در حالی که رسانه های غربی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به توافق سخن می گویند، منابع سیاسی آگاه تأکید دارند مذاکرات همچنان در «منطقه خاکستری» میان پیشرفت و بنبست قرار دارد؛ جایی که آمریکا با ترکیبی از فضاسازی رسانه ای، تهدید و پیام های دیپلماتیک، بیش از دستیابی فوری به توافق، به دنبال خرید زمان و مدیریت بحران است.
به گزارش ایلنا، در بحبوحه جنگ آمریکا علیه ایران، به خوبی می توان دریافت که هر آنچه در واشنگتن درباره نزدیک بودن توافق با ایران منتشر میشود، الزاماً یک واقعیت قطعی و نهایی نیست. در بسیاری از موارد، این فضاسازی ها – چه مثبت و چه منفی- بخشی از مدیریت روند مذاکرات است؛ روندی که گاه اهمیت آن کمتر از اصل مذاکره نیست.
آمریکایی ها به خوبی می دانند چگونه از مواضع رسانه ای، برای کنترل یا آرام سازی بازارهای مالی استفاده کنند، یا از طریق انتشار اخبار امیدوار کننده همراه با تهدید، فشار بر طرف مقابل را افزایش دهند تا آن را به عقبنشینی وادار کنند. این پیام ها همچنین با هدف ارسال سیگنال [نشانک] به متحدان واشنگتن مخابره می شوند تا اینگونه القا شود که آمریکا خواهان پایان جنگ است، اما طرف مقابل مانع این روند می شود.
از همین رو، تحلیل مسیر مذاکرات کنونی را نمیتوان صرفاً بر اساس اظهارات رسانهای بنا کرد، بلکه باید دید چه موضوعاتی واقعاً روی میز مذاکره قرار دارد، چه مسائلی به تعویق افتاده و چه مواردی اساساً از سوی طرفین رد شده است.
منابع سیاسی آگاه تأکید میکنند فضای فعلی حاکی از تحرکات جدی اما هنوز ناتمام است. این منابع در گفتگو با پایگاه خبری «النشره» اعلام کردند ایده هایی در حال بررسی هستند که برخی از آنها بویژه در حوزه ساز و کارهای فنی و مراحل اجرایی، پیشرفت نسبی داشته اند، اما همچنان مسائل کلیدی حل نشده باقی مانده که بیانگر عمق اختلافات است.
به گفته این منابع، در همین نقاط اختلافی است که سرسختی آمریکا بیش از پیش آشکار میشود؛ چه در موضوع سطح و دامنه تحریم ها، چه درباره نوع تضمین ها و چه در خصوص محدودیت های بلندمدت برنامه هسته ای ایران. این ها موضوعات حاشیه ای نیستند که به راحتی بتوان از کنارشان عبور کرد، بلکه گره های اصلی هستند که مشخص می کنند آیا توافقی واقعی در کار خواهد بود، یا صرفاً مدیریت موقت بحران است.
در مقابل، منابع مذکور تأکید دارند که تهران با احتیاط کامل این مسیر را دنبال میکند؛ نه شتاب زده به دنبال توافق سریع است، و نه قصد خروج از روند مذاکرات را دارد. در تهران این درک وجود دارد که زمان می تواند یک عامل قدرت نسبی باشد و هر دور مذاکره، در چارچوب موازنه هایی گسترده تر از صرف پرونده هسته ای، مدیریت میشود؛ موازنههایی که مسائل منطقه ای، اقتصادی و حتی جایگاه ایران در معادلات متغیر بین المللی را نیز در برمیگیرد. از همین رو، پاسخ های ایران معمولاً حساب شده است؛ گاهی با تأخیر و گاهی همراه با غافلگیری.
این منابع همچنین می گویند برخی پیشنهادهایی که اخیراً مطرح شده اند، همچنان در انتظار پاسخ ایران اند، اما این پاسخ صرفاً فنی نخواهد بود، بلکه حامل ارزیابی سیاسی تهران از کل مرحله کنونی است. به همین دلیل آمریکا هم زمان از اهرم اخبار مثبت و فضای تهدید استفاده می کند.
در پشت صحنه نیز عوامل دیگری نقش آفرین هستند. بازارهای جهانی، بویژه بازار انرژی، ارتباط مستقیمی با این تحولات دارند، زیرا هر خبر یا شایعه ای درباره احتمال توافق، بلافاصله بر قیمت ها اثر می گذارد و همین مسئله انگیزه مضاعفی به واشنگتن می دهد تا از این نوع پیام های رسانه ای، بهره ببرد.
همچنین دولت آمریکا در چارچوب ملاحظات داخلی و خارجی خود، ممکن است صرف باز نگه داشتن کانال مذاکرات را نیز یک دستاورد تلقی کند، حتی اگر در کوتاه مدت توافق نهایی حاصل نشود.
بر اساس ارزیابی این منابع، روند مذاکرات نه متوقف شده، و نه به نتیجه نهایی رسیده است. هنوز منطقه ای خاکستری میان پیشرفت و بن بست وجود دارد که دو طرف با احتیاط در آن حرکت می کنند، آن هم با میانجی گری پاکستان و دخالت بازیگران بلندپایۀ بینالمللی. بنابراین خوش بینی افراطی هنوز بر داده های محکم استوار نیست، همانطور که بدبینی مطلق نیز نادیده گرفتن این واقعیت است که مذاکرات همچنان ادامه دارد و برخی گره ها در صورت وجود اراده سیاسی، قابل حل خواهند بود.
این منابع معتقدند اکنون طرفها در همان «منطقه خاکستری» قرار دارند؛ جایی که مذاکرات یک گام به جلو می رود و گامی دیگر به عقب باز می گردد، در حالی که بسیاری از پیام هایی که به رسانه ها تزریق می شوند، الزاما در خدمت رسیدن به توافق واقعی نیستند، بلکه اهداف سیاسی و روانی دیگری را دنبال می کنند.