ژاله وفا – وضعیتسنجی ۴۶۶:
آتشبس بهمثابه محاسبه ژئوپلیتیکی و اقتصادی
در شرایط کنونی، حمایت آمریکا و کشورهای غربی از آتشبس را نمیتوان صرفاً در چارچوب کاهش تنش یا ملاحظات انسانی تحلیل کرد. این رویکرد بیش از هر چیز بازتاب یک محاسبه ژئوپلیتیکی و اقتصادی است که هدف آن جلوگیری از اختلال در بازار جهانی انرژی و مهار یک بحران بالقوه فراگیر است؛ محاسبهای که در آن، ثبات بازار و تداوم جریان انرژی، به یکی از اولویتهای اصلی بدل شده است.
افزایش قیمت نفت از حدود ۶۵ دلار به بیش از ۱۱۵ دلار در هر بشکه، تنها نشانهای از این بحران است. مسئله اصلی، تهدید جریان عرضه در یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان، یعنی تنگه هرمز است. در شرایط عادی، روزانه حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کشتی — شامل نفتکشها و کشتیهای تجاری — از این گذرگاه عبور میکنند و نزدیک به ۲۰ درصد نفت خام جهان از این مسیر منتقل میشود. علاوه بر نفت، کالاهای حیاتی دیگری از جمله آلومینیوم، محصولات پتروشیمی، کودهای شیمیایی و هلیوم نیز از طریق این تنگه به بازارهای جهانی، بهویژه در غرب، صادر میشوند. بسته شدن این مسیر، نهتنها بازار انرژی، بلکه زنجیره تأمین مجموعهای از صنایع کلیدی را با اختلال جدی مواجه میکند.
در دوره تنش، با محدود شدن تردد، حجم قابلتوجهی از نفت در این گلوگاه متوقف شده و برآوردها از انباشت حدود ۱۳۰ میلیون بشکه نفت حکایت دارد؛ رقمی که بهخوبی نشاندهنده ابعاد فشار بر زنجیره عرضه جهانی است و نشان میدهد که بحران، تنها یک افزایش قیمت ساده نیست، بلکه تهدیدی برای توازن کل بازار انرژی به شمار میرود.
در این میان، نکتهای که کمتر مورد توجه قرار میگیرد، ماهیت فنی تولید نفت است. برخلاف تصور عمومی، تولید نفت را نمیتوان بهصورت ناگهانی متوقف کرد. تعطیل کردن چاههای نفت، فرآیندی زمانبر، پرهزینه و فنی است که میتواند به مخازن آسیب زده و حتی در برخی موارد، بازگشت به تولید را دشوار کند. به همین دلیل، در شرایط بحران، تولیدکنندگان معمولاً بهجای توقف کامل، میزان استخراج را کاهش میدهند.
تنگه هرمز و سازوکار بازگشت تعادل به بازار
این وضعیت بهتدریج منجر به انباشت نفت در مخازن ذخیرهسازی شده است. در شرایطی که مسیرهای صادراتی محدود یا مسدود باشند، ظرفیت این مخازن بهسرعت به سقف خود نزدیک میشود و کشورها با معضل مازاد نفتی مواجه میشوند که نه امکان توقف فوری تولید آن وجود دارد و نه امکان صادرات آن فراهم است. در چنین وضعیتی، فشار کشورهای خلیج فارس بر آمریکا برای کاهش تنش، ریشهای کاملاً عملی و اقتصادی پیدا میکند.
در همین چارچوب، نقش نفتکشها نیز اهمیت ویژهای پیدا میکند. بخشی از نفتکشها در ابتدای بحران موفق شدند از منطقه خارج شوند و محمولههای خود را به بازارهای شرق آسیا، بهویژه چین و سنگاپور، منتقل کنند. این نفتکشها اکنون تخلیه شده و در مسیر بازگشت قرار دارند و برآورد میشود حدود پنجاه نفتکش در محدوده دریای عمان در انتظار شرایط مناسب برای ورود مجدد به خلیج فارس باشند.
