سوم اوت 2026

این توافق میتواند فوریترین مشکل سیاسی رئیس جمهور ترامپ را با  تردد مجدد کشتی ها برطرف کند. اما به ایران اهرمی راهبردی خواهد داد که پیش از جنگ در اختیار نداشت. به گفته مقامات ایرانی و آمریکایی، ایران و عمان به توافقی برای از سرگیری ترافیک کشتیرانی در تنگه هرمز نزدیک میشوند، اما اگر این توافق به اجرا درآید، ممکن است بهای گزافی داشته باشد ــ یعنی رسمیت بخشیدن به کنترل تهران بر آ راهی که پیش از جنگ، یک گذرگاه آبی بین المللی و آزاد بود.

همانطور که مقامات آگاه از این توافق تازه توصیف کرده اند، کشتی هایی که به سمت خلیج فارس میروند، از کانالی که تحت کنترل ایران و در نزدیکی سواحل آن است، عبور خواهند کرد. کشتی هایی که از خلیج خارج میشوند، از کانالی نزدیک عمان تردد خواهند کرد. مقامات ایرانی میگویند که اگرچه عوارضی دریافت نخواهد شد، این توافق شامل «هزینه خدماتی» برای جبران تأثیرات زیست محیطی کشتیرانی، تأمین امنیت کشتی های باری و نفتکش ها، و تأمین نیروی انسانی است. دو مقام ایرانی گفتند که درآمدها به طور مساوی بین ایران و عمان تقسیم خواهد شد.

اما یک مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات روز دوشنبه گفت که روایت ایرانی «دقیق نیست» و افزود که هر مسیر «موقت» ایجادشده از طریق تنگه، شامل تأیید یا مجوز ایران نخواهد بود و عوارضی نیز در بر نخواهد داشت.

برای رئیس جمهور ترامپ، این توافق در صورت وقوع، میتواند فوری ترین مشکل سیاسی او را با اجازه   تردد مجدد کشتی ها برطرف کند. از سوی دیگر، مقامات ایرانی گفتند که علیرغم هر توافقی، تنگه تا زمانی که ایالات متحده محاصره دریایی خود را علیه بنادر ایران در خلیج فارس لغو نکند و هر دو کشور به طرح ۱۴ ماده ای مندرج در تفاهم نامه اسلام آباد بازنگردند، بسته خواهد ماند.

برخی مقامات گفتند که ایالات متحده میتواند فشار بازار را ، در صورتی که تصمیم به اعطای معافیت هایی در تحریم های علیه ایران بگیرد تا ایران بتواند به طور قانونی نفت بفروشد و تحویل دهد، بیشتر کاهش دهد.

اما اگر در نهایت، ایران بر کنترل مستمر خود بر این گذرگاه تأکید کند، گشایش آن ممکن است با هزینۀ ژئوپلیتیکی همراه باشد. مقامات ایرانی میگویند که این توافق را به گونه ای طراحی می کنند که توانایی خود را بر کنترل تنگه تثبیت کند و در نتیجه اهرم راهبردی ای را حفظ کند که پیش از جنگ از آن استفاده نکرده بود.

چنین محدودیت هایی مستقیماً هدف تعیین شده توسط مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، را نقض میکند، که در ماه های اخیر مکرراً گفته بود که تنگه باید به وضعیت یک آبراه آزاد مانند قبل از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه بازگردد.

او اخیراً در نشستی با مقامات آسیای جنوب شرقی گفت: «اگر ما در خاورمیانه رویه ای ایجاد کنیم که در آن یک دولت-ملت تصمیم بگیرد که یک آبراه بین المللی را کنترل کند، عوارض دریافت کند و اگر عوارض را نپردازید، کشتی هایتان را منفجر کند، رویه بسیار خطرناکی ایجاد کرده ایم که در سایر نقاط جهان نیز تکرار خواهد شد.»

آقای روبیو افزود: «آنچه در اینجا در خطر است صرفاً موضوع آنچه در تنگه هرمز رخ میدهد نیست، بلکه یک اصل بسیار بنیادین درباره آزادی ناوبری است» و گفت که «قواعدی که زیربنای ۱۵۰ سال تجارت و بازرگانی بین المللی بوده اند نیز تهدید می شوند و این را نمیتوان اجازه داد.»

آقای ترامپ درباره این توافق تازه که بخشی از بازگشت به مذاکراتی بود که به گفته او باعث شد حمله جدید و گسترده به ایران را در آخر هفته لغو کند، مطالب کمی بیان کرده است. این توافق به ایران و عمان ۶۰ روز مهلت میدهد تا درباره گشایش تنگه مذاکره کنند، اما پیش بینی میکند که در آن مدت، ایالات متحده و ایران مذاکرات خود را درباره سرنوشت ذخیره ۱۱ تنی اورانیوم غنی شده ایران، از جمله حدود نیم تن سوختی که اکنون در آستانه درجه تسلیحاتی است، از سر بگیرند.

ایالات متحده خواستار رقیق سازی این سوخت است تا به راحتی برای استفاده در سلاحها تبدیل نشود، و در نهایت به ایالات متحده یا کشور دیگری ارسال شود تا در آنجا دفع شود یا در نیروگاه های هسته ای مورد استفاده قرار گیرد.

