حمله پهپادی به نیروهای حکومتی در ایستهای بازرسی را که حضور رعبآور آنها مدتهاست خیابانها را از شهروندان معترض خالی کرده میتوان فاز تازه درگیری بر سر «خیابان» به عنوان یکی از مهمترین مکانها برای بیان مطالبات سیاسی و اجتماعی در ایران تفسیر کرد.
چهارشنبه شب، ۲۰ اسفند، همزمان با انتشار تصاویر و گزارشهایی از پرواز گسترده پهپادها در آسمان تهران، خبرگزاری فارس گزارش داد که آنها بهدنبال هدف قرار دادن ایستهای بازرسی مأموران حکومتی در تهران هستند.
این نخستین بار است که پس از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴، نیروهای مسلح حکومت در خیابانها هدف قرار میگیرند و رسانههای رسمی جمهوری اسلامی نیز این اتفاق را تأیید میکنند.
رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران از جمله فارس و تسنیم، اسرائیل را مسئول این حملات پهپادی دانسته و با «تروریستی» خواندن آن، هدفِ چنین حملاتی را «ایجاد خرابکاری» در ایران معرفی کردند.
گزارشهای رسمی حاکی از کشته شدن حدود ۱۰ نفر از مأموران در جریان این حملات در تهران است، اگرچه در شبکههای اجتماعی نسبت به صحت این آمار تردیدهایی نشان داده شده است.
این حمله در شرایطی اتفاق افتاد که پس از سرکوب خونین اعتراضات دیماه سال جاری، اگرچه نیروهای سرکوب با ادوات نظامی خیابانها را از آن خود کرده بودند، اما بعد از آغاز جنگ، با استفاده از فرصت ماه رمضان، حضور خیابانی خود را تشدید کرده و حتی بیعت خود با مجتبی خامنهای سومین رهبر جمهوری اسلامی را در عرصه خیابان به نمایش گذاشتند.
تازهترین واکنش به این حمله این است که خبرگزاری فارس صبح روز پنجشنبه از «تغییر آرایش ایستهای بازرسی» و «سازماندهی موج جدید داوطلبان» خبر داد.
این خبرگزاری با این حال به جزئیات این «تغییر آرایش» اشارهای نکرد و تنها مدعی شد که «ایستهای بازرسی فعالتر از گذشته در حال انجام مأموریت هستند.»
توصیۀ «خیابان را دریابید» به حامیان حکومت
به فاصله کوتاهی پس از حمله پهپادی به شماری از ایستهای بازرسی در تهران، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، به صراحت از هواداران حکومت خواست که خیابان را رها نکنند.
او به عنوان یکی از بلندپایهترین مقامهای رسمی حکومت، در شبکه ایکس خطاب به هواداران جمهوری اسلامی نوشت: «این سرباز کوچکتان سه درخواست از شما دارد: خیابان، خیابان، خیابان.»
یحیی رحیمصفوی، مشاور عالی علی خامنهای در امور نیروهای مسلح نیز در تلویزیون جمهوری اسلامی گفت که «تأثیر حضور شبانه و مقتدرانه مردم بیش از موشکها و پهپادهاست.»
شمار دیگری از هواداران حکومت نیز در شبکههای اجتماعی بر ضرورت ادامه حضور خیابانی حامیان جمهوری اسلامی در خیابانها تأکید کردند.
جلال رشیدی کوچی نماینده مجلس یازدهم که پیش از این در حفاظت اطلاعات سپاه فجر استان فارس فعالیت داشت نیز نوشته: «خیابانها نباید خلوت شود. آخرین تیر ترکش دشمن، خلوتکردن خیابانها برای فعالکردن مزدورانش است.»
هاتف صالحی، فعال رسانهای حامی جمهوری اسلامی، هم در شبکه ایکس «خیابان را امروز خط مقدم مبارزه با استکبار جهانی» معرفی کرده و نوشته «دشمن» با حمله به ایستهای بازرسی قصد دارد «خیابانها را از حضور آحاد مردم خالی سازد و زمینه را برای اجرای سناریوی شوم خود فراهم آورد.»
منظور او از «سناریوی شوم» حضور خیابانی مردم معترض در خیابانها به عنوان محل نشاندادن قدرت جمعی است که روسایجمهور آمریکا و اسرائیل، وعده دادهاند بعد از پایان کار آنها، امکان حضور خیابانی برای معترضان ایرانی فراهم خواهد شد.
شاهزاده رضا پهلوی نیز بارها از معترضان خواسته در شرایط جنگی فعلاً در خانه بمانند و به محض آماده شدن شرایط، فرصت تصرف خیابانها برای آنها فراهم خواهد شد.
جواد موگویی، مستندساز هوادار حکومت نیز در اینستاگرام نوشته «زدن ایست و بازرسیها، تهدید به جنگ شهری و… همه این شلوغبازیهای موساد، برای گیجکردن سیستم اطلاعاتی برای ترورهای بزرگ هست.»
