صدای وجدان در برهوت فاشیسم؛ وزن پارلمانی اعراب و آینده سیاسی اسرائیل
با نهایی شدن آرایش عددی کرسیها در کنست بیستوششم، صحنه سیاسی اسرائیل در آستانه یکی از پیچیدهترین مذاکرات ائتلافی تاریخ خود قرار گرفته است. بررسی کالبدشکافی موازنه قدرت نشان میدهد که اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور، در فرآیند قانونی تشکیل کابینه (۱) با چهار سناریوی اصلی روبهرو است که هر یک مسیر آینده منطقه را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد:
• سناریوی اول؛ تشکیل «دولت وحدت ملی»: این سناریو بر ائتلاف میان دو حزب بزرگ صهیونیست، یعنی لیکود و یاشار (به رهبری گادی آیزنکوت) با مدل نخستوزیری چرخشی استوار است. اگرچه این فرمول تحت فشار چالشهای امنیتی و سیگنالهای دیپلماتیک واشنگتن به عنوان گزینهای برای ثبات مطرح میشود، اما مخالفتهای سرسختانه و پیشین آیزنکوت با بنیامین نتانیاهو به دلیل پروندههای فساد مالی وی، مانع بزرگی در این مسیر است (۲).
• سناریوی دوم؛ دولت اقلیت اپوزیسیون با چتر حمایتی احزاب عربی: این سناریو به عنوان یکی از راههای ممکن اما به شدت دشوار پارلمانی مطرح است (۳). در این فرمول، آیزنکوت تلاش میکند با تکیه بر حمایت بیرونی ۱۹ کرسی احزاب عربی، یک دولت اقلیت صهیونیستی تشکیل دهد. در این مکانیسم، ۱۹ نماینده فلسطینی به عنوان یک «سپر دفاعی» عمل میکنند؛ به طوری که حتی در صورت ریزش یا خروج برخی عناصر راستگرای درونِ اردوگاه آیزنکوت، آرای احزاب عربی کابینه را از خطر سقوط در طرحهای عدم اعتماد مصون میدارد (۴). آیزنکوت برای مشروعیتبخشی به این ائتلاف در افکار عمومی یهود، شرط «پذیرش بیانیه استقلال ۱۹۴۸ اسرائیل» را مطرح کرده است؛ سندی تاریخی که در کنار وعده برابری مدنی، اسرائیل را رسماً به عنوان «دولت یهودی» تعریف میکند و پذیرش آن همواره یک چالش ایدئولوژیک بزرگ برای اعراب بوده است (۵). همین کارکرد عددیِ ۱۹ کرسی است که نتانیاهو را واداشته تا با فریاد تئوری توطئه و ادعای دخالت مالی قطر، خواستار ورود «شینبت» (سازمان امنیت داخلی) برای بررسی و مخدوش کردن مشروعیت این ۱۹ کرسی شود تا مانع از شکلگیری این موازنه گردد (۶).
• سناریوی سوم؛ بقای نتانیاهو با جذب مهرههای لغزان: در این سناریو، نتانیاهو با داشتن ۵۳ کرسی، تلاش خواهد کرد با ارائه پیشنهادهای جذاب و پستهای کلیدی، حداقل ۸ نماینده را از اردوگاه رقیب به سمت خود بکشاند تا به اکثریت ۶۱ برسد؛ هرچند اختلافات عمیق بر سر قانون نظام وظیفه مذهبیها (حریدیها) این مسیر را ناهموار کرده است (۷).
• سناریوی چهارم؛ انحلال کنست و تکرار انتخابات: در صورت شکست تمامی مذاکرات در مهلت قانونی، پارلمان منحل شده و طبق پیشبینی قوانین صریح برای بازه زمانی حدوداً ۹۰ روزه، اسرائیل در اوایل سال ۲۰۲۷ مجدداً به پای صندوقهای رأی خواهد رفت که در این صورت، نتانیاهو طبق قانون به عنوان نخستوزیر موقت در قدرت باقی میمانم (۸).
