
برایان کارتر روزنامهنگار و فیلمساز، مقاله وارده در روزنامه لوموند 29 اکتبر
تعداد فزاینده پرتاب ماهوارههای این ارائهدهنده خدمات اینترنت از شرکت اسپیسایکس که در مالکیت این میلیاردر آمریکایی نزدیک به دونالد ترامپ است، محیط زیست را ویران میکند و کار دانشمندان را مختل میسازد؛ اینک این مستندساز متخصص مسائل فضایی، برایان کارتر، در یک تربون در «لوموند» چنین شرح میدهد.
در ۱۳ اکتبر، در فضایی از تنشهای میان واشینگتن و کییف، نظامیان اوکراینی از محدودیتهایی در دسترسی به استارلینک [ارائهدهنده خدمات اینترنت ماهوارهای] خبر دادند که به گفته آنان تواناییشان را برای مقابله با حملات روسیه زیر سؤال برده است. چندین منبع، دونالد ترامپ و همچنین ایلان ماسک [مدیرعامل اسپیسایکس] را مقصر میدانند؛ ماسکی که پیشتر نیز در سال ۲۰۲۲ برای جلوگیری از استفاده از شبکه ماهوارهای اسپیسایکس در مناطق خاصی از اوکراین مداخله کرده بود.
این رخدادها یکبار دیگر روی تاریک استارلینک را آشکار میسازند؛ استارلینکی که در وهله نخست ابزاری است در خدمت منافع ژئوپلیتیک ایالات متحده و ثروت ایلان ماسک. امپراتوری دیجیتالیای که بیوقفه و بدون هیچ کنترل دموکراتیک گسترش مییابد، به زیان محیط زیست و زیر پرده وعدههای فریبنده.
برخلاف ماهوارههای مخابراتی سنتی که در مدار زمینثابت، در ارتفاع ۳۶٬۰۰۰ کیلومتری زمین فعالیت میکنند، صورتهای فلکی ماهوارهای مانند استارلینک در مدار پایین، در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتری مستقر شدهاند تا تأخیر نیمثانیهای را کاهش دهند. استارلینک با بیش از ۱۱٬۰۰۰ ماهوارهای که از سال ۲۰۱۹ در مدار قرار گرفتهاند رقبا را له میکند و هنوز ۳۰٬۰۰۰ ماهواره دیگر نیز باید به آنها افزوده شود.
وبسایت شرکت به روایت مشتریانی چون ترنت آرنت [تولیدکننده محتوا] تکیه میکند که از این شبکه برای «سبک زندگی غیرمتعارف» خود استفاده میکند؛ سبکی که به او امکان میدهد «در حالی که از ون خودراهپذیر بازی ویدیویی میکند» سفر کند. در دنیایی که از پیش به لطف فیبر نوری، شبکههای همراه و ماهوارههای زمینثابت بهطرزی گسترده متصل است، استارلینک چندان به نیاز موجودی پاسخ نداده، بلکه نیازی نو پدید آورده است: دسترسی دائمی به اینترنت پرسرعت، حتی در قله کوه یا در دل بیابان.
این راهبرد، شبکه ماهوارهای را به سودآورترین بخش اسپیسایکس بدل کرده است؛ بخشی که در سال ۲۰۲۵ مبلغ ۴٫۴ میلیارد دلار سود عملیاتی و بیش از ۱۰ میلیون کاربر تولید کرده است. رقمی که پیوسته رو به افزایش است و طمعها را برمیانگیزد. گویا ۳۶ پروژه «ابرصورت فلکی» در جریان است که روی کاغذ ۲ میلیون فضاپیمابراست. کارشناسان اما بیشتر بر ۱۰۰٬۰۰۰ ماهواره در مدار پایین تا سال ۲۰۳۰ حساب میکنند.
منسوخسازی برنامهریزیشده
ماهوارههای بیشتر یعنی موشکهای بیشتر و پایگاههای پرتاب بیشتر. بندر فضایی خصوصی اسپیسایکس در تگزاس به نماد جبههای نوین زیستمحیطی بدل شده است. در قلب منطقهای طبیعی که گونههای در خطر انقراض را در خود جای داده، اکنون مجموعهای صنعتی برپاست که از آن «استارشیپ»، موشک عظیمِ ناقل نسخههای جدید استارلینک، پرتاب میشود. ساکنان محلی اکنون باید با آبهای آلوده، ساحلهای پر از خردهآلود، فضاهای طبیعی دستنیافتنی و شرکتی بیتفاوت به دغدغههایشان کنار بیایند. ایلان ماسک نسبت به هشدارهای آژانسهای فضایی درباره خطر برخورد در مدار به همان اندازه ناشنواست که نسبت به هشدارهای اخترشناسان که از تداخل استارلینک با رصدهای علمی شکایت دارند.
