هدف قرار دادن رهبران ایران توسط اسرائیل با هک کردن تلفن محافظان شخصی آنان
نوشته: فرناز فصیحی، رونن برگمن و مارک مازتی
ترجمه مرتضی عبداللهی
نیویورک تایمز
۳۰ اوت ۲۰۲۵
جلسه آنقدر محرمانه بود که تنها حاضران – شمار اندکی از مقامات بلندپایه دولت ایران و فرماندهان نظامی – از زمان و مکان آن اطلاع داشتند.
شانزدهم ژوئن، چهارمین روز جنگ ایران و اسرائیل، شورای عالی امنیت ملی ایران برای نشست اضطراری در پناهگاهی ۳۰ متر زیر دامنه کوهی در بخش غربی تهران گرد آمد. چند روز بود که کارزار بیامان بمباران اسرائیل، پایگاههای نظامی، مراکز دولتی و هستهای ایران را ویران کرده و ردههای بالای فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای ایران را از میان برداشته بود.
مقامهای بلندپایه – از جمله رئیسجمهور مسعود پزشکیان، رؤسای قوه مقننه و قضائیه، وزرای اطلاعات و کشور، و فرماندهان ارشد نظامی – هر کدام با خودروهای جداگانه رسیدند. هیچیک تلفن همراه با خود نداشتند، زیرا میدانستند اسرائیل میتواند آنها را رهگیری کند.
با وجود همه این تدابیر، جنگندههای اسرائیلی اندکی پس از آغاز جلسه شش بمب بر فراز پناهگاه ریختند و درهای ورودی و خروجی را هدف قرار دادند. شگفت آنکه هیچیک از رهبران درون پناهگاه کشته نشدند. اما وقتی از پناهگاه بیرون آمدند، با پیکر چند محافظ که بر اثر انفجار جان باخته بودند روبهرو شدند.
این حمله دستگاه اطلاعاتی ایران را به هم ریخت و اندکی بعد مسئولان ایرانی دریافتند که یک شکاف امنیتی فاجعهبار رخ داده است: اسرائیلیها از طریق نفوذ به تلفنهای همراه محافظانی که مقامات بلند پایه ایران را همراهی میکردند و بیرون پناهگاه منتظر مانده بودند، به محل جلسه راه یافتهاند.
رهگیری محافظان توسط اسرائیل پیشتر گزارش نشده بود. این تنها بخشی از تلاشی بزرگتر برای نفوذ به لایههای فوقمحافظتشده امنیتی و اطلاعاتی ایران بود؛ تلاشی که ماههاست مقامهای تهران را گرفتار سایههای خود کرده است.
به گفته مقامهای ایرانی و اسرائیلی، استفاده بدون احتیاط محافظان ایرانی از تلفن همراه در سالهای گذشته – از جمله فعال بودن در شبکههای اجتماعی – نقشی کلیدی در توانایی اطلاعات نظامی اسرائیل برای شکار دانشمندان هستهای و فرماندهان نظامی ایران ایفا کرد و به نیروی هوایی اسرائیل اجازه داد تا در هفته نخست جنگ ماه ژوئن آنها را با موشک و بمب نابود کند.
ساسان کریمی، معاون پیشین معاونت راهبردی در دولت کنونی ایران و تحلیلگر کنونی و استاد دانشگاه تهران، گفت: «ما میدانیم که مقامات و فرماندهان ارشد تلفن همراه نداشتند، اما همراهانشان – محافظان و رانندگان – تلفن داشتند؛ آنها موضوع را جدی نگرفتند و همین شد که اکثرشان رهگیری شدند.»
روایت حمله اسرائیل به این جلسه و جزئیات چگونگی رهگیری و هدفگیری مقامات و فرماندهان ایرانی، بر مبنای مصاحبه با پنج مقام ارشد ایرانی، دو عضو سپاه پاسداران و 9 مقام نظامی و اطلاعاتی اسرائیل تهیه شده است.
شکافهای امنیتی در میان محافظان تنها بخشی از تلاش بلندمدت و اغلب موفق اسرائیل برای بهرهگیری از جاسوسان و عوامل خود در سراسر ایران و نیز فناوریهای پیشرفته علیه این کشور بود – تلاشی که گاه پیامدهایی ویرانگر داشته است. مقامهای ایرانی پس از این درگیری اخیر، تمرکز خود را بر شکار عوامل نفوذیای گذاشتهاند که بیم دارند هنوز در کشور و درون دولت حضور داشته باشند.
