همزمان با آغاز فصل گرما، گزارش‌های تازه از وضعیت منابع آبی کشور و گسترش فرونشست زمین در چندین استان، نگرانی کارشناسان محیط زیست را افزایش داده است.

انقلاب اسلامی در هجرت: روزنامه هم‌میهن و خبرگزاری ایسنا در گزارش‌هایی جداگانه از تشدید بحران آب در مناطق مختلف ایران خبر داده‌اند. به گزارش ایسنا، میزان ذخایر برخی سدهای مهم کشور نسبت به سال گذشته کاهش چشمگیری داشته و شماری از استان‌ها با تنش آبی روبه‌رو هستند.

در همین حال، کارشناسان سازمان زمین‌شناسی در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی نسبت به ادامه روند فرونشست زمین در استان‌های اصفهان، تهران، کرمان و خراسان رضوی هشدار داده‌اند. به گفته آنان، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی موجب شده است که در برخی مناطق، زمین سالانه چندین سانتی‌متر فرونشست کند.

روزنامه هم‌میهن در گزارشی تحلیلی نوشته است که بحران آب دیگر صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه به چالشی اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند بدون اصلاح الگوی مصرف، مدیریت منابع آبی و بازنگری در سیاست‌های کشاورزی، این بحران در سال‌های آینده ابعاد گسترده‌تری پیدا خواهد کرد.

همزمان، کارشناسان سازمان زمین‌شناسی کشور در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی نسبت به ادامه روند فرونشست زمین در استان‌های تهران، اصفهان، کرمان و خراسان رضوی هشدار داده‌اند. به گفته آنان، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی در بسیاری از مناطق به مرحله‌ای رسیده که آثار آن در زیرساخت‌های شهری، کشاورزی و حتی سکونتگاه‌های انسانی مشاهده می‌شود.

گزارش‌های منتشرشده از سوی نهادهای مدنی محیط زیستی نیز از افزایش آلودگی هوا، گسترش خشکسالی و تخریب زیستگاه‌های طبیعی حکایت دارد. در یک گزارش جمع‌بندی از وضعیت محیط زیست ایران، به ثبت ده‌ها مورد بحران زیست‌محیطی در هفته‌های اخیر اشاره شده است؛ از تنش آبی و تخریب جنگل‌ها گرفته تا آلودگی هوا و تهدید گونه‌های جانوری.

در همین حال، معاونت محیط زیست طبیعی کشور در مراسم روز جهانی تنوع زیستی هشدار داده است که از دست رفتن تنوع زیستی در بسیاری از موارد بازگشت‌ناپذیر است و ادامه روند کنونی می‌تواند آثار بلندمدتی بر امنیت غذایی، کشاورزی و کیفیت زندگی شهروندان داشته باشد.

بسیاری از کارشناسان محیط زیست معتقدند که بحران‌های کنونی تنها نتیجه خشکسالی یا تغییرات اقلیمی نیست. به باور آنان، ضعف مدیریت منابع آب، توسعه نامتوازن، نبود شفافیت در تصمیم‌گیری‌های زیست‌محیطی و غلبه ملاحظات کوتاه‌مدت اقتصادی بر ملاحظات توسعه پایدار در شکل‌گیری وضعیت کنونی نقش مهمی داشته است.

محیط زیست و مسئله حکمرانی

برخی از متخصصان توسعه بر این باورند که بحران محیط زیست در ایران تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه با شیوه حکمرانی و تصمیم‌گیری نیز ارتباط دارد. به اعتقاد آنان، حفاظت از منابع طبیعی نیازمند دسترسی آزاد به اطلاعات، امکان نقد و ارزیابی عمومی طرح‌های عمرانی و مشارکت نهادهای مستقل علمی و مدنی در فرآیند تصمیم‌سازی است.

از این منظر، همان‌گونه که توسعه اقتصادی به شفافیت و پاسخگویی نیاز دارد، حفاظت از منابع طبیعی نیز بدون نظارت عمومی و گردش آزاد اطلاعات با دشواری روبه‌رو خواهد شد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بسیاری از هشدارهای کارشناسان مستقل زمانی مورد توجه قرار گرفته‌اند که بخش مهمی از خسارت‌ها پیش‌تر وارد شده بود.