دن سباگ، سردبیر دفاع و امنیت
حملههای دقیقتر و کشندهتر ایران ضعفهای دفاعی گسترده در سراسر خلیج فارس را آشکار میسازند. جمعه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶
با تشدید بحران در خاورمیانه، ایران با دقت فزایندهای پایگاههای آمریکایی و زیرساختهای حیاتی در خلیج فارس را بمباران میکند، در حالی که از تصاویر ماهوارهای چین و تاکتیکهای آموخته شده از روسیه در اوکراین بهره میبرد. جمعه گذشته، سه سرباز آمریکایی در حمله به پایگاه هوایی موافق سالتی در اردن کشته شدند، پایگاهی که توسط سیستم دفاع هوایی تاد محافظت میشد. تصاویر ماهوارهای که بعدها توسط رسانههای ایرانی منتشر شد، نشان داد که چندین ساختمان در این حمله تخریب شدهاند.
هنوز مشخص نیست چرا سیستم دفاع هوایی در این حادثه شکست خورد، موضوعی که تحت بررسی پنتاگون است، اما این رویداد یادآوری میکند که ایران همچنان توان موشکی مؤثر خود را حفظ کرده و رهبری جدید آن مایل به بهکارگیری آن است.
اندریاس کریگ، استاد مدعو در دانشکده مطالعات امنیتی کالج کینگ لندن، گفت: ترکیب اطلاعات بهتر، ناوبری موشکها، مانورپذیری و برنامهریزی هماهنگ حملات، «دگرگونی واقعی» را به وجود آورده است.
به گفته کریگ، این دگرگونی حاصل سه سال توسعه فناوری برنامه موشکی بالستیک ایران است، برنامهای که بر اساس برآوردهای اطلاعاتی آمریکا، حدود ۷۰ درصد آن همچنان سالم مانده است، علیرغم ادعای قبلی واشنگتن مبنی بر نابودی توان نظامی تهران.
گام اول استفاده از تصاویر ماهوارهای چین برای شناسایی اهداف در پایگاههای آمریکایی و سایر سایتها در خلیج فارس بود. آمریکا در ماه مه، سه شرکت چینی را به دلیل ارائه چنین تصاویری تحریم کرد.
یکی از این شرکتها، Mizar Vision، حضور هواپیماهای نظامی آمریکا و سیستمهای دفاع هوایی پاتریوت و تاد را در پایگاههای عربستان سعودی، بحرین و پایگاه اردن که هفته گذشته مورد حمله قرار گرفت، افشا کرد. تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی نیز به طور گستردهای مورد توجه قرار گرفت.
با این حال، برخی کارشناسان در مورد ارائه اطلاعات توسط پکن تردید دارند. سیدهارث کاشال از مؤسسه خدمات متحد سلطنتی گفت: ایران بر روی اهداف ثابت در پایگاههای آمریکایی متمرکز شده است، و برای این کار، تصاویر تجاری کافی است.
او افزود: «من هیچ موردی ندیدهام که ایران به هدف پویایی حمله کرده باشد که من بگویم این حتماً کمک خارجی است.» با این حال، سوالهایی در مورد اینکه آیا پایگاههای آمریکایی، که برای مقاومت در برابر حملات شورشیان ساخته شدهاند، به اندازه کافی در برابر حملات موشکی و پهپادی ایران مستحکم هستند، مطرح شده است.
سری حملات دقیق ایران بر ضد تأسیسات سیآیای در سراسر خلیج فارس در طول بمبارانها، تحلیلگران آمریکایی را به این فکر واداشت که آیا روسیه مکانها را با تهران به اشتراک گذاشته است، اما این فرضیه هنوز قطعی نیست.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، این هفته به کنگره گفت که چین و روسیه تا حدی به ایران کمک میکنند. اما دونالد ترامپ روز جمعه با او مخالفت کرد و گفت که شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین شخصاً به او اطمینان دادهاند که سلاح به ایران نمیفروشند.
برنامه موشکی بالستیک ایران به شدت به الکترونیک چینی و آمونیوم پرکلرات (برای سوخت موشک) متکی است، اما سلاحهای نهایی آن به اندازهای پیچیده هستند که گاهی میتوانند از دفاع هوایی آمریکا و خلیج فارس، که تحت فشار هستند، عبور کنند.
موشکهای ایرانی از ناوبری پیچیدهای برخوردارند و به طور همزمان از جیپیاس، سیستم بیدو (BeiDou) چین و گلوناس (Glonass) روسیه برای هدفگیری استفاده میکنند. علاوه بر این، سرعت ورود مجدد آنها، که چندین برابر سرعت صوت است، همواره دفاع ضد موشکی را به چالش میکشد.
تهران همچنین «کلاهکهای هدایتپذیر» را برای برخی از موشکهای بالستیک خود توسعه داده است که میتوانند در حین فرود مسیر خود را تنظیم کنند. کریگ گفت: جستجوی حرارتی و ناوبری نوری در مرحله نهایی به این معنی است که آنها در برابر اختلال الکترونیکی آسیبپذیر نیستند، زیرا از ارتباط رادیویی استفاده نمیکنند.
همه اینها چالشی جدی برای دفاع هوایی آمریکا در زمانی است که ذخایر موشکهای ردیاب پاتریوت و تاد پس از کمپین ۳۸ روزه بمباران آمریکا-اسرائیل در بهار امسال، حدوداً به نصف کاهش یافته است. با اضافه شدن سایتهای انرژی، پالایشگاههای نفت و تأسیسات آب شیرینکن، منطقه وسیعی برای پوشش وجود دارد.
ایران همچنین از نظر تاکتیکی در حملات موشکی خود تکامل یافته است و از روشهایی مشابه روسیه در اوکراین استفاده میکند، جایی که شلیکهای کوچکتر میتوانند مؤثرتر از شلیکهای بزرگتر باشند و پهپادها برای منحرف کردن دفاع هوایی به کار گرفته میشوند تا راه را برای حمله بالستیک هموار کنند.
کاشال معتقد است که این مورد بیشتر ناشی از یادگیری متقابل ارتشهای دو کشور از تجربیات یکدیگر است — «تکامل همگرا» — تا اینکه لزوماً نتیجه آموزش مستقیم مسکو به تهران باشد.
اگرچه بین ایران، روسیه، چین و کره شمالی نوعی درک ضد غربی وجود دارد، اما «محور آشوب» به هیچ وجه یک اتحاد نظامی منسجم نیست. متیو ساویل، تحلیلگر دفاعی از مؤسسه خدمات متحد سلطنتی، گفت: «نوعی همکاری در آن جا وجود دارد، اما این همکاری منافع عظیمی مانند ناتو به وجود نمیآورد.»