رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: یکی از مهمترین اقداماتی که باید به طور جدی مدنظر قرار گیرد، توقف توسعه شهر تهران و استان البرز به معنای ایجاد مناطق مسکونی جدید است.برای دستیابی به پایداری سرزمینی، ضروری است که محدودیت هایی در توسعۀ شهری اعمال شوند و اجازه ندهیم شهرها بیش از این گسترش یابند.
«احد وظیفه» رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در گفتگو با خبرنگار ایلنا در خصوص راهکارهای مقابله با بحران آب در شهر تهران و دیگر شهرهای کشور گفت: یکی از مهمترین راهکارهایی که باید بطور جدی مدنظر قرار گیرد، توقف توسعه شهر تهران و استان البرز، به معنای ایجاد مناطق مسکونی جدید است. آب، یک موضوع بسیار حیاتی است و در زندگی روزمره نیز میدانیم که حتی یک روز هم بدون آب نمیتوانیم زندگی کنیم. بنابراین، برای دستیابی به پایداری سرزمینی، ضروری است که محدودیتهایی در توسعۀ شهری اعمال شود و اجازه ندهیم شهرها بیش از این گسترش یابند.
وی افزود: جانمایی صنایع، بویژه صنایع آب بر، چه در تهران و چه در اصفهان، موضوعی جدی است. اصفهان نیز با چالش هایی در این زمینه مواجه است و شهر مشهد نیز وضعیت نامطلوبی دارد. به نظر میرسد در طی دهه های گذشته، بویژه در یکی دو دهۀ اخیر، بارگذاری جمعیت در کلان شهرها به شکلی سامان یافته و منطقی نبوده و جمعیت زیادی بدون برنامه ریزی مناسب در این شهرها ساکن شده اند.
احد ظیفه در ادامه خاطرنشان کرد: در این کلانشهرها، اقلیم مناطق توان ارائه خدمات و تأمین منابع به اندازها ی که جمعیت نیاز دارد– بویژه از نظر آب- را نداشته و بیش از حد توان اقلیمی بارگذاری صورت گرفته است. بنابراین لازم است این سیاست ها اصلاح شود. نخستین و مهمترین اقدام، تجدیدنظر اساسی در این سیاست هاست. باید بدانیم که اقلیم محدودیت دارد و نمیت وان به هر شکلی و در هر اندازه ای در یک منطقه تغییر ایجاد کرد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: دومین اقدام، بکارگیری هوش مصنوعی و فناوری های روز در توزیع آب و مدیریت مصرف است، برای مثال استفاده از شیرآلات کم مصرف و کولرهای جدید که مصرف آب و انرژی پایین تری دارند. این ها مصادیقی از بهره گیری از فناوری هستند. اکنون با وجود آنکه جمعیت ساکن شده، ساخت و ساز انجام گرفته و شهر گسترش یافته است، اما همچنان از فناوری های گذشته استفاده میکنیم، در حالی که مسائل ما تغییر کرده است.
وی با بیان اینکه باید راهحلهای جدیدی برای این مسائل پیدا کنیم، گفت: نمونه هایی از این راه حل ها عبارتند از بکارگیری هوش مصنوعی در توزیع آب. با استفاده از این فناوری، مشترکان پرمصرف به راحتی شناسایی می شوند و با تذکر به آنها، فرهنگ صرفهجویی، کاهش مصرف و بهینهمصرفی در میان عموم مردم توسعه مییابد و فراگیر میشود. با کمبودهای کنونی دیگر نمیتوان مانند گذشته رفتار کرد و حتماً باید کنترلهای بیشتری اعمال شود.