مصطفی هاشمیطبا، معاون و وزیر پیشین، در گفتوگویی با رسانههای ایرانی در اواخر ژوئن گفت: نفوذ تا بالاترین سطوح تصمیمگیری ما رسیده است.»
این ماه ایران یک دانشمند هستهای به نام روزبه وادی را به اتهام جاسوسی برای اسرائیل و تسهیل ترور یکی دیگر از دانشمندان اعدام کرد. سه مقام ارشد ایرانی و یک عضو سپاه پاسداران گفتند که ایران بهطور محرمانه دهها نفر از نیروهای نظامی، اطلاعاتی و دولتی را که مظنون به جاسوسی برای اسرائیل بودهاند، بازداشت و یا در حصر خانگی قرار داده است؛ برخی از آنها مقاماتی بلندپایه بودند. اسرائیل هیچ ارتباطی را نه تأیید و نه تکذیب کرده است.
بازیهای جاسوسی میان ایران و اسرائیل همواره بخشی ثابت از جنگ پنهان چند دههای میان دو کشور بوده است. موفقیت اسرائیل در ماه ژوئن در قتل شمار زیادی از چهرههای مهم امنیتی ایران نشان میدهد که اسرائیل تا چه میزان دست بالا را پیدا کرده است.
به گفته مقامهای اسرائیلی، آنها از پایان سال ۲۰۲۲ دانشمندان هستهای ارشد ایران را تحت نظر داشته و حتی به فکر ترور آنها در اکتبر گذشته افتادند، اما برای پرهیز از برخورد مستقیم با دولت بایدن خودداری کردند.
از پایان سال گذشته تا ماه ژوئن، گروهی که اسرائیلیها «تیم قطع کردن سرها» مینامیدند، پرونده تمام دانشمندان پروژه هستهای ایران – آنهایی که اسرائیل شناسایی کرده بود – را بررسی کردند تا مشخص کنند کدام یک باید هدف قرار گیرند. فهرست نخست ۴۰۰ نفر را دربر میگرفت. این عدد با استفاده از اطلاعات بایگانی هستهای ایران – که موساد در سال ۲۰۱۸ از تهران ربوده بود – به ۱۰۰ نفر کاهش یافت. در نهایت، ایران اعلام کرد که اسرائیلیها روی ۱۳ دانشمند متمرکز شدند و آنان را کشتند.
در همان زمان، اسرائیل توانایی خود را برای هدفگیری و کشتن فرماندهان ارشد نظامی ایران تحت برنامهای به نام «عملیات عروسی خونین» (با استناد به فیلم “بازی تاج و تخت”) افزایش میداد. یک مقام اسرائیلی گفت نخستین هدف، سرتیپ امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران بود.
در نهایت، مقامهای اسرائیلی گفتند ایده اصلی در هر دو عملیات این بود که ۲۰ تا ۲۵ هدف انسانی در ایران شناسایی شوند و در حمله آغازین ، همه آنها مورد اصابت قرار گیرند، زیرا پس از آن احتیاط بیشتری میکردند و هدف قرار دادنشان بسیار دشوارتر میشد.
سردار احمد وحیدی، فرمانده تازه منصوبشده سپاه پاسداران، در گفتوگوی ویدئویی با یک خبرنگار ایرانی گفت که اسرائیل علاوه بر داشتن عوامل انسانی و جاسوس در کشور، رهبران و دانشمندان ارشد را عمدتاً از طریق فناوری پیشرفته رهگیری کرده و محل نشستهای حساس را کشف کرده است.
او گفت: «دشمن عمده اطلاعات خود را از طریق فناوری، ماهوارهها و دادههای الکترونیک به دست میآورد. میتوانند افراد را شناسایی کنند، صدا و تصویر بگیرند، با ماهوارههای دقیق زوم کنند و مکانها را بیابند.»
از دید اسرائیل، افزایش آگاهی ایران نسبت به تهدید علیه مقامات ارشد، فرصتی تازه تلقی شد. رهبر ایران، آیتالله علی خامنهای، بیمناک از ترورهای بیشتر از نوعی که اسرائیل در گذشته با موفقیت انجام داده بود، دستور اتخاذ تدابیر امنیتی گسترده از جمله استفاده از تعداد زیادی محافظ شخصی و پرهیز جدی از تلفنهای همراه و پیامرسانهایی مانند واتساپ – که در ایران به طور گسترده استفاده میشود – را صادر کرد.
اما اسرائیل کشف کرد که همین محافظان نهتنها تلفنهای همراه با خود دارند، بلکه حتی در شبکههای اجتماعی هم فعال هستند.
