تصرف سریع مناطقی که سالها در اختیار نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها بود، در نتیجه سلسلهای از دیدارهای حساس میان دولت احمد شرع و آمریکا در دمشق، پاریس و عراق در اوایل ماه ژانویه ۲۰۲۶ رقم خورد.
خبرگزاری رویترز در گزارشی به تغییرات مهمی که درسوریه رخ داده پرداخته و کوشیده مواضع گروهها و کشورهای مختلف را در این زمینه برسی کند.
دولت سوریه بخشهای وسیعی از شمال و شرق این کشور را از تصرف نیروهای کرد خارج کرده و بدین ترتیب، حدود ۱۴ ماه پس از سرنگونی بشار اسد، حاکمیت احمد شرع، رئیسجمهور موقت سوریه تثبیت شده است. این تحولات سریع باعث شده تقریباً تمام خاک سوریه، پس از سالها درگیری که کشور را تکهتکه کرده بود، دوباره تحت کنترل دولت مستقر در دمشق قرار گیرد و همزمان توجهها را به تغییر سیاست ایالات متحده در قبال سوریه جلب کرده است.
آغاز پیشرویهای ارتش سوریه
تنشها میان دولت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به رهبری کردها ماهها در حال افزایش بود. دمشق از نیروهای دموکراتیک سوریه، که ستون فقرات آن را یگانهای مدافع خلق کرد (YPG) تشکیل میدهند، خواسته بود بهطور کامل در نیروهای امنیتی دولتی ادغام شود و نهادهای حکومتی مناطق تحت کنترل کردها نیز یکپارچه شوند.
اما نیروهای کرد با این خواسته مخالفت کردند؛ آنها در پی حفظ خودمختاری منطقهای بودند و نگران بودند که دولت اسلامگرای مستقر در دمشق به دنبال سلطه کامل بر سوریه است. درگیریها در ماه ژانویه ۲۰۲۶ آغاز شد؛ نیروهای دولتی ابتدا مناطق تحت کنترل کردها در حلب را تصرف کردند و سپس هفته گذشته به سمت شرق پیشروی کردند و نیروهای کرد را وادار به عقبنشینی ساختند.
نیروهای دولتی سوریه در کجا پیشروی کردهاند؟
استانهای رقه، دیرالزور و بخشهایی از استان حسکه تحت کنترل دولت سوریه درآمده است. این مناطق شامل بزرگترین میدانهای نفتی سوریه، یک سد بزرگ برقآبی، مناطق کشاورزی، زندانهایی که محل نگهداری اعضای داعش هستند و اردوگاهی برای غیرنظامیان مرتبط با داعش است.
نیروهای دموکراتیک سوریه پیشتر بخش عمدهای از این مناطق را زمانی که شریک اصلی آمریکا در نبرد با داعش بودند، از گروه داعش بازپس گرفته بودند. مناطق تصرفشده عمدتاً عربنشین هستند.
به گفته مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، این نیروها به مناطق کردنشین عقبنشینی کردهاند. طبق آتشبسی که در ۲۰ ژانویه توافق شد، دولت سوریه به کردها چهار روز فرصت داده تا طرحی برای ادغام مناطق باقیمانده خود در استان حسکه ارائه کنند. در صورت دستیابی به توافق، نیروهای دولتی وارد دو شهر باقیمانده تحت کنترل SDF نخواهند شد: شهر حسکه، مرکز استان با ترکیب قومی متنوع، و قامشلی که اکثراً کردنشین است.
موضع ایالات متحده چیست؟
اگرچه ارتش آمریکا روابط نزدیکی با نیروهای دموکراتیک سوریه برقرار کرده بود، اما واشنگتن هرگز از هدف سیاسی این نیروها برای دستیابی به سطح بالایی از خودمختاری در شمال شرق سوریه حمایت نکرد. سیاست آمریکا همچنین با مخالفتهای ترکیه، عضو ناتو، پیچیدهتر شده است؛ کشوری که YPG را شاخهای از حزب کارگران کردستان (PKK) میداند و چندین بار برای مهار نفوذ آن وارد سوریه شده است.
پس از سرنگونی اسد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روابط نزدیکی با احمد شرع برقرار کرد، تحریمها را لغو و از پیوستن سوریه به ائتلاف بینالمللی ضد داعش استقبال کرده است.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه، روز سهشنبه گفت هدف اولیه SDF تا حد زیادی پایان یافته و آمریکا علاقهای به حضور بلندمدت در سوریه ندارد. او پیشنهاد ادغام در دولت مرکزی همراه با حقوق شهروندی، حفاظتهای فرهنگی و مشارکت سیاسی را “بزرگترین فرصت” پیش روی کردها توصیف کرد. ترامپ نیز روز سهشنبه ۲۰ ژانویه ضمن حمایت از شرع گفت او “بسیار سخت در حال کار است” و افزود واشنگتن همزمان “در تلاش برای حفاظت از کردها” است.