برنامه ای که در اواسط ژوئن توسط معاون رئیس جمهور، جی دی ونس، و به طور جداگانه توسط آقای ترامپ امضا شد، باعث شد هر دو با شور و اشتیاق اعلام کنند که توافق هسته ای در ۶۰ روز مذاکره خواهد شد. اما این ضرب الاجل تا دو هفته دیگر به پایان میرسد و مقامات اکنون اذعان میکنند که هرگونه مذاکرات، در صورت آغاز، تا اوایل پاییز و شاید فراتر از آن ادامه خواهد یافت. در اظهارات خصوصی، برخی مقامات تردید دارند که توافق هسته ای حاصل شود و آقای ترامپ ممکن است به سادگی اعلام کند، همانطور که در گذشته پیشنهاد کرده بود،   ذخایر ایران باید در زیر آوارهای ناشی از حمله هوایی به سه تأسیسات هسته ای در ژوئن ۲۰۲۵ مدفون بماند.

اما گشایش مجدد تنگه از نظر سیاسی برای آقای ترامپ حیاتی است. بنابراین، علیرغم اظهارات آقای روبیو، به نظر میرسد دولت آمریکا جهان را برای شرایطی آماده میکند که در آن ایران کنترل روزانه بر ترددها اعمال میکند.

آقای ترامپ روز دوشنبه در کاخ سفید در مورد توافق تازه گفت: «امروز یا فردا متوجه خواهید شد. مذاکرات به سرعت به این شکل یا شکلی دیگری پیش خواهند رفت. خیلی پیچیده نیست.»

او پیش بینی کرد که تنگه میتواند «به معنای واقعی کلمه تا فردا» باز شود، ادعایی که در چند ماه گذشته بارها مطرح کرده است. او گفت: «فاز اول گشایش تنگه است. فاز دوم غیرهسته ای شدن ایران خواهد بود.»

با این حال، در   پنتاگون، به گفته مقامات فعلی و سابق که از نگرانی های موجود  مطلع شده اند، به نظر میرسد برخی مقامات ارشد نسبت به توافق تازه عمانی-ایرانی  تردید دارند. برخی نگرانند که این توافق معادل تسلیم در برابر ایرانیان باشد. آنها خاطرنشان میکنند که در مسیر خلیج از طریق تنگه از طریق آب های عمان، هنوز مین های زیادی وجود دارد که کشتی ها برای عبور ایمن نیاز به هماهنگی با ایران دارند.

برخی مقامات ایرانی حتی نسبت به اینکه آیا این توافق آنگونه که در نظر گرفته شده عمل خواهد کرد و خطر موج دیگری از حملات آمریکا را از بین میبرد، تردید داشتند.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده کشتی ها را از آن مسیر هدایت کرده است، اما آنها همچنین در معرض تهدید موشکی ایران هستند. رئیس جمهور ترامپ در دو هفته گذشته دو بار طرحی را که توسط دریاسالار برد کوپر، رئیس فرماندهی مرکزی، برای بمباران کوتاه و شدید تأسیسات ایرانی که حملات از آنجا آغاز میشود و دیگر اهداف نظامی، پیشنهاد شده بود، لغو کرده است. اما آقای ترامپ از تمایل شدید خود برای گشایش مجدد تردد در تنگه، حتی اگر به معنای نوعی ساختار هزینه و سطحی از کنترل ایرانی باشد، پنهان نکرده است.

مهدی محمدی، مشاور ارشد مذاکره کننده ارشد ایران، دوشنبه شب به تلویزیون دولتی گفت که ایران و عمان در حال مذاکره برای راه حلی در مورد نحوه مدیریت تنگه هستند. او گفت که این مذاکرات جدا از جنگ با ایالات متحده است.

ایران گفته است که ایالات متحده زمانی که کشتی ها را به سمت ساحل جنوبی تنگه در نزدیکی عمان هدایت کرد، طرح صلح را نقض کرد. متن مندرج در توافق در مورد اینکه چه کسی تنگه را کنترل میکند، مبهم بود. اما پس از آن ایران نیز آن طرح را نقض کرد و به کشتی هایی که بدون اجازه آن در خلیج تردد میکردند، آتش گشود.

علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه گروه بین المللی بحران، گفت که ایران بر حفظ اهرم خود بر تنگه مصمم است زیرا آن را تنها دست آورد خود از جنگ میداند و توافق با عمان ایران را در موقعیت بهتری نسبت به قبل از دور کنونی درگیری قرار خواهد داد.

آقای واعظ گفت: «هر راه حلی که ایران را در کنترل تنگه باقی بگذارد، برای ترامپ بسیار دشوار خواهد بود، اما راه حل نظامی نیز برای از بین بردن کنترل ایران بر تنگه وجود ندارد. گزینه های ترامپ  میان جنگی غیرقابل پیروزی و صلحی ناگوارامی باشد”.

https://www.nytimes.com/2026/08/03/us/politics/strait-of-hormuz-possible-reopening-deal.html