«انتخابات پارلمانی ارمنستان از سوی بسیاری از شهروندان و کارشناسان ارمنی سرنوشتساز توصیف شده است. نتیجۀ این انتخابات میتواند مسیر آیندۀ کشور را تعیین کند: بهسوی صلح با آذربایجان و نزدیکی به غرب یا بازگشت به زیر سایۀ تاریخی روسیه؟»
رأیگیری در انتخابات پارلمانی ارمنستان از بامداد یکشنبه ۱۷ خرداد آغاز شد. احتمال پیروزی مجدد حزب «پیمان مدنی» و رهبرش نیکول پاشینیان زیاد ارزیابی شده است. پاشینیان که از سال ۲۰۱۸ رهبری کشور را در دست گرفته اینک بیش از پیش تمایل خود را به نزدیکی به غرب و دوری از روسیه نشان میدهد.
ارمنستان و روسیه که قرنها روابط نزدیک داشتهاند، همچنان بهطور رسمی متحد یکدیگر محسوب میشوند. با این حال، پس از آنکه جمهوری آذربایجان کنترل منطقه قرهباغ را با توسل به زور بازپس گرفت و روسیه نتوانست مانع آن شود، ایروان انتقادهای خود را از مسکو افزایش داد و به سوی اتحادیه اروپا و ایالات متحده گرایش یافت.
اخیراً دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، حمایت کامل خود را از نیکول پاشینیان اعلام کرد. در مقابل، همین یک هفته قبل از انتخابات، پوتین به ارمنستان هشدار داد که خود را گرفتار «سناریوی اوکراینی» نکند. او سؤال کرد: «مگر تمام اتفاقاتی که اکنون در اوکراین در حال رخ دادن است چگونه آغاز شد؟» و سپس خود با اطمینان جواب داد: «با تلاشهای اوکراین برای پیوستن به اتحادیه اروپا…»
همهپرسی برای صلح
روزنامۀ فرانسوی لوموند معتقد است که این انتخابات در عمل به همهپرسی در باره صلح با جمهوری آذربایجان و همچنین نزدیکی بیشتر به اتحادیه اروپا و ایالات متحده، به بهای فاصله گرفتن از روسیه تبدیل شده است.
پاشینیان که برای کسب سومین دوره صدارت تلاش میکند، در آخرین گردهمایی انتخاباتی خود در ایروان، خطاب به جمعیت فریاد زد: «بیایید حزبی را تشویق کنیم که صلح را به کشور بازگرداند!»
گزارشگر لوموند در ایروان مینویسد: «فضای این انتخابات تفاوت چشمگیری با انتخابات سال ۲۰۲۱ دارد. در آن زمان حدود سه میلیون شهروند ارمنستان هنوز در شوک شکست سنگین جنگ ۲۰۲۰ قرهباغ بودند و با اکراه پاشینیان را در انتخابات زودهنگام پارلمانی به قدرت رساندند.»
اما اینک شرایط بهکلی دگرگون شده است. در سال ۲۰۲۳، جمهوری آذربایجان پس از عملیات برقآسای نظامی، کنترل کامل قرهباغ کوهستانی را به دست گرفت و ۱۲۰ هزار ارمنی ساکن این منطقه را ناچار به ترک خانههایشان کرد. پس از آن، باکو در تابستان ۲۰۲۵ با اجرای توافق صلحی تحت میانجیگری آمریکا موافقت کرد.
در مقابل، روسیه که متحد اصلی ارمنستان محسوب میشد، به دلیل درگیر بودن در جنگ اوکراین و همچنین انفعال در برابر حملات جمهوری آذربایجان، از چشم اکثر ارمنیان افتاد و حتی از سوی برخی صفت «خائن» گرفت.
راهبرد جدید پاشینیان
نیکول پاشینیان بعد از شکست قرهباغ تصمیم گرفت با بازنگری در راهبرد خود، به آنچه از ارمنستان باقی مانده قناعت کند. او عملاً پرونده دردناک قرهباغ را بست تا بتواند با جمهوری آذربایجان به صلح برسد و روابط با ترکیه، متحد اصلی باکو را بهبود بخشد.
مرزهای ترکیه و ارمنستان بیش از سه دهه به دلیل مناقشه قرهباغ بسته بود، اما اکنون احتمال بازگشایی آن مطرح است. این تغییر میتواند به انزوای جغرافیایی ارمنستان پایان دهد و فرصتهای اقتصادی تازهای برای این کشور فراهم کند.
همزمان، پاشینیان تلاش کرده وابستگی سنتی ارمنستان به روسیه را کمتر کند و درعوض روابط با آمریکا و اتحادیه اروپا را گسترش دهد.
انتخاب میان مسکو و غرب
این چرخش ژئوپلیتیکی بیسابقه، انتخابات امسال را به یکی از مهمترین و حساسترین انتخابات ارمنستان از زمان استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱ تبدیل کرده است.
در واقع رأیدهندگان در مورد دو مسیر متفاوت تصمیم میگیرند: حمایت از دکترین «ارمنستان نوین» پاشینیان ــ یعنی پذیرش مرزهای کنونی کشور بدون قرهباغ و حرکت به سمت اروپا و آمریکا، و یا بازگشت به سیاست قدیمی نزدیکی به روسیه.
رقبای پاشینیان که عمدتاً به روسیه تمایل دارند اما از ضعف و پراکندگی رنج میبرند، پاشینیان را متهم میکنند که بیهوده خشم کرملین را برانگیخته، مسئله قرهباغ را به فراموشی سپرده و بهدنبال عادیسازی روابط با باکو است.
نایرا سلطانیان، مدیر سازمان «بنیاد توسعه دموکراسی»، این انتخابات را در هرصورت «لحظهای تاریخی» توصیف میکند و میگوید: «برای نخستین بار از زمان فروپاشی اتحاد شوروی، ما این فرصت را داریم که خودمان آینده را انتخاب کنیم.»
نقل از: سایت رادیو صدای فرانسه