از اجساد بیرون‌کشیده‌شده از زیر آوار غزه تا تخریب خانه‌ها و جابه‌جایی اجباری فلسطینیان در کرانه باختری و حملات در جنوب لبنان؛ سازمان ملل درباره نقض‌های جدی حقوق بین‌الملل هشدار می‌دهد

۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ — در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار درگیری‌ها ادامه دارد، گزارش‌های سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و رسانه‌های بین‌المللی از تداوم خشونت علیه غیرنظامیان در غزه، کرانه باختری و جنوب لبنان حکایت دارد.

در غزه، اجساد همچنان از زیر ساختمان‌های ویران‌شده خارج می‌شوند. در کرانه باختری، تخریب خانه‌ها، خشونت شهرک‌نشینان و جابه‌جایی برخی جوامع فلسطینی ادامه دارد. در جنوب لبنان نیز عملیات نظامی اسرائیل و درگیری با حزب‌الله، هزاران غیرنظامی را در معرض خطر قرار داده است.

در برخی از این پرونده‌ها، سازمان ملل و سازمان‌های حقوق بشری از احتمال وقوع جنایت‌های جنگی یا دیگر نقض‌های جدی حقوق بین‌الملل سخن گفته‌اند.

غزه؛ اجساد زیر آوار و پرسش درباره جنایت‌های جنگی

یکی از شدیدترین هشدارهای اخیر از سوی ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد مطرح شده است.

تورک در ۱۶ سپتامبر اعلام کرد که کشف تدریجی اجساد در زیر آوار غزه، سؤالات جدی درباره رعایت حقوق بین‌الملل بشردوستانه ایجاد می‌کند و برخی از این وقایع ممکن است نیازمند بررسی به‌عنوان جنایت‌های جنگی احتمالی باشند.

سازمان ملل خواستار دسترسی مستقل بازرسان به محل‌های مورد نظر شده است تا مشخص شود چه اتفاقی برای قربانیان رخ داده، چه اهدافی مورد حمله قرار گرفته و آیا قوانین مربوط به حفاظت از غیرنظامیان رعایت شده است.

این نکته از نظر حقوقی اهمیت زیادی دارد: مطرح شدن احتمال «جنایت جنگی» به معنای صدور حکم قضایی نیست و مسئولیت کیفری افراد باید در یک روند قضایی و بر اساس شواهد اثبات شود.

چهار فلسطینی دیگر در حملات اخیر غزه

بر اساس گزارش رویترز، در ۲۳ سپتامبر حملات هوایی اسرائیل در نوار غزه دست‌کم چهار فلسطینی را کشت.

دو نفر در حمله به یک خودرو در غرب خان‌یونس و دو نفر دیگر در حملات جداگانه در شهر غزه و دیرالبلح کشته شدند.

ارتش اسرائیل اعلام کرده است که یکی از حملات، فردی مرتبط با امور مالی حماس را هدف قرار داده است. این ادعا به‌طور مستقل از سوی رویترز تأیید نشده است.

تداوم چنین حملاتی در شرایطی رخ می‌دهد که آتش‌بس همچنان شکننده است و گزارش‌های مربوط به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان ادامه دارد.

تراژدی تل‌الهوا؛ ۲۱ کشته، از جمله ۱۲ کودک

یکی از تکان‌دهنده‌ترین حوادث اخیر، فروریختن یک ساختمان مسکونی آسیب‌دیده در منطقه تل‌الهوا در شهر غزه بود.

بر اساس گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل، این ساختمان در ۱۶ سپتامبر فرو ریخت و ۲۱ نفر، از جمله ۱۲ کودک، جان خود را از دست دادند.

ده‌ها نفر دیگر نیز زخمی شدند و عملیات جست‌وجو و نجات برای یافتن افراد گرفتار در زیر آوار انجام شد.

این حادثه نشان می‌دهد که حتی در زمان کاهش نسبی شدت درگیری‌ها، ساختمان‌هایی که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند همچنان می‌توانند به یک تهدید مرگبار برای غیرنظامیان تبدیل شوند.

بحران فقط بمباران نیست؛ زندگی در میان ویرانه‌ها

بحران غزه به حملات هوایی محدود نمی‌شود.

سازمان ملل درباره کمبود تجهیزات سنگین، سوخت، ماشین‌آلات امدادی و امکانات لازم برای ترمیم ساختمان‌های آسیب‌دیده هشدار داده است.

