روزنامه گاردین رابرت تِیت، واشینگتن سه‌شنبه 28 آوریل 2026

معاون رئیس‌جمهور لز زمانه که خود را در نقش احتمالی نماینده اصلی در تلاشی برای پایان بخشیدن به جنگی می‌یابد که پیش‌تر با آن مخالفت کرده بود، با چالش‌هایی روبه‌ شده است.

به‌عنوان مردی که باورهای مسیحی‌اش را آشکاراً نمایش می‌دهد، بی‌شک جی.دی. ونس به مثل عیسی مسیح در سخنرانی بر فراز تپه که می‌گوید «خوشا به حال صلح‌جویان» واقف است. با این‌ حال، معاون رئیس‌جمهور آمریکا که به کاتولیسیسم گرایش یافته و به‌تازگی در تضاد با پاپ لئو قرار گرفته، دارد دشواری‌های پایبندی به آن معیار را هنگامی تجربه می‌کند که در خدمت یک ارباب سیاسی دمدمی است که در جنگی شرکت دارد که ونس پیش‌تر هشدار داده بود نباید آغاز شود. وقتی ونس در جلسه‌ای از گروه محافظه‌کار Turning Point USA در دانشگاه جورجیای این ماه سخنرانی می‌کرد، فردی از میان حاضران فریاد زد: «عیسی مسیح نسل‌کشی را تأیید نمی‌کند». این رخداد دشواری‌ای را نشان داد که معاون رئیس‌جمهور با آن روبه‌روست، زیرا تلاش می‌کند رای‌دهندگان جوانی را که مخالف ماجراجویی‌های نظامی در خارج از کشور هستند حفظ کند در حالی که چشم به رقابت احتمالی برای ریاست‌جمهوری 2028 دارد. این چالش برای ونس سخت‌تر شده چون او نقش احتمالی نماینده اصلی را در تلاشی برای پایان زودهنگام جنگ با ایران — جنگی که او سال‌ها هشدار داده بود آمریکا باید از آن اجتناب کند — برعهده می‌گیرد. با تعلیق درگیری‌ها و مذاکرات صلح نوپایی که در بن‌بست قرار گرفته‌اند، نقش معاون ممکن است تعیین‌کننده شود چون افراد داخل رژیم ایران او را به‌عنوان کسی در دولت ترامپ شناسایی کرده‌اند که برای رسیدن به یک توافق مذاکره‌ای باید با او تماس بگیرند. هفته پیش، ونس — حریفی سوگندخورده علیه «جنگ‌های ابدی» — قرار بود برای دومین مأموریت دیپلماتیک خود به اسلام‌آباد برود تا با مذاکره‌کنندگان ایرانی دیدار کند. این سفر ابتدا قرار بود دوشنبه و سپس سه‌شنبه برگزار شود، اما در نهایت کاملاً لغو شد. این سفر می‌خواست ادامه جلسهٔ 21 ساعته هفته پیش در پایتخت پاکستان با تیم مذاکره‌کننده سطح‌بالای رژیم اسلامی باشد، که گفته می‌شود پیشرفت‌های قابل‌توجهی کرده بود قبل از آنکه طرف ایرانی عقب بکشد و تنگه هرمز را دوباره ببندد — ظاهراً از اعلام پیروزی ترامپ در مجموعه‌ای از پست‌های پرستش‌گونه در شبکه‌های اجتماعی آزرده شده بود. در میان نگرانی‌ها از احتمال ازسرگیری جنگ پس از توقف دو هفته‌ای در درگیری‌ها، ترامپ تقریباً همه را شگفت‌زده کرد و در عوض اعلام تمدید نامحدود آتش‌بس کرد و گفت دارد به رهبری «شدیداً تفرق‌یافته» تهران زمان می‌دهد تا پیشنهادی «یکپارچه» ارائه دهد. مرکزی بودن ونس در آنچه در پیش است، گویا بیش‌تر در آخر هفته برجسته شد وقتی کاخ سفید اعلام کرد دور جدیدی از مذاکرات بدون او برگزار خواهد شد. فرستاده شخصی ترامپ، استیو ویتکوف، و دامادش، جرد کوشنر، قرار بود به‌جای او اعزام شوند تا با تیمی کم‌قدرت‌تر از هیئت