انشقاقِ تاکتیکی در بدنهٔ رأی عربی؛ آرمانگراییِ جبارین در برابر پراگماتیسمِ عباس
(کالبدشکافیِ ۱۹ کرسی؛ مأموریتِ متفاوتِ جبارین و منصور عباس)
موفقیت بیسابقه و تاریخی جریان عربی کنست که در نتیجه مشارکت حدود ۸۰ درصدی شهروندان عرب در پای صندوقهای رأی به دست آمد، واکنشی مستقیم به تبعیضهای ساختاری و مواضع تند جناحهای صهیونیستی بود (۹). این ۱۹ کرسی، اگرچه در هدف دفاع از حقوق جامعه عرب مشترک هستند، اما میان دو جریان و ائتلاف اصلی با استراتژیها و کادرهای رهبری کاملاً متفاوت تقسیم شده است (۶):
۱. فهرست مشترک عربی (القائمه المشترکه) — ۱۱ کرسی: این جریان، ائتلافی از احزاب ملیگرا، چپگرا و سکولار عرب شامل سه حزب اصلی خداش (جبهه دموکراتیک برای صلح و برابری)، تعال (جنبش عربی برای تغییر) و بلد (تجمع ملی دموکراتیک) است که نگاهی کلان و ایدئولوژیکتر به مسائل دارند (۱۰). آرایش رهبری این جریان در این رقابتها دستخوش تغییر شد؛ به طوری که یوسف جبارین به عنوان چهره محوری و نفر اول، ریاست و هدایت فهرست را بر عهده داشت و احمد طیبی (رهبر حزب تعال) در رتبه دوم فهرست قرار گرفت، در حالی که ایمن عوده، چهره سنتی دورههای گذشته، در این دوره برای رهبری فهرست نامزد نشد (۱۱).
• شعارهای محوری: «مبارزه با فاشیسم و نژادپرستی ساختاری»، «برابری کامل حقوقی و شهروندی» و «پایان اشغالگری و تشکیل کشور مستقل فلسطین» (۱۲).
• برنامههای محوری: لغو یا اصلاح قوانین تبعیضآمیز (مانند قانون پایه دولت-ملت یهود مصوب ۲۰۱۸) (۱۳)؛ ایجاد ائتلافهای پارلمانی مشروط برای مسدود کردن راه راستگرایان افراطی؛ و پیوند دادن مسائل روزمره اعضا به حقوق ملی و کلان فلسطینیان (۱۴).
۱. حزب رَعَم (فهرست متحد عربی) — ۸ کرسی: این حزب که شاخه سیاسی جنبش اسلامی (بخش جنوبی) در اسرائیل است، رویکردی مصلحتآمیز دارد و مایل است مطالبات کلان سیاسی را موقتاً کنار بگذارد تا از طریق چانهزنی مستقیم در قدرت، منافع ملموس کسب کند (۱۵). رهبری این حزب بر عهده منصور عباس است؛ سیاستمداری که پیش از این با ورود به دولت ائتلافی بنت-لاپید، معتقد است تابوی عدم مشارکت اعراب در کابینه را شکسته است (۱۶).
• شعارهای محوری: «تأمین امنیت فردی»، «بودجه برای توسعه، نه برای حاشیه» و «سیاستِ تأثیرگذاری عملی به جای شعار» (۱۷).
• برنامههای محوری: مبارزه با جرم و جنایت از طریق جایگذاری یوآو سگالوویتز (مقام ارشد پیشین پلیس اسرائیل) در رتبه دوم فهرست (۱۸)؛ توسعه زیرساختها، به رسمیت شناختن روستاهای بادیهنشین در صحرای نقب و توقف تخریب خانهها؛ و اعلام آمادگی معاملهگرانه برای ائتلاف با آیزنکوت به شرط تضمین دولت باثبات ۴ ساله و گرفتن امتیازات ملموس اقتصادی.
