هم‌زمان با شتاب بی‌سابقه رقابت جهانی در حوزه هوش مصنوعی، نگرانی‌ها درباره پیامدهای انرژی و زیست‌محیطی این فناوری نیز به شکل چشمگیری افزایش یافته است. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد توسعه سریع مراکز داده و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی در آمریکا می‌تواند به رشد چشمگیر مصرف برق، افزایش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و بازگشت نیروگاه‌های خصوصیِ پرهزینه و آلاینده منجر شود.

هوش مصنوعی و جهش تاریخی مصرف انرژی

بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، مصرف برق مراکز داده در جهان تا سال ۲۰۳۰ احتمالاً دو برابر خواهد شد؛ در حالی که مراکز تخصصی مرتبط با هوش مصنوعی ممکن است مصرف برق خود را تا سه برابر افزایش دهند.

این افزایش عمدتاً ناشی از گسترش مدل‌های بزرگ زبانی، سامانه‌های مولد هوش مصنوعی، پردازش ابری و رقابت فزاینده شرکت‌های فناوری برای توسعه زیرساخت‌های محاسباتی عظیم است.

کارشناسان می‌گویند آموزش و اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی به حجم عظیمی از پردازنده‌ها، سرورها و سیستم‌های خنک‌کننده نیاز دارد؛ تجهیزاتی که به‌صورت شبانه‌روزی برق مصرف می‌کنند و فشار سنگینی بر شبکه‌های انرژی وارد می‌سازند.

پژوهش دانشگاهی؛ هزینه واقعی AI فراتر از فناوری است

مطالعه‌ای جدید به سرپرستی اولیویه دارمونی، استاد دانشگاه اچ‌ای‌سی پاریس و متخصص حوزه گذار انرژی، به همراه کلمنس لنر و یوچی ژانگ از مدرسه کسب‌وکار کلمبیا، تأثیر اقتصادی و زیست‌محیطی انفجار مراکز داده در ایالات متحده طی دهه آینده را بررسی کرده است.

این پژوهش با مدل‌سازی بازار انرژی آمریکا نشان می‌دهد که اگر افزایش تقاضای برق ناشی از رشد هوش مصنوعی عمدتاً از طریق سوخت‌های فسیلی تأمین شود، هزینه‌های اجتماعی و اقلیمی ناشی از انتشار کربن می‌تواند سالانه به حدود ۸۰ میلیارد دلار برسد.

بازگشت نیروگاه‌های خصوصی؛ برق گران‌تر، راندمان پایین‌تر

طبق نتایج این تحقیق، بسیاری از شرکت‌های بزرگ فناوری برای پاسخ سریع به نیاز فزاینده مراکز داده، به سمت ساخت نیروگاه‌های خصوصی حرکت می‌کنند؛ نیروگاه‌هایی که در بسیاری موارد راندمان پایین‌تری نسبت به شبکه‌های مدرن برق دارند و وابستگی بیشتری به گاز طبیعی، زغال‌سنگ یا سوخت‌های فسیلی خواهند داشت.

پژوهشگران هشدار داده‌اند که این روند می‌تواند باعث افزایش هزینه تولید برق، رشد انتشار گازهای گلخانه‌ای و تضعیف برنامه‌های جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی شود.

بحران انرژی پنهان در پشت توسعه AI

تحلیلگران معتقدند بخش بزرگی از افکار عمومی هنوز از ابعاد واقعی مصرف انرژی هوش مصنوعی آگاه نیست. مراکز داده عظیم، به‌ویژه آن‌هایی که برای آموزش مدل‌های پیچیده AI استفاده می‌شوند، به مصرف برق در مقیاس شهرهای بزرگ نزدیک شده‌اند.

برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد تنها یک مرکز داده پیشرفته می‌تواند به اندازه صدها هزار خانه برق مصرف کند؛ موضوعی که به نگرانی‌های جدی درباره آینده شبکه‌های برق و امنیت انرژی دامن زده است.

آمریکا در قلب رقابت و بحران

ایالات متحده که میزبان غول‌های فناوری جهان و بخش بزرگی از زیرساخت‌های AI است، بیش از دیگر کشورها با این چالش روبه‌رو خواهد بود.

سرمایه‌گذاری گسترده شرکت‌هایی مانند گوگل، مایکروسافت، آمازون و سایر بازیگران بزرگ فناوری در ساخت مراکز داده جدید، موجب افزایش فشار بر شبکه برق آمریکا شده و برخی ایالت‌ها را با کمبود ظرفیت انرژی مواجه کرده است.

چالش میان نوآوری و بحران اقلیمی

کارشناسان می‌گویند جهان اکنون با یک دوگانگی پیچیده مواجه است: از یک‌سو هوش مصنوعی می‌تواند موتور رشد اقتصادی و تحول فناورانه باشد و از سوی دیگر، مصرف عظیم انرژی آن ممکن است اهداف جهانی کاهش انتشار کربن را با خطر جدی مواجه کند.

به باور متخصصان، آینده پایدار AI تنها در صورتی ممکن خواهد بود که توسعه مراکز داده هم‌زمان با سرمایه‌گذاری گسترده در انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های هوشمند و فناوری‌های کم‌مصرف انجام شود.

هشدار درباره آینده اقلیمی فناوری

پژوهشگران تأکید می‌کنند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، رقابت جهانی در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند به یکی از عوامل اصلی افزایش انتشار کربن در دهه آینده تبدیل شود.

آن‌ها هشدار داده‌اند که بدون اصلاح سیاست‌های انرژی و سرمایه‌گذاری سریع در زیرساخت‌های پاک، انقلاب هوش مصنوعی ممکن است بهای سنگینی برای محیط زیست و اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.

جمع‌بندی

در حالی که رقابت جهانی بر سر تسلط بر هوش مصنوعی شدت گرفته، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد هزینه واقعی این رقابت تنها به فناوری و اقتصاد محدود نمی‌شود. انفجار مصرف برق، بازگشت نیروگاه‌های آلاینده و افزایش فشار بر شبکه‌های انرژی، اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های عصر هوش مصنوعی تبدیل شده است؛ چالشی که می‌تواند آینده اقلیمی جهان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

منبع: لیبراسیون