بسیاری از خانواده‌هایی که خانه‌هایشان تخریب یا به‌شدت آسیب دیده، هنوز امکان بازگشت به محل زندگی خود را ندارند.

با نزدیک شدن فصل بارندگی، نگرانی درباره وضعیت اردوگاه‌ها و ساختمان‌های آسیب‌دیده افزایش یافته است؛ زیرا بخشی از جمعیت همچنان در شرایط نامناسب اسکان زندگی می‌کنند.

کرانه باختری؛ تخریب خانه‌ها و جابه‌جایی اجباری

در کرانه باختری اشغالی، شکل خشونت متفاوت است اما فشار بر جمعیت فلسطینی ادامه دارد.

گزارش‌های سازمان ملل از افزایش حملات شهرک‌نشینان، تخریب منازل، محدودیت دسترسی به زمین‌های کشاورزی و جابه‌جایی برخی جوامع فلسطینی حکایت دارد.

بر اساس گزارش OCHA، بین ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ بیش از ۱۶۰۰ حمله شهرک‌نشینان ثبت شده که به زخمی شدن فلسطینیان یا وارد آمدن خسارت به اموال آنها منجر شده است.

این حملات در ۲۷۵ جامعه فلسطینی ثبت شده و میانگین آن به حدود ۶٫۷ حادثه در روز رسیده است.

انتقال اجباری؛ اتهامی با پیامدهای حقوقی سنگین

سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی درباره وضعیت جوامع فلسطینی در منطقه C کرانه باختری، از مواردی سخن گفته است که به اعتقاد این سازمان می‌تواند مصداق انتقال اجباری باشد.

این نهاد همچنین برخی از اقدامات مستندشده را از نظر حقوق بین‌الملل در چارچوب احتمالی جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت بررسی کرده است.

با این حال، اینها ارزیابی حقوقی یک سازمان حقوق بشری است و نه حکم نهایی یک دادگاه بین‌المللی. برای تعیین مسئولیت کیفری، تحقیقات مستقل و روند قضایی لازم است.

خشونت شهرک‌نشینان؛ صدها جامعه فلسطینی در معرض خطر

آمار سازمان ملل درباره حملات شهرک‌نشینان، تصویری نگران‌کننده از وضعیت کرانه باختری ارائه می‌کند.

بر اساس OCHA، حملات ثبت‌شده شامل حمله به افراد، تخریب خانه‌ها و اموال، آسیب به خودروها، تخریب محصولات کشاورزی و حمله به زمین‌های فلسطینیان بوده است.

در برخی مناطق، این حملات همراه با محدودیت دسترسی به زمین‌های کشاورزی و منابع آب بوده و همین امر نگرانی درباره جابه‌جایی تدریجی جوامع فلسطینی را افزایش داده است.

جنوب لبنان؛ غیرنظامیان میان اسرائیل و حزب‌الله

در جنوب لبنان نیز وضعیت همچنان متشنج است.

سازمان ملل از افزایش فعالیت‌های نظامی اسرائیل و ادامه درگیری با حزب‌الله ابراز نگرانی کرده است.

در بیانیه سازمان ملل، نگرانی ویژه‌ای درباره کشته و زخمی شدن غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان، و جابه‌جایی مردم بر اثر دستورهای تخلیه مطرح شده است.

همچنین درباره آسیب به زیرساخت‌های غیرنظامی و مراکز درمانی هشدار داده شده است.

تخریب در جنوب لبنان؛ هشدار یونیفل

فرمانده نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان، یونیفل، درباره تخریب ساختمان‌ها و دیگر اقدامات نظامی در جنوب لبنان ابراز نگرانی کرده است.

در منطقه منصوری، مقام‌های سازمان ملل برخی تخریب‌ها را مغایر با قطعنامه‌های شورای امنیت دانسته‌اند.

اسرائیل در مقابل می‌گوید اقدامات نظامی آن با هدف از بین بردن زیرساخت‌های حزب‌الله انجام می‌شود.

این اختلاف دیدگاه نشان می‌دهد که ارزیابی حقوقی عملیات نظامی همچنان محل مناقشه است و نیازمند بررسی مستقل هر حادثه است.

آیا این اقدامات می‌تواند «جنایت جنگی» باشد؟

از نظر حقوق بین‌الملل، کشته شدن غیرنظامیان یا تخریب یک ساختمان به‌تنهایی برای اثبات جنایت جنگی کافی نیست.