میثم مطیعی، از مداحان بیت علی خامنهای، نیز در یک سخنرانی گفت که «ما» اطلاع دقیق داریم که آمریکا و اسرائیل «برنامه جدی دارند که خیابان را از نیروهای مومن پس بگیرند.»
استفاده او از واژه «پسگرفتن» نشان میدهد که هدف حضور خیابانی هواداران حکومت، جلوگیری از طرح مطالبات مردمی در فضای عمومی است.
او گفته: «برای همین شبهای بعدی مهم و جدی است و… هم خودمان و هم دیگران را {به ادامه حضور در خیابانها} دعوت کنیم.»
مهدی رسولی، مداح ثارالله زنجان که در بیت علی خامنهای نیز سابقه مداحی دارد، چهارشنبه شب به حاضران در مراسم مداحی خود گفت که مراسم شب ۲۲ ماه رمضان بهدلیل «حضور مردم در خیابانها» برگزار نخواهد شد.
بهنظر میرسد جمهوری اسلامی قصد دارد علیرغم هشدار برخی کاربران نسبت به «سپر انسانی» بودن نیروهای آنها در خیابانها در صورت ادامۀ حملات به ایستهای بازرسی، کماکان کنترل خیابانها را از دست ندهد.
خیابان به مثابۀ میدان اصلی قدرتنمایی
از زمان آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران، مأموران مسلح حکومت در مناطق گستردهای از شهرهای ایران بهویژه در مراکز استانها مستقر شدهاند.
در روزهای گذشته گزارشهای متعددی از بازرسی اموال شهروندان ازجمله تلفنهای همراه و خودروهای شخصی از سوی این مأموران منتشر شده بود.
کاربران متعددی نیز پس از موفقشدن به اتصال به اینترنت جهانی، در شبکههای اجتماعی نوشتهاند که بیش از صدای جنگنده، از «ترس ایستهای بازرسی در خانه ماندهاند».
مرضیه محبی، وکیل دادگستری مقیم خارج از کشور، در پستی در شبکه ایکس به نقل از دوستانش که «از قعر چاه تاریکی اینترنت، لحظهای سر بر میآورند» نوشته: «در مشهد نیروهای سرکوب و کشتار، کفنپوش و عربدهکش، مسلسلها و دوشکاها را روی ماشینها نصب کرده، و شبانهروز در کوچه و خیابان میچرخند.»
او افزوده که مأموران به اندازهای فضا را در خیابان رعبآور کردهاند که «مردم در بیخبری وحشتناک از انبوه زندانیان، فرورفته، جرأت ندارند برای امور معمول از خانه خارج شوند.»
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان هم روز ۱۸ اسفند، در دهمین روز جنگ، در گزارشی میدانی از زندگی مردم در پایتخت، از «فضای پادگانی و بیپناهیِ شهروندان» نوشته بود.
در این گزارش آمده بود: «در روزهایی که مردم مضطرب بیش از هر چیزی به احساس امنیت و پناه نیاز دارند، چهرهٔ شهر بهشکلی غریب پادگانی شده است. بر سر میدانها و چهارراههای اصلی، ماشینهای سرکوب و لولهٔ سنگینِ تیربارها خودنمایی میکنند. ایستوبازرسیهای متعدد در جایجای استان، سایه سنگین رعب را بر سر همان اندک رهگذران خسته و نگران میاندازد. گویی پیش از آنکه نگران آسمان باشیم، باید از خیابانهای شهر خودمان بترسیم».
نویسندهٔ این گزارش در عین حال «تلخترین» وضعیت را به تجمعات خیابانی نیروهای حکومتی و طرفداران حکومت «با شعارها و سخنرانیهای تهدیدآمیز» مربوط دانسته بود.
گزارشهای شهروندی دیگری نیز درباره حضور خیابانی شبانه نیروهای حکومت در محلهها و نوحهخوانی با صدای بلند و آزاردهنده منتشر شده است.
کاربری به نام گلشن که در روزهای جنگ، در شبکه ایکس گزارشهایی از خود و محل زندگیاش در تهران میدهد، نوشته بود: «جنگندهها از فاصله خیلی کم بالای سرم پرواز میکردند. آنقدر پایین که جرأت نمیکردم حتی موقع رانندگی سرم را بالا بگیرم. قلبم در دهانم میزد. سرکوبگران و لباس شخصیها هم داخل خودروها با فاصله و جدا از هم در شانه اتوبان پارک کرده بودند. خدای من… من از هردو میترسم و شاید از اینها بیشتر…»
«رؤیای تسلط» بر خیابان
بعد از حمله پهپادی به شماری از ایستهای بازرسی نیروهای سرکوب، خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه نوشت که «رؤیای تسلط بر خیابانها توسط متجاوزان ناکام خواهد ماند.»
