پس از انقلاب ۱۳۵۷ و آغاز جنگ ایران و عراق، خوزستان، بویژه آبادان و خرمشهر، سنگین ترین هزینه های جنگ را پرداختند. شهرهایی که زمانی قلب صنعتی، اقتصادی و فرهنگی ایران بودند، زیر آتش جنگ ویران شدند؛ اما برای مردم این سرزمین، فاجعه با پایان جنگ خاتمه نیافت.
انتظار می رفت حکومت مرکزی پس از جنگ، بازسازی خوزستان را به یک پروژه ملی و تاریخی تبدیل کند؛ اما آنچه در عمل رخ داد، فاصله ای دردناک میان ثروت عظیم خوزستان و کیفیت زندگی مردم آن بود. نفت و گاز و آب خوزستان همچنان بخش مهمی از ثروت کشور را تأمین می کنند، اما مردم این سرزمین با بحران آب، فاضلاب، فرسودگی زیرساخت ها، آلودگی و محرومیت، دست و پنجه نرم می کنند.
دانشکده نفت آبادان؛ میراثی که نباید قربانی فراموشی شود:
در میان همه نهادهایی که با تاریخ صنعتی و مدرن آبادان گره خورده اند، دانشکده نفت آبادان جایگاهی ویژه دارد. این مرکز آموزشی که در سال ۱۳۱۸ پایه گذاری شد، تنها یک دانشکده معمولی نبود؛ بخشی از تاریخ صنعت نفت، آموزش عالی، تربیت نیروی متخصص، و شکل گیری جامعۀ مدرن صنعتی ایران بود.
نسل های مختلف مهندسان و متخصصان صنعت نفت در این مجموعه آموزش دیدند و دانشکده نفت آبادان به یکی از نمادهای پیوند دانش، صنعت و توسعه ملی تبدیل شد. مجموعه ای که فقط ساختمان و کلاس درس نبود؛ بلکه با خوابگاه ها، امکانات آموزشی و رفاهی، کتابخانه، آزمایشگاه ها، استادان و شبکه گسترده دانش آموختگان خود، بخشی از هویت تاریخی آبادان و صنعت نفت ایران را شکل داده بود.
از این رو، هر سخن یا شایعه ای درباره انحلال، تعطیلی یا تضعیف دانشکده نفت آبادان را نمی توان یک مسئله اداری ساده تلقی کرد. اگر چنین نگرانی هایی مطرح است، مسئولان باید به صورت شفاف و رسمی دربارۀ آیندۀ این نهاد تاریخی، به مردم توضیح دهند.
هشدار ما روشن است:
دانشکده نفت آبادان را نباید قربانی تصمیم های کوتاه مدت، سوء مدیریت، تغییرات اداری، یا نگاه صرفاً اقتصادی کرد.
اگر مشکلات مدیریتی، آموزشی، یا مالی وجود دارند، راه حل آنها، اصلاح و تقویت دانشکده است، نه تضعیف نهادی که نزدیک به یک قرن از تاریخ آموزش و صنعت نفت ایران را بر دوش کشیده است.
از میان بردن چنین نهادی، فقط از میان بردن چند ساختمان و کلاس و آزمایشگاه نیست؛ قطع کردن بخشی از حافظۀ تاریخی و علمی ایران است.
آبادان روزگاری نمونه ای کم نظیر از یک شهر صنعتی مدرن در ایران و خاورمیانه بود؛ شهری که در آن صنعت نفت با آموزش، فرهنگ، ورزش، سینما، و زندگی اجتماعی مدرن، درهم تنیده بود. دانشکده نفت نیز یکی از ستون های اصلی همین تمدن صنعتی بود.
امروز اگر بجای بازگرداندن آبادان به جایگاه شایستۀ تاریخی و صنعتی خود، شاهد تضعیف نهادهای علمی آن باشیم، باید پرسید:
چرا شهری که ثروت نفت و گاز ایران را تولید کرده است، نباید از دانشگاه و مراکز علمی قدرتمند و در شأن تاریخ خود، برخوردار باشد؟
خوزستان فقط چاه نفت نیست. آبادان فقط پالایشگاه نیست. خرمشهر فقط خاطرۀ جنگ نیست.
این سرزمین، انسان، تاریخ، فرهنگ، دانش، و سرمایۀ ملی دارد.
و اگر امروز دربارۀ آیندۀ دانشکده نفت آبادان سکوت کنیم، فردا ممکن است نوبت به دیگر نهادهای علمی و صنعتی این سرزمین برسد.
تاریخ به ما هشدار می دهد:
ملت ها تنها با از دست دادن سرزمین هایشان شکست نمی خورند؛ گاهی با از دست دادن حافظه تاریخی، نهادهای علمی و سرمایه انسانی خود نیز تضعیف میشوند. بنابراین، دفاع از ۶ دانشکده نفت آبادان، فقط دفاع از یک دانشگاه نیست؛ دفاع از تاریخ صنعت نفت ایران، از سرمایه علمی کشور، و از حق مردم آبادان و خوزستان برای داشتن آینده ای متناسب با ثروت و جایگاه تاریخی سرزمینشان است.
جمال صفری،
۲۸ اوت ۲۰۲۶