در صورت برقراری آتشبس، این نفتکشها میتوانند وارد منطقه شده، نفت ذخیرهشده را بارگیری کرده و مجدداً به بازار جهانی منتقل کنند؛ فرآیندی که هم فشار را از مخازن داخلی کشورهای تولیدکننده کاهش میدهد و هم به تثبیت عرضه در بازار جهانی کمک میکند و از تشدید بحران جلوگیری به عمل میآورد.
در مقابل، اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند و فاصلهای مانند آتشبس میان دورههای تنش ایجاد نشود، کشورهای تولیدکننده ناچار خواهند شد به سمت توقف کامل تولید حرکت کنند. چنین تصمیمی، علاوه بر هزینههای مستقیم، میتواند به آسیبهای ساختاری در مخازن، افزایش هزینههای نگهداری و دشواری در راهاندازی مجدد منجر شود و در نهایت، کاهش پایدار عرضه را در پی داشته باشد.
در چنین شرایطی، بازار جهانی با یک شوک ثانویه مواجه خواهد شد؛ شوکی که نهتنها ناشی از کاهش عرضه، بلکه حاصل افزایش عدمقطعیت در آینده بازار است. گزارشهایی مانند برآورد خبرگزاری آنادولو از خسارت حدود ۵۰ میلیارد دلاری به کشورهای حوزه خلیج فارس، تنها بخشی از پیامدهای اقتصادی چنین وضعیتی را نشان میدهد.
در مجموع، آتشبس را باید فراتر از یک اقدام دیپلماتیک ساده در نظر گرفت. این آتشبس، در واقع ابزاری برای مدیریت یک بحران چندلایه است؛ بحرانی که در آن، ملاحظات ژئوپلیتیکی، محدودیتهای فنی تولید و فشارهای بازار جهانی انرژی، بهطور همزمان نقش ایفا میکنند. این وقفه، امکان میدهد که مازاد انباشتهشده مدیریت شود، مسیرهای عرضه بازسازی گردد و بازار از ورود به مرحلهای بحرانیتر بازداشته شود.
به بیان دیگر، آتشبس در این مقطع، نه پایان بحران، بلکه تلاشی برای خرید زمان و حفظ تعادل شکننده در اقتصاد جهانی است؛ تلاشی که در سطح کلان، بیش از آنکه بر کاهش رنج انسانی متمرکز باشد، معطوف به مهار اختلال در بازار و کنترل پیامدهای اقتصادی بحران است.
شکاف میان منطق بازار و واقعیت زندگی انسانها
اما درست در همین نقطه است که مرز میان منطق بازار و واقعیت زندگی انسانها آشکار میشود. آتشبس را نمیتوان صرفاً با معیار سود و زیان سنجید. در حالی که بازارها به قیمت نفت و توازن عرضه و تقاضا چشم دوختهاند، مردم ایران با جان خود هزینه این بحران را پرداختهاند. برای آنان، مسئله نه تثبیت بازار انرژی است و نه مدیریت عرضه، بلکه توقف بمباران و جلوگیری از کشته شدن انسانهاست.
حتی اگر این آتشبس در منطق قدرتها صرفاً یک فرصت تاکتیکی یا وقفهای برای تنظیم بازار باشد، در تجربه زیسته مردم، معنایی کاملاً متفاوت پیدا میکند: فاصله گرفتن از مرگ. اینکه حتی برای مدتی کوتاه، صدای انفجار خاموش شود و امکان زنده ماندن فراهم گردد، ارزشی دارد که با هیچ شاخص اقتصادی، هیچ نمودار قیمتی و هیچ محاسبهای قابل اندازهگیری نیست. از این منظر، هر تحلیلی که آتشبس را صرفاً در چارچوب منافع، بازار یا تاکتیکهای قدرت محدود کند، مهمترین لایه واقعیت را نادیده گرفته است: اینکه در قلب همه این معادلات، انسانهایی قرار دارند که زنده ماندنشان، از هر سودی مهمتر است.
