رکورد ۴۳ روز آلوده برای ۶۲ روز ابتدایی پاییز امسال در پایتخت بهثبت رسید و شاخص آلودگی هوا در سومین روز آذر ماه نیز در کانال ۱۷۰واحدی یعنی ناسالم برای تمامی گروهها نوسان داشت. البته آلودگی تنها مربوط به تهران نبود و بسیاری از شهرهای کشور در حال سپریکردن آلودهترین پاییز در دههجاری هستند. در این شرایط پایتخت به دلیل همزمانی افزایش غلظت ذرات PM۲.۵ و SO۲ در وضعیت بحرانی به لحاظ کیفیت هوا قرار دارد، هرچند به عقیده بخشی از شهروندان دادههای رسمی اعلامی، کمتر از میزان واقعی آلودگی هوا است. در چنین شرایطی عدمتصمیمگیری بهموقع از سوی کارگروه اضطرار آلودگی هوا، شهروندان تهرانی را با چالش عدمبرنامهریزی و تهدید سلامت مواجه کردهاست.
بحران در روزهای پایانی آبان و روزهای ابتدایی آذر امسال به اوج رسید؛ افزایش غلظت ذرات PM2.5 عامل اصلی آلودگی هوای پایتخت بود؛ با وجود این طی روزهای اخیر، هوای تهران با آلاینده SO2 نیز مواجه شد، آلایندهای که از مازوتسوزی و استفاده از گازوئیل کم کیفیت متصاعد شده و در بروز «مهدود» در هوا موثر است و همزمانی افزایش غلظت ذرات PM2.5 و SO2 در هوا، به بروز «مهدود» بر فراز تهران انجامید. میزان شاخص SO2 در هوای تهران در 30 آبان برابر 40، در اول آذر برابر 31 و در روز دوم آذر برابر 47 واحد اعلام شد؛ این در حالی است که در عمده روزهای نیمه ابتدایی امسال این شاخص در محدوده 16واحدی نوسان داشت. تغییر سوخت پالایشگاهها، صنایع و نیروگاهها از گاز مایع به مازوت و کاهش کیفیت سوخت گازوئیل عامل اصلی افزایش غلظت ذرات SO2 در هوای تهران در فصول سرد سال است.
غلظت آلایندهها در هوای تهران به میزانی افزایشیافته که آلودگی هوا با چشم غیرمسلح نیز نمایان است؛ در این شرایط شهروندان به دادههای رسمی از وضعیت آلودگی هوا اعتمادی ندارند و معتقدند شاخص اعلامی منطبق با شرایط و وضعیت هوا نیست. اولین عامل عدم تجهیز تمامی ایستگاهها به تمامی دستگاههای سنجش آلودگی هوا است؛ در واقع برای سنجش هر نوع آلاینده به یک نوع دستگاه نیاز است؛ اما ایستگاههای فعلی موجود در تهران تمامی دستگاهها را ندارند. دومین چالش به عدمکارکرد صحیح تمامی دستگاهها بازمیگردد؛ درواقع در برخی موارد اگرچه یک ایستگاه دستگاه سنجش یک نوع مشخص از آلاینده را دارد، اما دستگاه خراب و در حال تعمیر است. سومین عامل اعلام داده آلودگی هوا کمتر از وضعیت موجود را میتوان در عدمکالیبراسیون دقیق دستگاهها جستوجو کرد. افزایش غلظت ذرات آلاینده، با کاهش کیفیت هوا به تهدیدی جدی برای سلامت شهروندان بدل شدهاست.