یکی از مقامات دفاعی اسرائیل گفت: «استفاده از این همه محافظ، ضعفی بود که ما به آنها تحمیل کردیم و توانستیم از آن بهرهبرداری کنیم.»
مقامهای ایرانی مدتها گمان می کردند که اسرائیل از طریق تلفنهای همراه، تحرکات فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای را رهگیری میکند. سال گذشته، پس از آنکه اسرائیل بمبهایی را که در هزاران “پیجر” نیروهای حزبالله لبنان کار گذاشته بود منفجر کرد، ایران استفاده از تلفنهای هوشمند، شبکههای اجتماعی و اپلیکیشنهای پیامرسان را برای بسیاری از مسئولان شاغل در پستهای حساس ممنوع کرد.
اکنون استفاده از تلفنهای هوشمند برای فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای و مقامات دولتی به طور کامل ممنوع شده است.
حفاظت از مقامات ارشد، فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای برعهده یگانی نخبه از سپاه پاسداران به نام «انصارالمهدی» است. فرمانده کل این یگان – که از مرداد گذشته پس از روی کار آمدن دولت جدید منصوب شد – سردار محمدجواد اسدی، یکی از جوانترین فرماندهان ارشد سپاه، است.
به گفته دو مقام ارشد ایرانی، سردار اسدی شخصاً چندین فرمانده ارشد و محمدمهدی تهرانچی، یک دانشمند برجسته هستهای، را دستکم یک ماه پیش از کشته شدنشان در روز نخست جنگ، از طرح اسرائیل برای ترور آنان آگاه کرده بود. همچنین جلسهای با سرگروههای تیمهای حفاظتی تشکیل داد و از آنها خواست تا اقدامات احتیاطی بیشتری انجام دهند.
ممنوعیت تلفن همراه در ابتدا شامل محافظانی که از مسئولان، دانشمندان و فرماندهان حفاظت میکردند نمیشد. اما این سیاست پس از موج ترورهای اسرائیل در روز اول جنگ تغییر کرد. از آن پس، محافظان تنها باید بیسیم حمل میکردند و تنها سرگروهها – که همراه مسئولان سفر نمیکنند – اجازه داشتن تلفن داشتند.
با این حال، به گفته مقامهایی که در نشستهای امنیتی با سردار اسدی حضور داشتند، فردی این مقررات را نقض کرده و تلفنی را به جلسه شورای عالی امنیت ملی برده بود؛ همین امر به اسرائیل اجازه داد حملهای دقیق به محل انجام دهد.
حمزه صفوی، تحلیلگر سیاسی ـ نظامی و پسر مشاور عالی نظامی آیتالله خامنهای، گفت برتری فناورانه اسرائیل بر ایران تهدیدی وجودی است. او تأکید کرد ایران چارهای جز بازنگری اساسی در سازوکارهای امنیتی و اتخاذ تصمیمات دشوار – از جمله بازداشت و محاکمه جاسوسان ردهبالا – ندارد.
او در مصاحبه تلفنی گفت: «باید به هر قیمتی این تهدید را شناسایی و برطرف کنیم؛ ما یک نقص بزرگ امنیتی و اطلاعاتی داریم و هیچ چیز فوریتر از ترمیم این شکاف نیست.»
وزیر اطلاعات ایران این ماه در بیانیهای اعلام کرد که دستگاه امنیتی طرح ترور ۲۳ مقام ارشد توسط اسرائیل را خنثی کرده است، هرچند نام و سمت آنها را فاش نکرد. او افزود در ماههای پیش از جنگ، ایران ۱۳ طرح اسرائیل برای ترور ۳۵ مقام ارشد نظامی و دولتی را کشف و خنثی کرده است. (یک مقام اطلاعاتی اسرائیل این روایت ایران را رد کرد و گفت اسرائیل پیش از حمله غافلگیرانه ژوئن هیچ عملیاتی انجام نداده بود که موجب افزایش هوشیاری ایران شود.)
در همان بیانیه آمده است که نیروهای امنیتی ۲۱ نفر را به اتهام جاسوسی برای موساد و فعالیت بهعنوان عوامل میدانی و پشتیبانی در دستکم ۱۱ استان ایران شناسایی و بازداشت کردهاند.
ایران همچنین از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ – که جنگ غزه شعلهور شد و به عملیات تهاجمی اسرائیل در ایران و لبنان انجامید – تلاشها برای جذب جاسوس در اسرائیل را شدت بخشیده است.