فراتر از بازار؛ پیامدهای سیاسی و اجتماعی جنگ
در کنار این محاسبات اقتصادی، نباید از پیامدهای سیاسی و اجتماعی این جنگ غافل شد؛ پیامدهایی که بهمراتب عمیقتر و ماندگارتر از نوسانات بازار انرژیاند. آنچه در سطح نفت و ژئوپلیتیک دیده میشود، تنها بخشی از واقعیت است؛ بخش دیگر، تأثیر این جنگ بر جامعه، بر تضعیف یا توقف جنبشهای مدنی و بر مسیرهای تغییر در ایران است. در شماره آینده، به این ابعاد پرداخته خواهد شد.
عضو مجامع اسلامی ایرانیان
jalehwafa@yahoo.de
آدرس سایت شخصی
خانم ژاله وفای محترم
تحلیل درستی است منتهی ونس خیال میکرد یکروزه میتواند به ابران شرایط امریکا را تحمیل کند. ولی موفق نشد
من با وحود اینکه ممیدانم شما تحلیلگر حاذق اقتصادی نفتی هستید اما این وجدان شما که در بخش اخر نوشته اتان به ارزش جان انسانها فرای اقتصاد و سود و زیان اشاره کرده و توجه شما به این امر بسیار ارزشمند است
با ارادت
تقی صولتی
اقای صولتی گرامی سلام و سپاس بابت حسن نظر شما
با احترام
ژاله وفا
خانم وفای گرامی. این جمله شما که در زیر باز نقل میکنم بسیار انسانی و شرافتمدانه است. آفرین بر قلم شما :
فاصله گرفتن از مرگ. اینکه حتی برای مدتی کوتاه، صدای انفجار خاموش شود و امکان زنده ماندن فراهم گردد، ارزشی دارد که با هیچ شاخص اقتصادی، هیچ نمودار قیمتی و هیچ محاسبهای قابل اندازهگیری نیست. از این منظر، هر تحلیلی که آتشبس را صرفاً در چارچوب منافع، بازار یا تاکتیکهای قدرت محدود کند، مهمترین لایه واقعیت را نادیده گرفته است: اینکه در قلب همه این معادلات، انسانهایی قرار دارند که زنده ماندنشان، از هر سودی مهمتر است.
قلم باید در خدمت انسان باشد
ارادتمند
کورش سیادت
اقای سیادتی گرامی
با سلام بله مسوولین نسبت به جان انسانها بسیار امری اساسی است. سپاس از حسن نظر شما
بادوستی
ژاله وفا
خانم وفا درود
من ساکن هلندم و اولین بار سخنان شما را ۳۶ همایش کانون دفاع از زندانیان سیاسی شنیدم و دیدم شما تا چه حد به ازادی بیان واقعا باور دارید و حرفهایی از شما شنیدم در مورد ازادی باور و نظر که تا بحال جای دیگری نشنیده بودم و برایم تازگی داشت . بعد از ان جلسه اسم شما را در انترنت سرچ کردم و دیدم الی ماشاءالله شما زر مورد های مختلف مقاله و نوشته و مصاحبه کرده اید ۴-۵ تا را خواندم و یکی دو تا مصاخبه را گوش دادم و دیدم عجب بانوی پر دانشی هستید واقعا از ژرفای اطلاعات وقوه تحلیل شما شگفت زده شدم . شما از یاران اقای بنی صدر هستید و مصاحبه های شما با اقای بنی صدر را یافتم . به اکثر آنها گوش فرا خواهم دادچون بایستی جالب باشند. روح ان مرحوم شاد که خانواده من در ایران به ایشان رای داده بودند ودیگر هیچ رئیس جمهوری را لایق جایگاه وی ندیدندو رای ندادند. تحلیل اینبار شما هم تحلیل درستی است امریکا و اروپا نیاز مند این هستند که از فرصت اتش بس استفاده کنند برای ارسال کشتی های نفتی به اقصی نقاط دنیا. در ضمن امریکا هیچ غلطی نمیتواند بمند اگر کشتیهای ایرانی را منفجر کند جنگ را بدست خود شعله ور می سازد .