واکاوی علل کمنمایی شاخص آلودگی
حسین شهیدزاده؛ مدیرعامل اسبق شرکت کنترل کیفیت هوا گفت: ایستگاههای پایش کنترل کیفیت هوا وضعیت آلایندهها را به شکل خودکار سنجیده و شاخص کنترل کیفیت به شکل اتوماتیک سنجیده و اعلام میشود؛ با وجود این در این دوره و حتی دورههای پیشین گاهی شهروندان با تفاوت در داده شاخص «کنترل کیفیت» از یک ایستگاه مربوط به «شرکت کنترل کیفیت هوا» و ایستگاه مربوط به «سازمان محیطزیست» که در فاصله محدودی از یکدیگر قرار دارند، مواجه میشوند؛ این تفاوت در اعداد و ارقام میتواند نتیجه 2 موضوع باشد. علاوهبر ایستگاههای سنجش کنترل کیفیت مربوط به مدیریت شهری، سازمان محیطزیست نیز 14 ایستگاه پایش آلودگی هوا در تهران دارد.
وی ادامهداد: اندازهگیری هر نوع آلاینده بر اساس یک دستگاه مشخص انجام میشود، اما لزوما تمامی ایستگاههای پایش وضعیت هوا مجهز به تمامی دستگاههای پایش انواع آلایندهها نیستند. بهعنوان مثال ممکن است در یک روز غلظت آلاینده ازن بالا برود، اما یکی از ایستگاههای سنجش آلودگی، دستگاه سنجش ازن را نداشتهباشد یا در آن روز دستگاه موردنظر در حال تعمیر باشد و بنابراین شاخص کنترل کیفیت اعلامی رقمی نادرست اعلام شود؛ اما در همان زمان ایستگاه دیگری در همان محدوده، دستگاه اندازهگیری ازن را داشتهباشد و به این ترتیب شاخص وضعیت هوا را متفاوت و آلوده نشان دهد، بنابراین بخشی از تفاوت در دادههای اعلامی ایستگاههای نزدیک به هم در یک روز میتواند به تفاوت سنجش دو آلاینده متفاوت مربوط باشد. شهیدزاده تاکید کرد: زمانیکه میزان آلایندگی به شکل تخصصی بررسی میشود، باید برای اندازهگیری هر نوع آلاینده، از دستگاه مشخصی استفاده شود و یک دستگاه نمیتواند کل آلایندهها را اعلام کند.
حسین شهیدزاده تاکید کرد: هریک از دستگاههای اعلام شاخص آلایندگی هوا نیاز به سرویس دورهای دارند؛ اگر این سرویس دورهای در زمان مشخص انجام نشود، امکان خطا در داده اعلامی وجود دارد؛ بنابراین بخشی از تفاوت در داده اعلامی از ایستگاههای نزدیک به یکدیگر میتواند ناشی از عدمانجام تعمیر دورهای در زمان مشخص نیز باشد. حتی نحوه اندازهگیری در میزان اعلام برخی آلایندهها اثرگذار است؛ بهعنوان مثال در دستگاه سنجش ازن؛ مبادی ورودی هوا باید تمیز و عاری از گردوخاک باشد، اگر به چنین موضوعی دقت نشود و این مبادی ورودی هوا تمیز نشوند، داده اعلامی، دقیق نخواهد بود.
وی درخصوص چگونگی اعلام داده کنترل کیفیت هوای شهر تهران با توجه به تعدد دستگاهها و تفاوت در داده اعلامی در دستگاههای مختلف بسته به منطقه قرارگیری نیز گفت: طبق دستورالعملی که از سوی وزارت بهداشت برای اعلام وضعیت آلودگی هوای شهر تهران تعیینشده، شاخص کنترل کیفیت هوای شهر باید بالاترین عدد اعلامی از سوی کل ایستگاهها باشد. البته شاخص اعلامی بالاترین شاخص لحظهای روز نیست؛ بلکه در هر ایستگاهی شاخص روزانه سنجیده شده و بالاترین شاخص روزانه درمیان کل ایستگاهها بهعنوان شاخصکل شهر اعلام میشود و این داده معیار تصمیمگیری درخصوص وضعیت آلایندهها در سطح شهر تهران است.
.منبع: دنیای اقتصاد