برای دیدن این حقیقت نیازی به تلسکوپ نیست: روزبهروز دشوارتر میشود آسمان را بنگریم بیآنکه ماهوارهای به چشم بخورد. نسلهای آینده هرگز بهاحتمال زیاد زیبایی گنبد آسمان بدون آلودگی نوری را نخواهند شناخت. در کمتر از یک دهه، منبعی که از آغاز بشریت میراث مشترک همه انسانها بود، آلوده شد، به بازاری دیجیتال بدل گشت و به شعاری بازاریابیای فروکاسته شد در خدمت خیالپردازی استعمار مریخ.
«اینترنتِ استارلینک همان چیزی است که اعزام بشریت به مریخ را تأمین مالی میکند»، ایلان ماسک به کارمندانش میگوید؛ «شما آینده تمدن را تضمین میکنید». با برداشت واقعیت از هذیان خود، این میلیاردر راستگرا آسیبهای بالقوه جبرانناپذیر را به تنها سیاره شناختهشده قابل سکونت تحمیل میکند. به دلیل نزدیکی به زمین، ماهوارههای استارلینک پس از حدود پنج سال کار در جو فرومیپاشند و در آن مواد شیمیایی و فلزی آلاینده رها میکنند. این منسوخسازی برنامهریزیشده چرخهای بیپایان از جایگزینی ماهوارهها و در نتیجه تکثیر پرتاب موشکها در پی دارد. طی بیست سال، شمار پرتابها از این راه شش برابر شده است که بخش عمده آن به پشتوانه اسپیسایکس بوده. و این تنها آغاز است. «موشک پاکیزدهای وجود ندارد. تمام سوختهایی که این صنعت به کار میبرد آلاینده تولید میکنند»، دانشمند اِلویز ماره [از دانشگاه کالج لندن، در مستند «ماسک، بزوس و دیگران در تسخیر مریخ»] یادآور میشود.
موشکها از چندین لایه جو میگذرند و در آن دوده و مواد سمی دیگر رها میکنند؛ موادی که برخیشان میتوانند به اقلیم و لایه ازون آسیب برسانند. تخریب لایه ازون بهویژه نگرانکننده است، چون میتواند ما را در برابر پرتوهای فرابنفش، خطر سرطانها و نابودی بومسازگانها آسیبپذیرتر کند. مطالعاتی تخمین میزنند که صورتهای فلکی ماهوارهای بهازای هر کاربر، شش تا هشت برابر بیشتر از برخی شبکههای زمینی CO₂ تولید میکنند؛ آن هم در حالی که چندین تحلیل سودمندیهایشان را زیر سؤال بردهاند. این تحلیلها تأکید میکنند که ظرفیت آنها از زیرساختهای زمینی پایینتر است، قیمتهایشان اغلب برای جمعیت مناطق دورافتاده دستنیافتنی باقی میماند و چند صد ماهواره برای تضمین پوشش اینترنتی جهانی کافی است.
«مدل صورتهای فلکی بیمنطق است و جز ایجاد سود برای شماری اندکی از افراد به هیچ دردی نمیخورد»، این فعال تگزاسی کریستوفر بالسالدو [در مستند «ماسک، بزوس و دیگران در تسخیر مریخ»] تأکید میکند. وقت آن رسیده که درباره این صنعت بیندیشیم؛ صنعتی که در آن سودها خصوصی و ریسکها اشتراکیاند. آیا واقعاً باید ماهوارهها، موشکها و پایگاههای فضایی را تکثیر کنیم، لایه ازون را به خطر اندازیم، وضعیت اقلیمی را وخیمتر کنیم و رصد آسمان را به مخاطره افکنیم تا تشنگی ما به اتصال را سیراب کنیم؟ تا کی جاهطلبیهای تجاری و سیاسی ایلان ماسک و این پارادوکس — نابودی سیاره گرانبهایمان به نام آیندهای خیالی بر سیارهای مرده — را تاب خواهیم آورد؟
استارلینک نه ضرورتی است و نه سرنوشتی گریزناپذیر. این زیرساخت زیانبخش است و هنوز میتوانیم پیش از آنکه در جامعهای روزبهروز وابستهتر به این فناوریهای دیجیتال به امری بدیهی بدل شود، از گسترش آن سر باز زنیم.
برایان کارتر، روزنامهنگار و فیلمساز مستقل است. او نویسنده مستندی است که از شبکههای RTBF و آرته پخش شده است: «ماسک، بزوس و دیگران در تسخیر مریخ»، که به پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی صنعت فضا میپردازد.
