این پیشنهاد مسئله نحوه برخورد با برنامه هستهای ایران را کنار میگذارد.
نوشته تایلر پیجر و جولیان ای. بارنز گزارش از واشنگتن – نیویورک تایمز، ۲۷ آوریل ۲۰۲۶
بر اساس گفته چندین منبع مطلع از نشستهای روز دوشنبه در اتاق وضعیت کاخ سفید، رئیسجمهور ترامپ به مشاوران خود گفته است که از آخرین پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به جنگ رضایت ندارد. به گفته مقامات آمریکایی و ایرانی آگاه از جزئیات مذاکرات، این پیشنهاد همچنین از ایالات متحده میخواست محاصره دریایی خود را پایان دهد، اما مسئله نحوه برخورد با برنامه هستهای ایران را کنار میگذاشت. ایران بارها پیشنهادهای آمریکا برای تعلیق برنامه هستهای و تحویل ذخایر اورانیوم با غنای بالا را رد کرده است.
دلیل دقیق نارضایتی آقای ترامپ از این پیشنهاد مشخص نیست، اما او بارها تأکید کرده که ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد. یک مقام آمریکایی نیز گفت پذیرش این پیشنهاد ممکن است بهگونهای تعبیر شود که برای ترامپ نوعی پیروزی به همراه ندارد. کاخ سفید از اظهار نظر درباره دیدگاه ترامپ خودداری کرد، اما مقامات تأکید کردند که گفتگوها درباره جنگ و فعالیتهای غنیسازی تهران ادامه خواهد یافت.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «ایالات متحده از طریق رسانهها مذاکره نمیکند — ما خطوط قرمز خود را بهوضوح اعلام کردهایم و رئیسجمهور تنها توافقی را میپذیرد که به نفع مردم آمریکا و جهان باشد.»
پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه، در داخل دولت آمریکا بحث شدیدی را درباره این موضوع برانگیخته که کدام طرف—ایران یا آمریکا—اهرم فشار بیشتری دارد و کدام کشور توان تحمل پیامدهای اقتصادی ناشی از بسته شدن این آبراه را دارد. ترامپ روز دوشنبه پس از آنکه وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، این پیشنهاد را یکشنبه به پاکستان ارائه کرد، آن را با مشاوران خود بررسی کرد. او هفته گذشته نیز یک پیشنهاد دیگر ایران را رد کرده و دوری از مذاکرات صلح در اسلامآباد را در آخر هفته لغو کرده بود. مقامات آمریکایی میگویند رهبری ایران به مذاکرهکنندگان خود اجازه نداده است در مورد توافق هستهای امتیاز بدهند، موضوعی که تلاشها برای رسیدن به مصالحه یا توافق صلح را دشوار کرده است.
ترامپ نارضایتی خود را از ایران و ناتوانی آن دولت در مذاکره با دولتش ابراز کرده است. او روز پنجشنبه در شبکه «سوشیال تروث» خود نوشت: «ایران بهشدت در تلاش است بفهمد رهبرش چه کسی است! آنها واقعاً نمیدانند!» و افزود: «درگیری داخلی بین ‘تندروها’ که در میدان نبرد بهشدت در حال باخت هستند و ‘میانهروها’ که چندان هم میانهرو نیستند (اما در حال کسب احتراماند)، دیوانهکننده است.» به تعویق انداختن مذاکرات هستهای میتوانست راهی برای دستیابی سریع به توافقی باشد که فشار بر بازارهای جهانی انرژی و مالی را کاهش دهد. اما هر تصمیمی برای توافق درباره برنامه توقف غنیسازی اورانیوم ایران، ناکام مانده است. مذاکرات متمرکز بر بازگشایی تنگه هرمز نیز با دشواریهایی همراه خواهد بود. محاصره آمریکا با هدف قطع توانایی ایران برای صادرات نفت انجام شده است، اما تهدیدهای ایران برای حمله به کشتیهایی که عوارض پرداخت نکنند، باعث کاهش شدید سایر ترددهای نفتی شده است.
مقامات ایرانی تأکید کردهاند که هر توافقی برای بازگشایی تنگه باید به آنها اجازه دهد همچنان از کشتیهای عبوری عوارض یا مالیات دریافت کنند. ایالات متحده بهطور سنتی با چنین محدودیتهایی بر آزادی کشتیرانی در آبراههای بینالمللی مخالف بوده، اما دولت ترامپ در این زمینه پیامهای متناقضی از خود عرضه کرده است. در مرکز این بحثها، موضوع اهرم اقتصادی و این سؤال قرار دارد که برای وادار کردن تهران به دادن امتیازات قابلتوجه، چه میزان عملیات نظامی بیشتر از سوی آمریکا لازم است.
برخی مقامات دولت معتقدند ادامه محاصره برای دو ماه دیگر میتواند آسیب بلندمدت قابلتوجهی به صنعت انرژی ایران وارد کند. چاههای نفت را نمیتوان بهسادگی خاموش و روشن کرد و توقف اجباری آنها میتواند به خسارت و هزینههای سنگین تعمیر منجر شود. به باور این گروه، ایران برای جلوگیری از چنین پیامدهایی به توافق تن خواهد داد. اما برخی دیگر این ارزیابی را نادرست میدانند و میگویند مواضع ایران سختتر شده و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز کنترل خود بر قدرت را تثبیت کرده است. ارزیابی دولت آمریکا نشان میدهد که مذاکرهکنندگان ایرانی از سوی رهبر جمهوری اسلامی یا مقامات ارشد سپاه مجاز به دادن امتیاز در برنامه هستهای نیستند. بدون ازسرگیری اقدامات نظامی، دلیلی برای تغییر موضع ایران وجود ندارد.
حتی در صورت ازسرگیری حملات نیز شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد این امر روند تصمیمگیری ایران را تغییر خواهد داد. برخی از مقامات دولت آمریکا نسبت به آمادگی ایران برای امتیاز دادن تردید دارند و معتقدند بهترین مسیر، دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز است. فرناز فصیحی نیز از نیویورک در تهیه این گزارش همکاری داشته است. تایلر پیجر خبرنگار کاخ سفید در نیویورک تایمز است و تحولات مربوط به رئیسجمهور ترامپ و دولت او را پوشش میدهد.
جولیان ای. بارنز نیز در حوزه نهادهای اطلاعاتی آمریکا و مسائل امنیت بینالمللی فعالیت میکند و بیش از دو دهه درباره موضوعات امنیتی نوشته است.