کردها میگویند آمریکا به آنها خیانت کرد
پس از آغاز حملات نیروهای دولت مرکزی، واشنگتن شروع به ارسال پیامهایی به SDF کرد مبنی بر اینکه حمایت دیرینهٔ خود را از آنان پس میگیرد؛ به گفته یک دیپلمات آمریکایی، یکی از منابع سوری و یک واسطه سوری در جریان موضوع بودند.
به گفتهٔ این سه منبع، تام باراک در ۱۷ ژانویه با مظلوم عبدی، فرماندهٔ SDF، در اقلیم کردستان عراق دیدار کرده و به او گفته بود که منافع آمریکا در کنار شرع است و نه نیروهای دموکراتیک سوریه. اما یک مقام SDF این روایت را رد کرده است.
یک مقام نظامی آمریکا و دو مقام کرد گفتند آمریکا به SDF اطمینان داده بود که اگر حمله شرع به غیرنظامیان کرد آسیب بزند یا مراکز نگهداری زندانیان داعش را بیثبات کند، از آنها محافظت خواهد کرد.
با پیشروی نیروهای سوری در محدودهای فراتر از آنچه که در ابتدا قصد تصرفش را اعلام کرده بودند، ارتش آمریکا از آنها خواست پیشروی را متوقف کنند و هواپیماهای ائتلاف بر فراز برخی مناطق حساس مانورهای هشداردهندهای انجام دادند، اما این اقدامات بهمراتب کمتر از انتظارات کردها بود.
به گفتهٔ یک مقام سوری، دولت سوریه همچنین پیامی جداگانه از ترکیه دریافت کرد مبنی بر اینکه واشنگتن در صورتی که غیرنظامیان کرد محافظت شوند، با عملیات علیه SDF موافقت خواهد کرد.
ترکیه بارها علیه SDF در سوریه مداخله کرده و این نیرو را به ارتباط با حزب کارگران کردستان (PKK) متهم میکند.
هدیه یوسف، یک مقام سیاسی کرد، میگوید: «توافق پاریس چراغ سبز این جنگ را روشن کرد.»
یوسف خطاب به مقامات امریکایی ادامه میدهد: «آنچه نیروهای ائتلاف و مقامهای آمریکایی انجام میدهند قابل قبول نیست. آیا واقعاً هیچ اصولی ندارید؟ آیا تا این حد آمادهٔ خیانت به متحدان خود هستید؟»
در پاسخ به پرسش دربارهٔ تضمینهای آمریکا، وزارت خارجهٔ این کشور بار دیگر رویترز را به بیانیهٔ باراک دربارهٔ ادغام SDF ارجاع داد.
در سوریه چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟
با استقرار نیروهای دولتی در نزدیکی مناطق باقیمانده تحت کنترل SDF، شرایط بسیار حساس است. نوآ بونزی، مشاور ارشد اندیشکده “گروه بینالمللی بحران”، گفت آتشبس اخیر مسائل زیادی را برای مذاکره باقی گذاشته است؛ بهویژه درباره ترتیبات امنیتی در مناطقی که هنوز تحت کنترل SDF هستند، آن هم تنها در طی چهار روز.
به گفته این کارشناس اختلاف اصلی همچنان بر سر میزان تمرکز یا عدم تمرکز نظام حکمرانی در مناطق باقیمانده SDF است.
پیچیدگی دیگر این است که شرع (که سابقه فرماندهی در القاعده را دارد) و گروههای اصلی کرد سوریه از نظر ایدئولوژیک در دو قطب متضاد قرار دارند؛ دکترین YPG بر سکولاریسم چپگرایانه و فمینیسم تأکید دارد.
به گفته بونزی همه طرفها علاقهمند به جلوگیری از درگیریهای بیشتر هستند. او افزود که ارتش سوریه تاکنون از سطح تخلفات و فروپاشی انضباطی که سال گذشته در سواحل سوریه و استان سویدا دیده شد ــ جایی که نیروهای همسو با دولت صدها نفر از اقلیتهای دروزی و علوی را کشتند ــ پرهیز کرده است.
اهمیت این تحولات برای ترکیه چیست؟
ترکیه در اوایل سال ۲۰۲۵ روند صلحی را با حزب کارگران کردستان (PKK) آغاز کرد که هدف آن پایان دادن به مبارزهای است که از سال ۱۹۸۴ علیه دولت ترکیه جریان داشته است. مقامهای ترک گفتهاند رویدادهای اخیر در شمال سوریه باید این روند را که تا حدی متوقف شده بود، دوباره به حرکت درآورد.
با این حال، تشدید بیشتر تنشها در سوریه میتواند خطراتی به همراه داشته باشد. رهبران کرد سوریه از کردها خواستهاند بسیج شوند؛ فراخوانی که احتمالاً در میان جمعیتهای قابل توجه کرد در ترکیه، عراق و ایران بازتاب گستردهای خواهد داشت. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز چهارشنبه گفت نیروهای کرد در شمال سوریه باید برای جلوگیری از خونریزی بیشتر، سلاحهای خود را زمین بگذارند و منحل شوند.
.
دویچه وله