آمریکا خواهان توافقی جامع و محدودیت جدی بر غنیسازی ایران است؛ تهران بر رفع تحریمها، آزادسازی داراییها و تعیین حق غنیسازی بهعنوان خط قرمز تأکید دارد
تهران ـ نیویورک: آمریکا و ایران در جریان مذاکرات غیرمستقیم در نیویورک، درباره برنامه هستهای تهران گفتوگو کردهاند؛ تحولی که نشان میدهد با وجود ادامه جنگ و تشدید بحران در منطقه، کانال دیپلماتیک میان دو طرف همچنان باز است.
بر اساس گزارش رسانههای آمریکایی، از جمله NBC News، این گفتوگوها با حضور مستقیم هیأتهای دو کشور در یک میز انجام نشده و پیامها از طریق واسطهها منتقل شده است. سه مقام آمریکایی، خاورمیانهای و ایرانی به این مذاکرات اشاره کردهاند.
واشنگتن: توافق جدید باید پرونده هستهای را دربرگیرد
دولت دونالد ترامپ تأکید دارد که توافق احتمالی با تهران نباید صرفاً به بازگشایی تنگه هرمز محدود شود. واشنگتن میخواهد مسائل اصلی مورد اختلاف، بهویژه برنامه هستهای ایران، در همان چارچوب توافق نهایی قرار گیرد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، نیز در تازهترین اظهارات خود گفته است ایران برای پایان جنگ باید کاهش معناداری در ظرفیت غنیسازی اورانیوم ایجاد کند. او تأکید کرده است که واشنگتن به دنبال تعهدات عملی است، نه صرفاً وعدههای سیاسی.
این موضع در شرایطی مطرح میشود که ایران پیش از حملات آمریکا و اسرائیل، اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی میکرد؛ سطحی که از نظر فنی بسیار بالاتر از نیاز معمول برنامههای غیرنظامی است، هرچند آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکنون وجود یک برنامه سازمانیافته برای ساخت سلاح هستهای را تأیید نکرده است.
تهران: حق غنیسازی خط قرمز است
در مقابل، یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز اعلام کرده است که اظهارات و درخواستهای واشنگتن با خواستههای تهران فاصله دارد.
به گفته این مقام، به رسمیت شناختن حق ایران برای غنیسازی اورانیوم، خط قرمز تهران است و ایران در این زمینه انعطاف نشان نخواهد داد؛ هرچند جزئیات مربوط به سطح و نحوه غنیسازی میتواند در مراحل بعدی مورد مذاکره قرار گیرد.
به این ترتیب، یکی از دشوارترین نقاط مذاکرات به تفاوت نگاه دو طرف بازمیگردد: آمریکا خواهان کاهش قابلتوجه ظرفیت غنیسازی است، در حالی که ایران اصل حق غنیسازی را غیرقابل مذاکره میداند.
پیشنهاد هفتروزه ایران؛ هرمز در برابر کاهش فشار اقتصادی
همزمان با مذاکرات نیویورک، تهران طرحی هفتروزه برای ایجاد اعتماد و کاهش تنش ارائه کرده بود.
بر اساس این پیشنهاد، ایران آماده بود در صورت فراهم شدن شرایط لازم، روند بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت عبور و مرور عادی کشتیها را آغاز کند؛ در مقابل، آمریکا میبایست روند رفع یا کاهش تحریمها، پایان محاصره دریایی و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را آغاز کند و مذاکرات هستهای در مرحلهای جداگانه دنبال شود.
دونالد ترامپ این پیشنهاد را رد کرده است. با این حال، پس از آن نیز قطر بهعنوان میانجی به انتقال پیامها میان تهران و واشنگتن ادامه داده و دو طرف درباره نسخه اصلاحشده این طرح گفتوگو کردهاند.
اختلاف اصلی فقط بر سر «چه چیزی» نیست؛ «چه زمانی» مهمتر است
یکی از مهمترین موانع کنونی مذاکرات، ترتیب اجرای تعهدات است.
تهران میخواهد پیش از ورود به مذاکرات گسترده هستهای، شاهد کاهش فشار اقتصادی و تغییر وضعیت تنگه هرمز باشد. واشنگتن اما میخواهد مسئله هستهای از همان ابتدا در متن توافق قرار گیرد و امتیازات ایران در حوزه هستهای نیز همزمان با سایر اقدامات مورد بررسی قرار گیرد.
منابع نزدیک به مذاکرات پیشتر به رویترز گفته بودند که اختلاف اصلی بر سر اجزای احتمالی توافق نیست، بلکه بر سر این است که کدام اقدام باید اول انجام شود و کدام طرف نخستین گام را بردارد.
هرمز؛ برگ برنده تهران و دغدغه اصلی واشنگتن
تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای مذاکرات است. تهران بازگشایی کامل این آبراه را به مجموعهای از شرایط سیاسی و اقتصادی گره زده و واشنگتن نیز آزادی کشتیرانی در این مسیر حیاتی انرژی را از اهداف اصلی خود میداند.
رویترز گزارش داده است که گفتوگوهای اخیر میان دو طرف اساساً بر یافتن مسیری مرحلهای برای پایان جنگ، رفع محاصره اقتصادی و بازگشایی تنگه هرمز متمرکز بوده است.
همزمان، حملات به کشتیها و نفتکشها در منطقه ادامه دارد و وضعیت هرمز همچنان شکننده است؛ موضوعی که خطر افزایش قیمت انرژی و تشدید فشار اقتصادی بر کشورهای منطقه و بازارهای جهانی را افزایش داده است.
دیپلماسی در سایه جنگ
مذاکرات کنونی در شرایطی انجام میشود که جنگ آمریکا و ایران وارد ماههای پایانی سال ۲۰۲۶ شده و همچنان آینده آن نامشخص است. واشنگتن از یک سو بر فشار نظامی و اقتصادی ادامه میدهد و از سوی دیگر از آمادگی برای توافق سخن میگوید.
در همین حال، تهران نیز با وجود تأکید بر خطوط قرمز خود، کانال مذاکرات غیرمستقیم را باز نگه داشته است. نقش قطر در انتقال پیامها میان دو طرف نیز همچنان قابل توجه است.
چشمانداز توافق؛ فاصله هنوز زیاد است
آنچه اکنون در نیویورک و از طریق میانجیها جریان دارد، هنوز به معنای دستیابی به توافق نهایی نیست. اما ادامه تماسها نشان میدهد که مسیر دیپلماسی کاملاً بسته نشده است.
سه گره اصلی همچنان بر سر راه توافق قرار دارد: برنامه و ظرفیت غنیسازی ایران، رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای تهران، و تعیین ترتیبی برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان درگیریها.
در چنین شرایطی، سرنوشت مذاکرات بیش از هر زمان دیگری به یک پرسش وابسته است: آیا تهران و واشنگتن میتوانند بر سر ترتیب اجرای تعهدات به توافق برسند، بدون آنکه هیچیک مجبور شود پیش از دریافت امتیاز متقابل، مهمترین اهرم فشار خود را کنار بگذارد؟
منابع
Reuters – موضع جیدی ونس درباره کاهش غنیسازی ایران
Reuters – وضعیت برنامه غنیسازی ایران
گزارش درباره مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران در نیویورک
Reuters – طرح هفتروزه و اختلاف تهران و واشنگتن بر سر ترتیب اقدامات
Reuters – مذاکرات مرحلهای درباره هرمز و پایان جنگ
Al Jazeera – آخرین وضعیت مذاکرات آمریکا و ایران در نیویورک
