در حالی که بحران میان ایران و آمریکا وارد مرحله تازه‌ای شده، وضعیت تردد در تنگه هرمز همچنان مبهم است و تهران و واشنگتن روایت‌های کاملاً متفاوتی از آن ارائه می‌کنند. دونالد ترامپ اعلام کرده است که تنگه هرمز باز است، اما مقام‌های ایرانی تأکید می‌کنند که چنین توافقی حاصل نشده و محدودیت‌ها همچنان برقرار است.
رویترز گزارش داده است که ترامپ روز سه‌شنبه گفت تنگه هرمز «باز است»، در حالی که ایران این ادعا را رد کرد. در عمل نیز بسیاری از مالکان کشتی‌ها همچنان از عبور از این آبراه خودداری می‌کنند. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان است و ادامه ناامنی در آن، بر بازار انرژی و هزینه حمل‌ونقل دریایی تأثیر مستقیم دارد.
این اختلاف در شرایطی ادامه دارد که مهلت ۶۰ روزه تعیین‌شده برای رسیدن ایران و آمریکا به یک توافق نهایی به پایان رسیده است. در هفته‌های گذشته مذاکراتی با میانجی‌گری عمان جریان داشت و حتی طرح‌هایی برای چگونگی عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز مطرح شده بود، اما مذاکرات به توافق نهایی منجر نشد. رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که یکی از طرح‌های مورد مذاکره، نقش قابل توجهی برای ایران در کنترل کشتی‌های ورودی به خلیج فارس در نظر می‌گرفت.
هم‌زمان، نشانه‌های میدانی نیز از بازگشت کامل شرایط به حالت عادی حکایت نمی‌کنند. رویترز امروز، پنجشنبه ۲۰ اوت، گزارش داد که بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی همچنان از عبور از تنگه خودداری می‌کنند و ابهام درباره امنیت مسیر ادامه دارد. قیمت نفت برنت نیز پس از چهار جلسه افزایش متوالی به حدود ۹۲ دلار در هر بشکه رسیده است.
بر بحران هرمز، تنش تازه میان ایران و امارات نیز افزوده شده است. امارات می‌گوید دو موشک بالستیک شلیک‌شده از ایران را شناسایی کرده که به گفته ابوظبی، ترافیک دریایی را هدف قرار داده بودند اما در دریا سقوط کردند. تهران این ادعا را «بی‌اساس» خوانده است. امارات در پی این رویداد همه فعالیت‌های تجاری، مبادلات بازرگانی و معاملات مالی خود با ایران را به حالت تعلیق درآورد.
تنگه هرمز در شرایط کنونی تنها یک آبراه بین‌المللی یا موضوع نظامی نیست؛ برای ایران یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های موقعیت ژئوپولیتیک و اهرم‌های فشار در برابر آمریکا به شمار می‌رود. بخش مهمی از صادرات نفت و گاز کشورهای خلیج فارس از این مسیر عبور می‌کند و اختلال در کشتیرانی آن می‌تواند مستقیماً بر قیمت انرژی، هزینه حمل‌ونقل و اقتصاد جهانی اثر بگذارد. کاهش شدید تردد کشتی‌ها در هفته‌های اخیر و تأثیر آن بر بازار نفت، اهمیت عملی این اهرم را نشان داده است. رویترز نیز گزارش می‌دهد که با وجود ادعای واشنگتن مبنی بر باز بودن تنگه، بسیاری از مالکان کشتی همچنان از عبور از آن خودداری می‌کنند.
در عین حال، ایران به عنوان یکی از دو کشور ساحلی تنگه هرمز، در آب‌های سرزمینی خود دارای حقوق حاکمیتی و مسئولیت‌های امنیتی است و نمی‌توان موقعیت آن را در اداره و تأمین امنیت این آبراه نادیده گرفت. از این رو، این تصور که قدرتی خارجی بتواند بدون توجه به حقوق ایران درباره سرنوشت تنگه تصمیم بگیرد، با اصل حاکمیت و استقلال کشورها سازگار نیست.
اما برخورداری ایران از حقوق ساحلی و امنیتی به معنای وجود حقی نامحدود برای جلوگیری از عبور همه کشتی‌ها نیست. درباره رژیم حقوقی هرمز اختلاف وجود دارد: ایران کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها را امضا کرده اما آن را تصویب نکرده و بر برداشت محدودتری از حق عبور تأکید دارد؛ در مقابل، آمریکا و بسیاری از حقوق‌دانان حق «عبور ترانزیتی» از تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی را بخشی از حقوق بین‌الملل عرفی می‌دانند که نباید متوقف شود. بنابراین، باید میان حقوق مشروع ایران در تنگه و استفاده از موقعیت هرمز به عنوان اهرم دفاع و مذاکره، از یک سو، و اقداماتی که حقوق کشتی‌های غیرنظامی یا کشورهای غیرمتخاصم را نقض کنند، از سوی دیگر، تمایز گذاشت.
از منظر سیاسی نیز نادیده گرفتن اهمیت این اهرم واقع‌بینانه نیست. ایران در برابر قدرت نظامی و اقتصادی بسیار برتر آمریکا، از موقعیت جغرافیایی هرمز برای افزایش قدرت چانه‌زنی خود استفاده می‌کند. گزارش‌های روزهای اخیر نیز نشان می‌دهند که وضعیت هرمز عملاً به یکی از موضوعات اصلی کشمکش و مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است.
با این حال، مؤثر بودن هرمز به عنوان اهرم فشار دقیقاً به نحوه استفاده از آن بستگی دارد. اگر این اهرم در خدمت واداشتن طرف متجاوز به توقف جنگ و رسیدن به توافق قرار گیرد، با تبدیل آن به وسیله‌ای برای گسترش درگیری به کشتی‌های غیرنظامی و کشورهای منطقه یکسان نیست. تعرض به کشتی‌های غیرنظامی یا کشورهای غیرمتخاصم می‌تواند به جای تقویت موقعیت ایران، کشورهای منطقه را علیه آن متحد و زمینه مداخله بیشتر قدرت‌های خارجی را فراهم کند.
از این رو، مسئله اصلی نه انکار اهمیت هرمز برای ایران و نه پذیرش اختیار نامحدود بر آن، بلکه به‌کارگیری این موقعیت راهبردی در چهارچوب حقوق ملی ایران، حقوق بین‌الملل و هدف پایان دادن به تجاوز و جنگ است.