در حالی که فهرست مشترک به ریاست یوسف جبارین بر هویت ملی، مبارزه با ساختار نژادپرستانه و حقوق کلان فلسطینیان پافشاری میکند، حزب رعم تمایل دارد مطالبات کلان سیاسی را موقتاً کنار بگذارد تا از طریق چانهزنی مستقیم، مسکن و امنیت روزمره شهروندان عرب را تأمین کند.
پویایی انتخابات میاندورهای آمریکا؛ هراس ترامپ از سقوط احتمالی نتانیاهو
در تحلیل نهایی، نمیتوان فرجام مأموریت احزاب عربی و آینده کابینه اسرائیل را جدا از تکانههای سیاسی کاخ سفید ارزیابی کرد (۱۰). در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، نظرسنجیها از احتمال جدی شکست جمهوریخواهان و از دست رفتن اکثریت آنان در کنگره حکایت دارند (۱۹)؛ موضوعی که به شدت موجب نگرانی دونالد ترامپ شده است. این هراس از تغییر موازنه در واشنگتن، بر نگاه ترامپ به تحولات تلآویو نیز سایه انداخته است؛ اما بر خلاف تصور رایج، نگرانی اصلی ترامپ نه از حضور نتانیاهو، بلکه از احتمال شکست و برکناری او از قدرت است. ترامپ به شدت واهمه دارد که نتانیاهو نتواند کابینه جدید را تشکیل دهد و از صحنه سیاسی حذف شود؛ چرا که او بقای سیاسی نتانیاهو و استقرار مجدد یک دولت راستگرا در تلآویو را برای حفظ اهرمهای فشار خود و پیشبرد راهبردهای منطقهای آمریکا در خاورمیانه کاملاً حیاتی میداند و از این رو، تمام نفوذ خود را برای تثبیت موقعیت نتانیاهو به کار بسته است.
دیالکتیک جامعه و ساختار؛ عقلانیت عربی در برابر بنبست صهیونیستی
در ارزیابی فرجام این پویاییهای سیاسی، دو دیدگاه تحلیلی مکمل وجود دارد. از یک سو، میتوان استدلال کرد که رابطه میان جامعه و ساختار همواره متقابل است؛ تغییر تدریجی در الگوهای مشارکت سیاسی و نفوذ بیسابقه احزاب عربی به عنوان یک نیروی موازنهگر عقلانی در پارلمان، ممکن است در بلندمدت لایههای سخت ساختار را مجبور به عقبنشینی کند و امکان تحولات دموکراتیک را باز نگه دارد. اما از سوی دیگر، واقعیتهای نهادی نشان میدهد تا زمانی که بدنه اصلی و حاکم افکار عمومی صهیونیستی به یک نگاه عمیقاً حقوقمدار دست نیابد و مرزکشیهای تبعیضآمیز میان حقوق انسانی خود و فلسطینیان را برنچیند، پایداری ساختار اشغال و آپارتاید ساختاری مندرج در قوانین رسمی و گزارشهای سازمانهای حقوق بشری تضمینشده خواهد بود؛ امری که بقای سیاسی چهرههای آلوده به فساد مالی در صندوقهای رأی متعدد، گواهی بر اولویتسنجی ایدئولوژیک بر اصول دموکراتیک در این جامعه است.
فهرست منابع و استنادات حقوقی (پاورقیهای بخش دوم)
• (۱) مهلت قانونی تشکیل کابینه: راهنمای حقوقی اندیشکده Israel Policy Forum، تبیین دقیق وظایف قانونی اسحاق هرتزوگ در بازه زمانی پس از انتخابات، منتشرشده در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۲) آرایش اپوزیسیون: وبسایت تحلیلی The New York Times، بخش تبیین وضعیت ائتلاف اپوزیسیون به رهبری گادی آیزنکوت، منتشرشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۳) کرسیهای احزاب عربی: گزارش میدانی پایگاه تحلیلی BBC News، نقش تاریخی ۱۹ کرسی فهرستهای عربی در موازنه کنست، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۴) نتایج نهایی کنست: خبرگزاری Al Jazeera English، گزارش نهایی پس از اعمال آرا موسوم به پاکتهای دوبل، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۵) تحلیل بیانیه استقلال ۱۹۴۸: متن تفصیلی اعلامیه تأسیس دولت در تارنمای The Knesset Official Website، بررسی بندهای مربوط به هویت یهودی و برابری مدنی.
