۴ ژانویه ۲۰۲۶ برابر با ۱۴ دی ۱۴۰۴

اشتباه بود که اراده دونالد ترامپ پس از بازگشتش به کاخ سفید، کمتر از یک سال پیش، برای تغییر نام خلیج مکزیک به نام خلیج آمریکا، را مسخره کردیم. حمله ارتش آمریکا به کاراکاس، ونزوئلا، در شب دوم تا سوم ژانویه و دستگیری نیکلاس مادورو نشان می‌دهد که واشنگتن اکنون خود را صاحب تمام حقوق در آنچه که آن را حیاط خلوت خود می نامد، می‌داند.

با این عملیات که با اتهام مبهم «نارکوتروریسم» توجیه شده، ایالات متحده بیش از یک قرن عقب‌گرد را به قاره آمریکا تحمیل کرد، البته با قدرت نظامی برتر. ترامپ با تأکید شرم‌آور بر نفت ونزوئلا در کنفرانس مطبوعاتی که ساعاتی پس از کودتای واشنگتن برگزار شد، خواست تا نشان دهد که این امپریالیسم جدید آمریکا به همان اندازه غارتگر است که امپریالیسم گذشته بود.

نیکلاس مادورو نقش کمی در ایجاد این وضعیت نداشت. او با حفظ قدرت به هر قیمتی، از جمله با ترور، پس از اینکه آشکارا انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ را باخته بود، آخرین بقایای مشروعیت مردمی خود را از دست داده بود. او با ایجاد موجی از مهاجرت که کل قاره آمریکا را تحت تأثیر قرار داد، و با عملکرد فاجعه‌باری در راس کشوری غنی از هیدروکربن اما فقیر شده به دلیل ایدئولوژی عقیم، بی‌کفایتی، خشونت و فساد، مدت‌ها بود که باید برکنار می‌شد.

دموکراسی قربانی شده

اما خشونت یک قدرت نمی‌تواند همه چیز را توجیه کند. مگر اینکه بخواهیم پیامدهای آن را نادیده بگیریم، هیچ‌کس نمی‌تواند از برکناری با زور رضایت داشته باشد. اولین قربانی این موضوع، مردم ونزوئلا هستند که در سوم ژانویه فهمیدند واشنگتن قصد دارد کشورشان را بدون پرسیدن نظرشان و برای مدت نامعلومی اداره کند. منافع ایالات متحده، آنگونه که ترامپ تعریف می‌کند، بر اراده مردمی ونزوئلا، حاکمیت کشور و تلاش برای احیای دموکراسی‌ای که سال‌ها تحت دیکتاتوری قربانی داده است، اولویت دارد. تمام این دغدغه‌های اساسی، از نظر او، بعد از شرکت‌های نفتی آمریکایی قرار دارند.

حقوق، قربانی دیگر

حقوق نیز قربانی جنبی این عملیات آمریکا است. فقط تکه‌پاره‌های حقوق بین‌الملل نیست که باید جهان را از قانون جنگل که توسط شکارچیان بزرگ تحمیل می‌شود، محافظت کند. ترامپ قانون اساسی ایالات متحده را نیز زیر پا می‌گذارد که مقرر می‌دارد تنها کنگره می‌تواند جنگ اعلام کند.

تلاش برای معرفی یک برنامه تغییر رژیم به عنوان یک عملیات پلیسی ساده، برای محاکمه یک متهم در دادگاه‌های آمریکا، فقط می‌تواند کسانی را راضی کند که نسبت به قانون آمریکا بی‌تفاوت هستند. این موضوع آشکارا در مورد مارکو روبیو، وزیر خارجه و سناتور سابق، صادق است. در سال ۲۰۰۳، حداقل ایالات متحده جورج دبلیو بوش بدون مجوز بین‌المللی اما پس از رای کنگره برای استفاده از زور، عراق را اشغال کرد.

این سابقه یادآور آن است که مداخلات خشن و فاقد مشروعیت بین‌المللی در کشورهایی که توسط قدرت‌های خودکامه ضعیف شده‌اند، چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد. باید بسیار خوش‌بین بود تا تصور کرد که دولتی که تا این حد توسط ایدئولوژی امپریالیستی و روح غارتگری کور شده، خود را برای تمام احتمالات در ونزوئلا آماده کرده است.

باید یادآوری کرد که اشغال عراق، اولین ضربه به نظم بین‌المللی بود که ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم آنرا ایجاد کرده بود. این نظم، اگرچه ناقص اما ضروری، روابط بین‌المللی را تنظیم می‌کرد و منافع آمریکا را بدون زیر پا گذاشتن اصول جهانی بزرگ تأمین می‌کرد. ولادیمیر پوتین سپس از این شکاف در گرجستان و اوکراین سوءاستفاده کرد و مرگ و ویرانی به بار آورد.

