در حالی که سفر رئیسجمهور ترامپ به پکن در پیش است، چین ایران را به مذاکره ترغیب میکند، حتی در شرایطی که شرکتهایش موادی صادر میکنند که میتواند توسط ارتش ایران مورد استفاده قرار گیرد.
نویسنده: ادوارد وونگ – – ۵ مهٔ ۲۰۲۶
ادوارد وونگ که از واشنگتن درباره دیپلماسی و سیاست خارجی گزارش میدهد و پس از نزدیک به یک دهه زندگی در چین کتابی درباره این کشور نوشته است، مینویسد: در حالی که رئیسجمهور ترامپ تلاش میکند گامهای بعدی خود را در جنگ ایران مشخص کند، چین نیز اقداماتی انجام میدهد تا از هر نتیجهای که در نهایت حاصل شود، بهرهمند گردد.
چین از یک سو مقامات ایرانی را به مذاکره با ایالات متحده ترغیب میکند و از سوی دیگر، بهطور غیرعلنی به شرکتهای خود اجازه میدهد حمایتهای تجاری به ایران ارائه دهند که در صورت بازگشت ترامپ به یک جنگ تمامعیار، میتواند به ارتش ایران کمک کند.
دولت چین موضع قاطعی در قبال این جنگ اتخاذ نکرده است. به گفته مقامات و تحلیلگران، این کشور اهداف متعددی دارد و با احتیاط عمل میکند و در واقع در حال حفظ گزینههای مختلف است. زمانی که آنها برای یک نشست دو روزه که قرار است از ۱۴ مه در پکن آغاز شود، دیدار میکنند، این جنگ بدون تردید موضوع مهمی در گفتوگوهای میان ترامپ و شی جینپینگ، رهبر چین، خواهد بود. از یک سو، گرفتار شدن ایالات متحده در جنگی دیگر در خاورمیانه به نفع چین است. ارتش آمریکا به سرعت حجم عظیمی از مهمات را مصرف کرده و ذخایری را کاهش داده که در هر درگیری احتمالی آینده با چین حیاتی خواهد بود. همچنین این جنگ توجه دولت ترامپ را از آسیا منحرف میکند.
اما چین همچنین مزایایی در تلاش برای پایان دادن به این جنگ میبیند؛ جنگی که بیش از دو ماه پیش توسط ترامپ و اسرائیل آغاز شد. در ابتدای جنگ، ارتش ایران عملاً تنگه هرمز را به روی بیشتر کشتیها بست، در حالی که به کشتیهای حامل نفت ایران — از جمله آنهایی که به مقصد چین بودند — اجازه عبور داد. با این حال، اقتصاد چین همچنان از افزایش قیمت جهانی انرژی آسیب دیده و همچنین تحت تأثیر محاصره دریایی آمریکا قرار گرفته که مانع خروج برخی کشتیها از بنادر ایران میشود.
یون سان، پژوهشگر امور چین در مرکز استیمسون در واشنگتن، می گوید: «اگرچه برخی تصور میکنند پکن ممکن است از طولانی شدن جنگ در ایران سود ببرد، اما در واقع گفتمان سیاستی در پکن از کاهش تنش حمایت میکند.»
چین و روسیه هر دو از ایران خواستهاند که مذاکرات با آمریکاییها را ادامه دهد. به گفته دو مقام ایرانی، هفته گذشته ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، درباره جنگ گفتوگو کرد. همچنین مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و وانگ یی، همتای چینی او، در تماس تلفنی درباره این جنگ صحبت کردند.
ترامپ پیشتر بهدلیل این جنگ، نشست با شی جینپینگ را به تعویق انداخته بود. به گفته مقامات مطلع، او میخواهد در موقعیتی قدرتمند به پکن سفر کند، نه با یک درگیری حلنشده که همچنان بازارهای جهانی را متلاطم کرده و منابع نظامی آمریکا را تحلیل میبرد.
مقامات آمریکایی میگویند اطلاعاتی در دست است که نشان میدهد یک شرکت چینی ممکن است تلاش کرده باشد محمولهای از موشکهای دوش پرتاب به ایران ارسال کند. همچنین شرکتهای چینی موادی به ایران ارسال کردهاند که «دو منظوره» محسوب میشوند، یعنی میتوانند کاربرد غیرنظامی یا نظامی داشته باشند.
پس از آغاز محاصره دریایی توسط نیروی دریایی آمریکا در ماه گذشته، تفنگداران دریایی موادی را در یک کشتی با پرچم ایران کشف کردند که ترامپ آن را «چندان خوشایند» ندانست و احتمال داد «هدیهای از سوی چین» باشد.
ترامپ در ۲۱ آوریل به شبکه خبری سی ان بی سی گفت:«کمی تعجب کردم چون رابطه بسیار خوبی دارم، فکر میکردم تفاهمی با رییس جمهور شی دارم. امّا اشکالی ندارد، این طبیعت جنگ است. اینطور نیست؟»
او یک هفته پیش از آن نیز گفته بود که نامهای به شی نوشته و از او خواسته سلاح به ایران ارسال نکند و شی نیز در پاسخ نوشته که «در اصل چنین کاری انجام نمیدهد.»
به نظر میرسد بیتفاوتی نسبی ترامپ نشانهای از تلاش او برای حفظ برنامه دیدار با شی باشد. ماهها پیش، او و مشاورانش قصد داشتند در این دیدار بر تعرفهها و توافق تجاری تمرکز کنند، اما اکنون جنگ ایران ممکن است این موضوعات را تحتالشعاع قرار دهد
به گفته تحلیلگران، مقامات پکن فعلاً از وارد کردن فشار جدی بر ایران خودداری میکنند تا زمانی که درخواست مستقیمی از سوی ترامپ مطرح شود.
سخنگوی سفارت چین در واشنگتن اعلام کرد: «حفظ امنیت و ثبات منطقه و تضمین عبور آزاد کشتیها در راستای منافع مشترک جامعه جهانی است.» او محاصره دریایی آمریکا را «اقدامی خطرناک و غیرمسئولانه» خواند.
وی افزود که «اولویت فوری، جلوگیری از بازگشت درگیریها به هر شکل ممکن است.» او همچنین به تماسهای متعدد دیپلماتیک چین با ایران، اسرائیل، روسیه و کشورهای عربی اشاره کرد.
برخی مقامات خارجی گفتند که چین نقش مهمی در پشتصحنه برای پذیرش آتشبس از سوی ایران ایفا کرده است و دیپلماتها از پکن میخواهند همچنان درگیر باقی بماند.
در عین حال، تحلیلگران معتقدند تمایل چین برای گسترش نقش دیپلماتیک خود در خاورمیانه محدود است. رایان هس، دیپلمات سابق آمریکایی، گفت: «اولویتهای پکن بیشتر عملی است: دسترسی مطمئن به انرژی و بازارهای امن برای صادرات. آنها نمیخواهند چالشهای امنیتی یک منطقه دیگر را بهعنوان مشکل خود بپذیرند.»