای نظامی سال ۲۰۲۱ این روند را متوقف کرد.
در همین حال، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که این جنگ تنها یک درگیری داخلی نیست،
بلکه بازیگران منطقهای و بینالمللی نیز در آن نقش دارند و منافع خود را دنبال میکنند.
در نهایت، سودان امروز صحنه یک فاجعه انسانی عظیم است، که در آن میلیونها نفر آواره شدهاند و آینده کشور در هالهای از ابهام قرار دارد.