در طول یک سال گذشته، “شین بت” (سازمان اطلاعات داخلی اسرائیل) دهها اسرائیلی را بازداشت و آنها را به جاسوسی برای ایران متهم کرده است؛ افرادی که به جمعآوری اطلاعات درباره اهداف احتمالی حملات ایران به اسرائیل متهم شدهاند.
اسرائیل ترور دانشمندان برجسته هستهای ایران را بهعنوان اولویتی فوری در نظر گرفت تا برنامه هستهای این کشور را عقب بیندازد؛ حتی دو دانشمند جوان و نوظهور را مسموم کرد.
با پیشرفت تدریجی ایران در غنیسازی اورانیوم تا نزدیکی سطح تسلیحاتی، مقامهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل به این نتیجه رسیدند که کارزار خرابکاری و انفجار در تجهیزات غنیسازی – که موساد سالها دنبال میکرد – تأثیری حاشیهای داشته است.
در سال ۲۰۲۱، طبق گفته سه مقام امنیتی اسرائیل، تمرکز بر گروهی قرار گرفت که اسرائیلیها آن را «گروه تسلیحات» مینامیدند – جمعی از دانشمندان ایرانی که گمان میرفت به طور منظم گرد هم میآیند تا روی ساخت ماشهای برای انفجار اورانیوم غنیشده ، دشوارترین بخش فنی یک پروژه هستهای، کار کنند. (ایران بارها اعلام کرده است که برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز دارد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی و نهادهای اطلاعاتی آمریکا نیز سالهاست ارزیابی کردهاند که ایران به دنبال برنامه تسلیحاتی نیست.)
همین گروه دانشمندان هدف عملیاتی شدند که اسرائیل «عملیات نارنیا» نامید؛ طرحی نظامی برای حذف دانشمندان در روزهای نخست جنگ بهار گذشته.
تا زمان برگزاری جلسه ۱۶ ژوئن شورای عالی امنیت ملی با حضور مقامات بلندپایه ایران، اسرائیل پیشاپیش چندین چهره مهم مرتبط با برنامه هستهای را کشته بود؛ از جمله محمدمهدی تهرانچی و فریدون عباسی – دو دانشمند هستهای – که تنها چند روز پیشتر ترور شدند. تلفنهای همراه محافظان آنها به اسرائیل کمک کرد تا اهداف را شناسایی و مورد اصابت قرار دهد.
اما اسرائیل فقط دانشمندان هستهای را هدف قرار نداده بود؛ طی حملات جنگی، رهبران متعددی را هم از جمله رؤسای قوای کشور در جلسه امنیت ملی هدف گرفت و دستکم ۳۰ فرمانده ارشد نظامی را کشت.
سردار حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، در همان آغاز جنگ تیم فرماندهی خود را همراه با واحدهای حفاظتی گرد آورد تا اطلاعات مربوط به احتمال حملات اسرائیل را پایش کند. اما جنگندههای اسرائیلی پناهگاهی را که او و دیگر فرماندهان در آن پناه گرفته بودند با حملهای دقیق بمباران کردند و همه را کشتند.
رهگیری محافظان همچنین اسرائیل را به جلسه ۱۶ ژوئن رساند. به روایت گزارشهای بعدی، این حمله سالن جلسه را ویران کرد، دود و غبار و آوار همهجا را پر کرد و برق قطع شد. پزشکیان گفته است روزنه باریکی از میان آوار پیدا کرد که از آن اندکی نور و اکسیژن میآمد. سه مقام ارشد گفتهاند رئیسجمهور با دستان خالی شروع به کنار زدن آوار کرد تا سرانجام راهی برای خروج یکبهیک افراد ایجاد کند. پزشکیان دچار جراحت سطحی پا بر اثر ترکش شد و وزیر کشور به دلیل مشکلات تنفسی به بیمارستان منتقل شد.
پزشکیان اخیراً در دیدار با روحانیون عالیرتبه – در ویدیویی که رسانههای ایران منتشر کردند – گفت:
«فقط یک سوراخ بود و دیدیم هوا میآید و گفتیم خفه نمیشویم. زندگی به یک ثانیه بند است.» او افزود اگر اسرائیل موفق به کشتن مقامات ارشد کشور میشد، هرجومرجی گسترده پدید میآمد. پزشکیان گفت: «مردم امیدشان را از دست میدادند.»
ترجمه مرتضی عبداللهی mortza1@yahoo.com
اینگونه مقالات مردم را به وسعت خطر آگاه تر مى کند و بسیار ارزشمند است. با سپاس از آقاى عبدالهیان