اگر سابقه کاراکاس الگو شود، کسانی که می‌خواهند فضیلت‌هایی برای چکش آمریکا پیدا کنند و خطرات آن را نادیده بگیرند، زمانی که منافع خودشان نیز به همان اندازه خودسرانه نابود شود، شدیداً از تساهل خود پشیمان خواهند شد.

Le retour de l’impérialisme prédateur des Etats-Unis

Éditorial – Le Monde

L’attaque de l’armée américaine à Caracas, au Venezuela, et la capture de Nicolas Maduro montrent que Donald Trump revendique désormais tous les droits dans ce qu’il considère comme son arrière-cour.

On avait tort de rire de la volonté de Donald Trump de renommer le Golfe du Mexique du nom de l’Amérique dès son retour à la Maison Blanche, il y a moins d’un an. L’attaque de l’armée américaine à Caracas, au Venezuela, dans la nuit du 2 au 3 janvier, et la capture de Nicolas Maduro montrent que Washington revendique désormais tous les droits dans ce qu’il considère comme son arrière-cour.

Avec cette opération, justifiée par l’accusation fumeuse de « narcoterrorisme », les Etats-Unis infligent au continent américain un bond en arrière de plus d’un siècle, la superpuissance militaire en plus. En mentionnant avec une insistance embarrassante le pétrole vénézuélien lors de la conférence de presse tenue dans les heures qui ont suivi le coup de force de Washington, Donald Trump a tenu à souligner que ce nouvel impérialisme américain est tout aussi prédateur que celui du passé.

Nicolas Maduro n’a pas peu contribué à cette situation. En se maintenant par tous les moyens au pouvoir, y compris par la terreur, après avoir manifestement perdu l’élection présidentielle de 2024, il s’était dépouillé de ce qu’il lui restait de légitimité populaire. A l’origine d’une vague migratoire qui a touché l’ensemble du continent américain, son bilan catastrophique à la tête d’un pays riche en hydrocarbures mais appauvri par une idéologie stérile, l’incompétence, la violence et la corruption, plaidait depuis longtemps pour son départ.

Démocratie martyrisée

La brutalité d’un pouvoir, cependant, ne peut pas tout permettre. A moins de refuser d’en mesurer toutes les conséquences, personne ne peut se satisfaire d’une telle éviction par la force. La première concerne évidemment les Vénézuéliens, qui ont appris le 3 janvier que Washington entendait désormais diriger leur pays sans leur demander leur avis et pour une période indéterminée. Les intérêts des Etats-Unis, tels que Donald Trump les conçoit, l’emportent sur la volonté populaire vénézuélienne, la souveraineté du pays et le souci de faire renaître une démocratie martyrisée par des années de dictature. Autant de préoccupations essentielles qui passent toutes, à ses yeux, après les compagnies pétrolières américaines.

Le droit est l’autre victime collatérale de l’opération américaine. Il ne s’agit pas seulement des lambeaux du droit international qui devait préserver le monde contre une loi de la jungle imposée par de grands carnassiers. Donald Trump piétine tout autant la Constitution des Etats-Unis qui dispose que seul le Congrès peut déclarer la guerre.

Tenter de présenter un plan de changement de régime comme une simple opération de police, afin de déférer un suspect devant les tribunaux américains, ne peut satisfaire que ceux qui se fichent comme d’une guigne de la loi américaine. C’est manifestement le cas du secrétaire d’Etat, Marco Rubio, pourtant ancien sénateur. En 2003, au moins, les Etats-Unis de George W. Bush avaient envahi l’Irak sans mandat international mais après le vote d’une autorisation d’usage de la force par les élus du Congrès.

Ce précédent rappelle ce que peuvent provoquer des interventions brutales, dépourvues de légitimité internationale, dans des pays fragilisés par un pouvoir autoritaire. Il faut être armé d’un solide optimisme pour imaginer qu’une administration à ce point aveuglée par l’idéologie impérialiste et l’esprit de rapine s’est préparée à toutes les éventualités au Venezuela.

L’invasion de l’Irak, faut-il le rappeler, avait constitué le premier coup de boutoir contre l’ordre international que les Etats-Unis avaient mis en place au sortir de la seconde guerre mondiale. Cet ordre avait pourtant servi leurs intérêts sans piétiner de grands principes universels en instaurant une régulation, certes imparfaite mais indispensable, des relations internationales. Vladimir Poutine s’est par la suite engouffré dans cette brèche en Géorgie comme en Ukraine, semant la mort et la destruction.

Si le précédent de Caracas fait école, ceux qui veulent trouver des vertus au marteau américain, en négligeant ses périls, regretteront amèrement leur complaisance lorsque leurs propres intérêts seront à leur tour, et tout aussi arbitrairement, réduits en poussière.

Le Monde