ارادتمند
فرحزاد
اقای فرحز اد گرامی
حسن توجه شما مسئولیت من نویسنده را صد چندان میکند تا نوشته هایم مورد وثوق باقی بمانند.
از حسن نظر شما هموطنگرامی سپاسگزارم
با دوستی
ژاله وفا
خانم وفا امروز خبری خواندم در نیویورک تایمز که تاجران اسلحه طرفدار ترامپ ۲۰۰ میلیارد سود کرده اند.حق با شماست اتش بس میتونه کلکوحقه باشد برای ادامه جنگ ونفس کشیدن امریکا تا تاجران تسلیحات جدید برای فروش به کشورهای عربی تولید کنند !
شیما صافی
سپاس از شما
بله با براه اندازی جنگ پول پارومیکنند وجانهای شریف را درومیکنند!
با دوستی
ژاله وفا
با درود
جالب بود متشکرم
این سایت نظرات نویسندگانش خیلی مردمیه
تازه با این سایت اشنا شده ام. از استرالیا هستم
کورش سخو
اقای سخوی گرامی
مایه سر فرازی است که مطالب سایت انقلاب اسلامی در هجرت مورد پسند شما قرار میگیرد . مسولیت نویسندگان را دوچندان میکند.
با دوستی
ژاله وفا
منمشکاک هستم خانم وفا نسبت به اصرار ترامپبر اتش بس . در خبرها خواندم ذخایر نظامی امریکا ته کشیده است ومسلما همانطور که در تحلیل شما امده است مساله نفت و استفاده از فرصت اتش بس برای خارج کردن کشتی هایرحامل نفت وگاز قابل فهمه
اقای افراسیابی گرامی
بله دخایر نفت جهان دارد مصرف می شود و نگرانی ها را افزون کرده است .
با دوستی
ژاله وفا
جالب بود 👌🏻
اقای تشابهی گرامی
سپاس از حسن نظر شما
با دوستی
ژاله وفا
خانموفای گرامی
با توجه به تحلیل شما در مورد مستله نفت و انرژی در این شماره وضعیت سنجی من چند سوال مختلف دارم که مایلم اگر برایتان مقدور است بدانها پاسخ دهید
۱- میگویند ایران وکسورهای حاشیه خلیج فارس اگر نتوانند نفت خود را از تنگه هرمز صادر کنندمجبور میشوند درب چاههای نفت خپد را بلندند و این باعثبسته شدن همیشگی انها خواهد شد ایا این حرف درسته ودر واقع چه اتفاقی برای چاههای نفت در هنگام بسته شدن می افتد
۲- ایا میزان ذخایر استراتژیک امریکا و کشورهای خلیج فارس پاسخگوی بر آورده شدن نیاز جهانی به نفت هست ؟
۳- عاقبت این جنگ اگر ادامه پیدا کند چه فاجعه نفتی بوجود میاورد؟
ارادتمند
سینا پور سهامی
اقای پور سهامی گرامی
با سلام . سوالات مهمی را مطرح کرده اید . سپاس از دقت شما به مسایل روز. پیداست در افواه عمومی این سوالها مطرح است. زیرا دیروز اتفاقا انفاقا در باره همین موضوعات با رادیو پارس مصاحبه داشتم. حتما در وضعیت سنجی بعدی به سوالهای شما هموطن گرامی پاسخ خواهم داد چون گمانکنم مسایل روزند.
با دوستی
ژاله وفا .
