Nature Human Behaviour درمقاله منتشر شده در باره یافته های اخیر دانش پژوهان آورده است: که گنجاندن شیر در مصرف انسانی، تحولی عمده در شیوه‌های غذایی جوامع مدرن ما به شمار می‌رود. منشأ دامپروری شیری هنوز یکی از چالش‌های اصلی باستان‌شناسی است. در حالی که بهره‌برداری اولیه از شیر گاو در آناتولی و اروپا به خوبی مستندسازی شده است، اطلاعات کمتری درباره فرآورده‌های لبنی در مناطق شرقی‌تر، به ویژه در فلات ایران، در دست است.

عکس: کاسه پایه‌دار با طرح بز. هزاره پنجم پیش از میلاد. تپه اسماعیل‌آباد، ساوجبلاغ، استان البرز، ایران © موزه ملی ایران

به لطف تحلیل ترکیبی بقایای لیپیدی یافت شده بر روی تعداد زیادی ظرف سفالی، پروتئین‌های موجود در جرم دندان انسان و مجموعه‌ای از بقایای جانوری، تیمی بین‌المللی شامل پژوهشگران آزمایشگاه BioArch (CNRS – موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه) و واحد «مولکول‌های ارتباطی و سازگاری میکروارگانیسم‌ها» (MCAM – CNRS/MNHN) نشان داده‌اند که شیر بز و گوسفند از حدود هزاره هفتم پیش از میلاد مسیح به طور گسترده در این منطقه، به ویژه در کوه‌های زاگرس، مصرف می‌شده است. شیر نه یک منبع حاشیه‌ای، بلکه سنگ بنای معیشت چوپانی پیش از تاریخ بوده است، هم برای جوامع کوچ‌نشین و هم برای جوامع یکجانشین.

این یافته‌ها، تحلیل‌های باستان‌جانورشناسی پیشین درباره شیوه‌های کشتار گوسفند و بز در جنوب کوه‌های زاگرس در هزاره هشتم پیش از میلاد مسیح، پیش از استفاده از سفال، را تکمیل می‌کند. این پژوهش‌ها قبلاً مدیریت عقلانی گله را نشان داده بودند که هدف آن کشتار نرهای جوان برای امکان بهره‌برداری از شیر ماده‌ها بود.

این مطالعه جدید درک ما را از پیامدهای مستقیم اهلی کردن بز و گوسفند دقیق‌تر می‌کند، زمان‌بندی آن را مشخص می‌سازد و راه‌های جدیدی برای بررسی فرآیند تنوع غذایی جمعیت‌های جنوب غربی آسیا می‌گشاید.

Casanova, E., Davoudi, H., Zazzo, A., Zirah, S., Jacob, J., Hatté, C., Boco-Simon, A., Thil, F., Gauthier, C., Nokandeh, J., Alizadeh, A., Biglari, F., Bernbeck, R., Pollock, S., Tsuneki, A., Ghafoori, O., Fathi, H., Hole, F., Demey-Thomas, E., Vinh, J., & Mashkour, M. (2026). Caprine dairy exploitation on the Iranian Plateau from the seventh millennium BC. Nature Human Behaviour. Publiée le 09 février 2026