گسترده‌ای که هفته پیش شرکت کرده بود، دیدار کنند. آن سفر نیز بعداً لغو شد و ترامپ آن را «اتلاف وقت» خواند. بنابراین، بازگشت ونس به عرصه دیپلماتیک — هرچند فعلاً معلق — ممکن است فقط مسئله زمان باشد. دیدارهای 17 و 18 آوریل او با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و فرمانده پیشین سپاه پاسداران که به‌عنوان مذاکره‌کننده ارشد رژیم برآمده است، از پیش تبدیل به تاریخی شده‌اند به‌عنوان بالاترین سطح تماس میان آمریکا و ایران از زمان جیمی کارتر که در شب سال نو 1977 در تهران برای آخرین شاه، محمدرضا پهلوی، جام شادباش نوشید. قالیباف — که از زمان آغاز جنگ یکی از قدرتمندترین چهره‌های رژیم شده — قرار نبود در مذاکرات شنبهٔ لغو شده شرکت کند و شاید همین موضوع تا حدی توضیح دهد چرا آن مذاکرات برگزار نشد. در این میان، گزارش شده ونس در درون دولت نگرانی‌هایی درباره تصویرسازی پنتاگون از جنگ ابراز کرده و پرسیده آیا آن‌ها به‌درستی کاهش موجودی موشک‌های آمریکا را توصیف کرده‌اند یا نه. ونس — که علناً از تلاش جنگی حمایت کرده با وجود آنکه پیش‌تر به ضد آغاز آن توصیه کرده بود — به‌طور گسترده‌ای دیده می‌شود که توسط ترامپ در موقعیتی نامطلوب گذاشته شده است. این برداشت با اظهارات خود رئیس‌جمهور تقویت شده که درباره مأموریت صلح گفته: «اگر این اتفاق نیفتد، من جی.دی. ونس را مقصر می‌دانم. اگر اتفاق بیفتد، تمامِ امتیازش را می‌گیرم.» با این حال، این واقعیت نادیده گرفته شده که ایرانی‌ها درخواست کرده بودند ونس طرف آمریکا را رهبری کند، چون او را طرفی امیدوارکننده‌تر از ویتکوف و کوشنر دیدند، دو مگنت املاک که دو دور مذاکره قبلی را هدایت کردند در روزهایی که پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ژوئن گذشته و بار دیگر در 28 فوریه بود. «در نظر تهران، ویتکوف و کوشنر بسیار همسو با اسرائیل و نتانیاهو دیده می‌شوند»، الکس واتانکا، رئیس برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه گفت. «چرا با این دو نفر مذاکره کنیم که به‌نظر نمی‌رسد از جدی‌ترین چهره‌هایی باشند که واشینگتن می‌توانست بفرستد، و این واقعیت که دو بار، بلافاصله بعد از دیدار با آن‌ها، بمباران شدند؟ نه تنها ویتکوف و کوشنر در زمانی که اعتماد برای پیشبرد روند ضروری بود اعتماد نساختند، بلکه عکس آن را به‌دست آوردند.» «در مقابل، صفحهٔ سفید جی.دی. ونس است، این معاون جوان آمریکایی، 41 ساله، نسبتاً تازه‌نفس، کسی که به‌عنوان مخالف این جنگ‌های ابدی در خاورمیانه شناخته شده و ظاهراً در مورد اسرائیل نگرشی انتقادی دارد. «اگر شما ایران باشید، شاید این مرد ممکن است رئیس‌جمهور بعدی باشد. او قرار نیست چیزی را لغو کند»، مانند تصمیم ترامپ برای ترک توافق هسته‌ای که ایران با دولت باراک اوباما امضا کرده بود، واتانکا افزود. این نخستین بار نیست که تهران فرد خاصی را برای رهبری مذاکرات از سوی آمریکا درخواست کرده است. ایرانی‌ها پیش‌تر درخواست حضور ویتکوف را در مذاکرات 2025 که از