خانم وفای محترم درود
بنده از ارادتمندان شما هستم بعلت چند ویژه گی شما. شما بانویی فرهیخته ای هستید که اهل دانش و ارتباط گیری با مردمید وبه نظر خوانندگان تحلیلهای خود احترام میگذارید ودر طول فعالیت شما من ندیدم اهل جنجال باشید. در مصاحبه ها بسیار با نزاکت وادب نظر مخالف سیاسی خود را نقد میکنید وتحلیلهای شما متکی بر دانش و اخرین اطلاعات است . من ادموسواسی هستم تمام اظهارات ونقل قولها ومنابع هر نوشته را راستی آزمایی ومقایسه وکنترل میکنم . جدا باید تحسین کرد شما را که هیچگاه نقل قول غلط و یا امار ومنبعی غیر واقعی در تحلیل های شما یافت نکرده ام . درجه اعتمادم به شما روز بروز و بر اثر سالها امتحان بیشتر و بیشتر شده .
چند سالی است که من ساکن هلندم ودسترسی به انترنت برای راستی ازمایی دارم.یکی از مشتقات رشته تحصیلی ام آمار است . ودرست به همین خاطر حساسم .
واقعا سپاسگزارم که در دوره ای که فضای مجازی مملو از اخبار وشایعات غیر واقعی است ، تحلیلهای شما منبع موثق علمی و قابل تکیه هست. من هر زمان تحلیلهای شما را میخوانم یاد این شعر سهراب سپهری میافتم که حس امنیت به ادمی میده . وقتی در دنیای پر از دروغ وتزویر ، شخصیتهایی مثل شما هستند که مردم را ونیاز ها ودرد هایشان را جدی میگیرند وجالب این است که فرقی نمی کند شما در چه زمینه ای بنویسید ، در مورد اقتصاد ، سیاست ، فرهنگ ویا سلسله مقالات بدیل ( که واقعا بی نظیر بودند ) این حس امنیت را به ادمی میدهید. . ان شعر سپهری این است وتقدیم به شما بانوی ارزشمند ایرانی
«پشتِ دریاها شهریست
که در آن پنجرهها رو به تجلّی باز است
آدم اینجا تنهاست
و در این تنهایی
سایهٔ نارونی تا ابدیت جاریست
واما حال که به اقای سهامی پور( خواننده محترمی که بالا قبل از من کامنت نوشته اند ) قول داده اید به سوالاتشان پاسخ دهید باید بگم خیلی جالبه که این را سوالات فنی مطرح کرده اند واگر پاسخ دقیق بگیرند جواب ترس اکثر مردم ایران است. بگذارید مختصرا عرض کنم پدر اینجانب سنشان بالای ۸۰ ساله وکارمند صنعت نفت بودند و اکنون بیمارند و با اپلیکیشن ویژه ای مرتب تلفنی با من در تماسند چون اضطراب دارند . وقتی جویای حالشان میشوم تنها نگرانی که مرتب بیان میکنه اینه که اگر این جنگ طولانی بشه دنیا بهم می خوره چون نفت تامین نمیشه و اولین زیان ده مردم ایرانند و تمام بازنشستگان دیگر حقوق وبیمه ندارند. نگرانی پدرم صرفا وضع مالی خودشان نیست چرا که ما فرزندان تامین میکنیم ان را ولی ایشان نگران کل مردم هستند . شما خودتان را بگذارید جای همه بیماران و وبازنشستگان ایران که چقدر نگران این امرند. واین جنگ واینده مبهم سخت ذهنانها را آشفته ونگران ساخته است. اینجانب هم خواهشی دارم وان اینکه من نیز در مورد خط لوله های نفتی مقداری بی اطلاعم.ایا ایران در این زمینه موفق بوده ؟ وضعیت همسایگان ایران مثل عربستان سعودی و یا امارات در مورد خط لوله چگونه است . یا چه کشورهایی موفق تر بوده اند؟ چوناقتصاد دنیا هنوز وابسته به مصرف نفت خاماست . چه خوب میشود ما مردم عادی بتوانیم به کمکشما یک برآوردی از وضع جهان از لحاظ انرژی داشته باشیم بویژه موقعیت کشور خود را بشناسیم.
ارادتمند
بیژن صارمی فرد