برای تعیین اینکه یک حمله می‌تواند جنایت جنگی محسوب شود، باید عواملی مانند موارد زیر بررسی شود:

• آیا هدف، نظامی بوده یا غیرنظامی؟

• آیا حمله عمداً غیرنظامیان را هدف گرفته است؟

• آیا اقدامات لازم برای جلوگیری یا کاهش تلفات غیرنظامیان انجام شده است؟

• آیا خسارت مورد انتظار به غیرنظامیان در مقایسه با مزیت نظامی مورد انتظار نامتناسب بوده است؟

• آیا تخریب یا انتقال جمعیت بدون توجیه قانونی صورت گرفته است؟

• چه کسی دستور عملیات را صادر کرده و چه کسی آن را اجرا کرده است؟

به همین دلیل، سازمان ملل بر ضرورت تحقیقات مستقل، دسترسی بازرسان و حفظ شواهد تأکید می‌کند.

سه جبهه، یک نگرانی مشترک: حفاظت از غیرنظامیان

آنچه در غزه، کرانه باختری و جنوب لبنان رخ می‌دهد، از نظر ماهیت نظامی یکسان نیست؛ اما یک نقطه مشترک دارد: غیرنظامیان در مرکز بحران قرار گرفته‌اند.

در غزه، مسئله اصلی تخریب گسترده، تلفات غیرنظامی و زندگی در میان ساختمان‌های آسیب‌دیده است.

در کرانه باختری، حملات شهرک‌نشینان، تخریب منازل، محدودیت دسترسی به زمین و جابه‌جایی برخی جوامع فلسطینی محور بحران است.

در جنوب لبنان، حملات، تخریب و جابه‌جایی غیرنظامیان در سایه درگیری اسرائیل و حزب‌الله ادامه دارد.

پرونده جنایت‌های احتمالی؛ مسئولیت هنوز باید در دادگاه تعیین شود

گزارش‌های سازمان ملل و سازمان‌های حقوق بشری نشان می‌دهد که برخی وقایع می‌تواند مستحق تحقیقات کیفری بین‌المللی باشد.

اما میان «گزارش یک نقض»، «اتهام جنایت جنگی» و «محکومیت قضایی» تفاوت اساسی وجود دارد.

بنابراین، هر ادعای جنایت جنگی باید با بررسی شواهد، شهادت‌ها، تصاویر ماهواره‌ای، سوابق نظامی و سایر مدارک مستقل مورد ارزیابی قرار گیرد.

آنچه اکنون مستند است، گستردگی خسارت انسانی و مادی و افزایش نگرانی نهادهای بین‌المللی درباره رعایت حقوق بشردوستانه است.

جمع‌بندی؛ آوارها هنوز سخن می‌گویند

تا ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که بحران در غزه، کرانه باختری و جنوب لبنان هنوز پایان نیافته است.

در غزه، اجساد از زیر آوار بیرون کشیده می‌شوند و سازمان ملل درباره احتمال جنایت‌های جنگی خواستار تحقیقات شده است.

در کرانه باختری، بیش از ۱۶۰۰ حمله شهرک‌نشینان در هشت ماه ثبت شده و سازمان‌های حقوق بشری درباره انتقال اجباری برخی جوامع هشدار داده‌اند.

در جنوب لبنان، حملات، تخریب و جابه‌جایی غیرنظامیان همچنان از نگرانی‌های اصلی سازمان ملل است.

اکنون پرسش فقط درباره شمار قربانیان نیست؛ پرسش بزرگ‌تر این است که چه کسانی مسئول این اقدامات هستند، چه قوانینی نقض شده و آیا تحقیقات مستقل می‌تواند مسئولیت کیفری عاملان احتمالی را مشخص کند؟

منابع

• سازمان ملل — دفتر حقوق بشر: هشدار درباره احتمال جنایت‌های جنگی و ضرورت تحقیقات درباره اجساد کشف‌شده در غزه. گزارش سازمان ملل

• OCHA — گزارش وضعیت انسانی غزه: تلفات غیرنظامیان، تخریب ساختمان‌ها و وضعیت انسانی. گزارش OCHA

• OCHA — کرانه باختری: آمار حملات شهرک‌نشینان و جابه‌جایی فلسطینیان. گزارش OCHA درباره کرانه باختری

• Amnesty International: بررسی حقوقی انتقال اجباری جوامع فلسطینی در کرانه باختری. گزارش عفو بین‌الملل

• رویترز: تحولات اخیر غزه و تلفات غیرنظامیان. گزارش رویترز درباره غزه

• رویترز: وضعیت جنوب لبنان و مأموریت یونیفل. گزارش رویترز درباره لبنان و یونیفل