• (۶) تکذیبیه اتهامات قطر و جنجال شینبت: بیانیه رسمی وزارت خارجه قطر، بازتابیافته در گزارش بخش خاورمیانه The Guardian، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۷) آمار نتایج رسمی دموکراسی اسرائیل: پایگاه دادههای رسمی نتایج انتخابات The Israel Democracy Institute (IDI)، گزارش مقایسهای آمار رسمی کرسیهای سال ۲۰۲۲ و افت آن به ۵۳ کرسی در سال ۲۰۲۶.
• (۸) انحلال و بازه ۹۰ روزه: متن تفصیلی «قانون اساسی: دولت» مصوب کنست، بررسیشده در گزارش حقوقی The Times of Israel پیرامون بند انحلال پارلمان، منتشرشده در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۹) آمار مشارکت اعراب: تارنمای رسمی Central Elections Committee، گزارش تفصیلی مشارکت در بیستوششمین دوره کنست، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۰) پلتفرم فهرست مشترک: بخش اخبار سیاسی وبسایت CNN Live Updates، گزارش آرایش اولیه کرسیهای دو بلوک، منتشرشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۱) تغییرات ساختاری رهبری فهرست مشترک: تحلیل جابجایی کادر به ریاست یوسف جبارین در گزارش میدانی The New York Times، منتشرشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۲) بیانات تحلیلی کارشناسان عرب: گزارش تحلیلی بخش مانیتورینگ خاورمیانه خبرگزاری Al Jazeera English ناظر بر ارزیابی کارشناسان منطقهای بر عدم تغییر رویکرد ساختاری تلآویو، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۳) متن رسمی قانون دولت-ملت ۲۰۱۸: متن مصوب قانون پایه در تارنمای The Knesset Official Website، بررسی بند انحصاری حق تعیین سرنوشت برای خلق یهود.
• (۱۴) گزارش جایگاه حقوقی نابرابر: مستندات تحلیلی سازمان غیردولتی Human Rights Watch پیرامون پیامدهای قانون دولت-ملت بر وضعیت نابرابر شهروندان عرب، منتشرشده در آوریل ۲۰۲۱.
• (۱۵) مانیتورینگ کارزار رعم: گزارش رصد تاکتیکهای انتخاباتی در پایگاه خبری The Guardian، منتشرشده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۶) سوابق ائتلافی رعم: مستندات تاریخچه سیاسی کابینه بنت-لاپید، بررسیشده در پورتال اطلاعاتی Israel Policy Forum.
• (۱۷) تحلیل گفتوگوهای منطقه: سرمقاله بخش تحلیلهای منطقهای وبسایت Haaretz Election HQ با عنوان «انتخابات اسرائیل جهان عرب را هم پای صفحه نمایشها میخکوب کرد»، منتشرشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۸) چیدمان فهرست رعم: گزارش رسمی معرفی نامزدهای احزاب عربی در تارنمای Central Elections Committee، ثبت کادر رسمی حزب رعم و جایگاه یوآو سگالوویتز، اکتبر ۲۰۲۶.
• (۱۹) موضع رسمی واشنگتن و کنگره: وبلاگ زنده گزارشهای دیپلماتیک وبسایت خبری The Times of Israel، حاوی اظهارات رسمی مقام دولتی آمریکا که گمانهزنی درباره ترجیح یک ائتلاف خاص توسط ایالات متحده را «نادرست و زودهنگام» توصیف کرده است، منتشرشده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