وی اعمال کنترل بسیار جدی بر منابع تأمین آب، بویژه در بالادست سدهای اصلی را بعنوان راهکار دیگر برای مدیریت بحران آب دانست و گفت: جمعیتی که در پایین دست این شهرها ساکن شدهاند، چشم امیدشان به آن سدهای بالادست است. اگر بارشهای بالادست سدها به هر دلیلی به سمت باغها و باغچههای بیشماری منحرف شود که بویژه در یکی دو دهۀ اخیر ایجاد شدهاند– از جمله مناطق خوش نشین که حتی با تراشیدن کوه ها در کوهپایههای شمیرانات و شمال تهران در حال پیشروی هستند- این موضوع میتواند تبعات جدی به همراه داشته باشد. این روند مخل نظم و شرایط ایدهآلی است که یک شهر باید داشته باشد و متأسفانه روز به روز بر این بی نظمی ها و تخلفات افزوده میشود. پیشروی فراتر از توان اقلیمی و پتانسیل تحمل آن، مسلماً آیندهای ناخوشایند را به همراه خواهد داشت.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور توضیح داد: آمارها نشان میدهد که میزان مصرف خانوار یا سرانۀ مصرف در ایران نسبت به بسیاری از کشورها بالاتر است. این موضوع تا حدودی درست است، هرچند نباید تفاوت اقلیمی را نادیده گرفت و نمیتوان صرفاً مصرف را مقایسه کرد و شرایط اقلیمی را در نظر نگرفت. با اینحال، کنترل مصرف یا به عبارتی کنترل تقاضا، کاری است که نسبت به سایر راهکارها سریع تر به نتیجه می رسد.
او افزود: تصور کنید تمام مردم شهر تهران با یک عزم همگانی، مصرف آب خود را تنها ١٠ درصد کاهش دهند. همین اقدام میتواند تحولی بسیار بزرگ ایجاد کند. این ١٠ درصد کاهش مصرف، به راحتی قابل تحقق است. صرفاً با کمی کنترل بر رفتارهای عادی روزمره. برای مثال کاهش مدت زمان دوش گرفتن، کاهش تعداد دفعات استحمام و تغییر نحوه دوش گرفتن و استحمام. همچنین بکارگیری فناوریهای مناسب، از جمله ماشین های ظرفشویی و کولرهای آبی کم مصرف، میتوانند تأثیر چشمگیری داشته باشند.
احد وظیفه با تأکید بر اینکه این اقدامات الگوی مصرف میتوانند متحول، و به استانداردهای جهانی نزدیک شوند، گفت: در آن صورت می توانیم تا حدودی این کمبودها را مدیریت کنیم. البته همانگونه که گفته شد، شهر تهران بیش از توان اقلیم خود نیاز دارد؛ یعنی بارگذاری جمعیت بیش از آن چیزی است که طبیعت قادر به تأمین آن است. در نتیجه، حتی اگر بارندگی ها در سطح نرمال [عادی] هم باشد، باز هم با کسری آب مواجه خواهیم بود. با این حال، با کنترل مصرف میتوان این کمبود را تا حدی تقلیل داد، به میزانی که قابل مدیریت باشد و بتوان بازه زمانی طولانیتری را با شرایط موجود سپری کرد.
وی با اشاره به اینکه هماکنون تهران ششمین سال پیاپی خشکسالی را پشت سر میگذارد، اظهار کرد: نمیتوان با قاطعیت گفت که سال آینده قطعاً ترسالی خواهد بود. اقلیم در حال تغییر است و احتمال دارد خشکسالی های آینده، طولانی تر و شدیدتر از دوره های خشکی باشند که در گذشته تجربه کرده ایم. بنابراین در آن صورت مسلماً شرایط به مراتب بدتری را تجربه خواهیم کرد. خرد به ما حکم میکند که هوشیار باشیم و مدیریت را به گونه ای اعمال کنیم که نیم نگاهی به آینده داشته باشیم تا بتوانیم در برابر خشکسالی های طولانی تر در آینده– که احتمال وقوعشان بسیار زیاد است و گریزی از آن نیست- تابآوری داشته باشیم.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه ششمین سال خشکسالی پیاپی را پشت سر میگذاریم، تاکنون این خشکسالی ها را با اتکا به منابع آب زیرزمینی مدیریت کرده ایم؛ یعنی هر اندازه که بارندگی کمتر بوده است، کمبود آن را از سفرههای زیرزمینی برداشت کرده ایم. اما این سفرهها در حال خالی شدن هستند و دشتها در اقصی نقاط کشور فرونشست بسیار شدیدی را تجربه می کنند. این مسئله در بلندمدت و در سال های آینده می تواند وضعیت بسیار ناپایدار و بحرانی ایجاد کند.