این مقام آگاه افزوده بود که یکی از دلایل «سختتر» شدن «امکان شورش از درون» برای «سرویسهای ضدایرانی و معاندان»، «حضور گسترده بسیج در گستره ملی و محلات» است.
گزارشهای شهروندی نشان میدهد حکومت با استفاده از نیروهای مسلح خود، آن هم بعد از کشتار گسترده معترضان در دیماه، موفق شده خیابانها را بهطور کامل از آن خود کند.
اهمیت تصرف خیابانها در اعتراضات و کشمکشهای سیاسی از آن رو است که معترضان وقتی بتوانند بهطور آشکار فضای عمومی را در اختیار بگیرند، با این عمل نمادین نشان میدهند که حق دارند در تصمیمگیریهای سیاسی مشارکت داشته باشند.
از آنجا که تجمع در خیابانها میتواند هویت جمعی تجمعکنندگان را تقویت کرده و احساس همبستگی ایجاد کند، جمهوری اسلامی نیز با استفاده از این فکت، نیروهای خود را به صورت گسترده در خیابانها سازماندهی کرده است.
این سازماندهی در عین حال با تهدیدهای عیان شهروندان ایران که توسط احمدرضا رادان فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی و شماری از مجریهای حکومتی در تلویزیون رسمی حکومت صورت گرفت، همزمان شده است.
رادان سهشنبه شب به صراحت نسبت به حضور مردم در خیابانها با فراخوان هشدار داد و شهروندان را تهدید کرد در صورت حضور اعتراضی در خیابانها برخوردی مشابه «دشمن» با آنها خواهد شد و دست نیروهای حکومتی «روی ماشه» است.
او بهطور مستقیم تهدید کرد: «اگر کسی به خواستِ دشمن [به خیابان] بیاید، ما دیگر او را معترض نمیبینیم، او را دشمن میبینیم و آنی میکنیم که با دشمن میکنیم. برخوردی میکنیم که با دشمن میکنیم و همه بچههای ما هم دست به ماشه آمادهاند.»
این در حالی است که در جریان سرکوب اعتراضات دیماه، که شرایط هنوز جنگی نبود، هم هزاران معترض در سراسر کشور با شلیک مستقیم مأموران حکومتی کشته شدند.
اگرچه اینترنت در ایران بیش از ۲۸۰ ساعت است که قطع است، اما روایتهای شهروندی و شهروندروزنامهنگاران نشان میدهد خیابانها در ایران هنوز میدان اصلی منازعه سیاسی است.
محمد باقرزاده، روزنامهنگار، پس از حمله پهپادی چهارشنبه شب به شماری از ایستهای بازرسی گزارش کرده که خیابانها «بهنسبت شبهای قبل، غیرعادی خلوت بود» و «برخی ایستهای بازرسی جمع شدند».
این روزنامهنگار به نقاطی چون میدان انقلاب و خیابان ستارخان و میدان حسنآباد تهران بهطور مشخص اشاره کرده و از خلوتی «ایستگاههای صلواتی» و «ایستهای بازرسی» در این مناطق خبر داده است.
او نوشته: «شبهای گذشته در جاهایی مثل میدان حسنآباد، زنان و مردان زیادی تا اذان صبح پرچم میچرخاندند و شعار میدادند اما امشب نبودند! در مجموع برداشت من این است که تعداد ایستهای بازرسی و افراد حاضر در این مکانها کاهش یافته و هم اینکه حالا افراد با فاصله زیاد از هم قرار میگیرند.»
با این حال این توییت ساعاتی پس از انتشار حذف شد.
در عین حال برخی حسابهای کاربری دیگر همچون «مملکته» به نقل از شاهدان عینی گزارش کردهاند که ایستهای بازرسی روز پنجشنبه در ایران «طویلتر» شده است.
برخی کاربران پیشبینی کردهاند این اتفاق از آن رو صورت میگیرد که «ایست بازرسی شلوغ بشه یه موقع خواستن اونا رو نفله کنن، مردم غیر نظامی هم بمیرن. بگید اصلاً از خونه بیرون نرن مردم بیچاره.»
گلشن نوشته: «در ایستهای بازرسی، مسیر را عمداً آنقدر باریک میکنند که فقط یک خودرو بتواند عبور کند. طول مسیر بازرسی هم عمداً زیاد طراحی شده تا عبور کندتر شود و صفهای طولانی از خودروها شکل بگیرد. نتیجه؟ تجمع اجباری غیرنظامیان در یک نقطه. استراتژی نظام: در صورت حمله، تلفات انسانی بیشتر میشود و هزینه انسانی بالا میرود.»
به نظر میرسد فاز تازه جنگ که با حملات پهپادی به مقرهای قدرتنمایی نیروهای مسلح حکومت در خیابانها آغاز شد، در صورت ادامه، رقابت برای کنترل فضای خیابانی در شهرهای ایران را به عنوان یکی از قدیمیترین میدانهای مبارزه سیاسی، جدیتر و چالشیتر خواهد کرد.
.
رادیو فردا