سوی ایران به‌ریاست عباس عراقچی درباره برنامه غنی‌سازی اورانیوم رژیم برگزار شد، داشتند، طبق گفته نیت سوآنسان، عضو پیشین تیم مذاکره‌کننده آمریکا در دوره‌های ترامپ، اوباما و بایدن. آن زمان، بگفته سوآنسان — اکنون پژوهشگر شورای آتلانتیک — برای ایرانیان، ویتکوف نماینده شخصی ترامپ است و نشان‌گر دقیقی از تفکر رئیس‌جمهور است. «آن‌ها فکر می‌کردند ویتکوف خوب خواهد بود و او را دوست داشتند»، سوآنسان گفت. «در نهایت بسیار ناامید شدند اما در ابتدا امید زیادی داشتند.» آمادگی کاخ سفید برای فراخواندن ونس ممکن است بازتابی از فوریت ترامپ برای در خواست پایان دادن به جنگ باشد چون بسته ماندن مداوم تنگه هرمز اقتصاد آمریکا و جهان را به‌هم می‌ریزد. سوآنسان می گوید «من احساس می‌کردم حضور ونس نشان‌دهنده تغییر در فوریت دولت ترامپ برای به‌دست آوردن یک توافق است». «نمی‌دانم آیا اوضاع چنین پیش می‌رود یا نه.» اگر ونس بخواهد در آینده پیشرفت کند، باید راهی برای ارتباط برقرار کردن با قالیباف بیابد؛ قالیبافی 64 ساله، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری که در زمان شهرداری تهران به‌خاطر توانمندی در سیاست خردمحلی و بهبود خدمات عمومی شهرت یافت. برخلاف توصیف ترامپ از رهبری «تفرق‌یافته»، قالیباف مرد شماره یک نظامی است که در بی‌اعتمادی به ترامپ متحد است، به گفته ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه جانز هاپکینز. پس از اعلام تمدید آتش‌بس توسط ترامپ هفته پیش، مشاور شخصی قالیباف این حرکت را در شبکه‌های اجتماعی «ترفندی برای خرید زمان جهت یک حمله غافلگیرانه» رد کرد و افزود ایران در حال آماده شدن برای «گرفتن ابتکار عمل» است. بگفته نصر، «این‌گونه نیست که قالیباف مستقل عمل کند. هر توییت، هر موضعی، موضع رژیم بود». «او هیئت بزرگی به اسلام‌آباد آورد چون هدف نمایش نظام بود.» ترامپ با سیل پست‌های جمعه گذشته در پلتفرم Truth Social خود که اعلام می‌کرد ایران موافقت کرده تنگه را باز کند و اورانیوم غنی‌شده‌اش را بدون مشوق‌های مالی تحویل دهد، سوءظن‌ها را بیش‌تر دامن زد. برای مذاکره‌کنندگان ایرانی که معتقد بودند توانسته‌اند آمریکا را از رسیدن به اهداف جنگی‌اش باز دارند، این اقدام مخرب اعتماد بود — اگر نگوییم خودِ سازش‌شکن. نصر می گوید «در ایران تقسیم‌بندی روی جنگ یا مسئله هسته‌ای وجود ندارد». «انشعاب روی رفتار ترامپ است. یک بحث واقعی در تهران هست — آیا او برای توافق جدی است؟ آیا او صرفاً دارد به‌عنوان چهره‌ای سختگیر مذاکره می‌کند، یا شوآف بی‌ثبات برای بازار [نفت] است، یا داریم وقت خود را تلف می‌کنیم و بهتر است برای دور سوم جنگ آماده شویم. «دست بالاتر در تهران این است که او دروغ می‌گوید.» چالش ونس، اگر و زمانی که مذاکرات از سر گرفته شود، متقاعد کردن قالیباف و هیئت گسترده مذاکره‌کنندگان اوست که رئیسش مردی قابل‌اعتماد است. پس از 47 سال قطع ارتباط، و دو دور مذاکره پیشین که مقدمه حملات ویرانگر بودند، این کار آسان نخواهد بود.