تنگه هرمز در گرو سیاست؛ وقتی انرژی جهان به میدان جنگ تبدیل می‌شود

جهانگیر گلزار

20.4.26

بعد از 40 روز بمباران ایران، طبق گزارش پنتاگون، بیش از ۱۳هزار هدف مورد اصابت قرار گرفته، و از جنگ وارد دیپلملسی برای پایان جنگ شدند  . میهمان دار این دیپلماسی پاکستان بود و هنوز می باشد . جهان منتظر این بود که جنگ پایان یابد و راه حمل نفت و گاز و مواد شیمیایی به روی جهان باز شود . در مدت جنگ که تنگه هرمز بسته  شده است تورم جهانی 3.3 درصد عنوان می شود البته برای کالاهایی که مستقیما به نفت و گاز و مواد شیمیایی و کود شیمیایی و ازت بستگی دارد تورم بسیار بالا رفته و ادامه این روند شوک بزرگی را در سطح جهان به همراه خواهد داشت .

تصور آمریکا و اسرائیل در ابتدا بر این بود که با ترور خامنه ای و افرادی که در بیت او جلسه داشتند و افراد خانواده او جنگ پایان می یابد و مثل ونزولا، آمریکا و ترامپ پیروز خواهند شد . این حمله و طرح بر این اساس برآورد شده بود که بعد از بمباران بیت خامنه ای مردم در اعتراض به استبداد حاکم به خیابان خواهند آمده و رسانه های من و تو و بی بی سی و ایران اینترنشنال و …  با مقدمه چینی که سالهای گذشته کرده بودند پیروزی ترامپ را در این عمل تروریستی جشن بگیرند  . حمله به بیت رهبری با بمباران پایان یافت ولی مردم به خیابان نیامدند . مردم ایران با فرهنگ بزرگی که ساخته بیش از  پنج هزار تمدن این سرزمین می باشد  دفع دشمن خارجی را به دفع و برداشتن دشمن داخلی ارجحیت داده و می دهند و این فرهنگ برای افرادی چون ترامپ و نتانیاهو و مشاورانش ناشناخته بوده است  .

امروز قواعد حمله آمریکا و اسرائیل به ایران  تغییر کرده است. هر دو طرف  در آتش بس به سر می برند و قرار گذاشته اند با گفتگو و چانه زنی جنگ ادامه نیابد  . اولین جلسه گفتگو در اسلام آباد برای رسیدن به توافق بعد از 21 ساعت گفتگو به پایان رسید. طرفهای آمریکایی معاون ترامپ و داماد ترامپ بودند و هر دو  در نظر موافق صلح نیستند بلکه موافق پیروزی در جنگ می باشند .  چنین افرادی عملا نمی توانند به توافق صلح کمک چندانی بکنند.

از طرف دیگر خواسته های ایران در این نشست به عنوان کشوری که به او حمله شده، تفاوتی را برای موضوعات مذاکره بوجود آورده است .

در حال حاضر  کنترل آبراه تنگه هرمز در میان سایر خواسته‌های ایران گره خورده است و از طرف دیگر  ایرانیها خواهان آنند که  ایالات متحده خسارت وارده به ایران در جریان حملات بمبارانها را بپردازند و همچنین  تحریم‌هایی که بیش از دو دهه علیه ایران برقرار شده است  را آمریکا لغو کند.قابل توجه اینکه سایت اقتصاد نیوز گزارش داده است : «بر اساس آخرین گزارش‌ها و آمارهای رسمی منتشر شده تا اواخر فروردین ۱۴۰۵، دولت ایران حجم کل خسارات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی وارد شده به کشور را رقم سرسام‌آوری بین ۳۰۰ میلیارد تا هزار میلیارد دلار برآورد کرده است که شامل تخریب کارخانه‌های پتروشیمی، فولاد، ساختمان‌های دولتی و زیرساخت‌های شهری می‌شود» خواسته های ایران  با خواسته های آمریکا که فشار حد اکثری آنها بر این است که ایران تولیدات اتمی خود را به صفر برساند تفاوت دارد . آمریکا در گفتگوی ابتدایی نشان داد که نمی خواهد خواسته های ایران را مورد بررسی قرار دهد .

ونس درباره آنچه در طول بیش از ۲۱ ساعت مذاکره اتفاق افتاد، اظهار کرده است  که او به ایرانی‌ها پیشنهادی برای پایان دادن دائمی به برنامه هسته‌ای‌شان داده است که در آن قید شده بود «یا قبول کن یا رد کن» و آنها بعد از ارائه این پیشنهادات اسلام‌آباد را ترک کرده اند .

عملا آمریکا بعد از بمباران ایران در زمان گفتگو متوجه شده که در شرایط بدی قرار گرفته و عملا می خواهد فشار حد اکثری وارد کند . ترامپ با تناقض گوییهایش باعث شده که  کمتر کسی به حرفهای وی  اعتماد کند . او فردی خود شیفته ، قدرت مدار و تک محور است و حرفش را مرتب عوض می کند .  فشار حد اکثری ترامپ در فرستادن نیروهای نظامیش به منطقه خود را هویدا می کند .  به ارایش نظامی او در منطقه بر اسا س گزارش شورای امنیت روسیه بایستی توجه نمود  :

« شورای امنیت روسیه در بیانیه‌ای اعلام کرد که ایالات متحده آمریکا و اسرائیل ممکن است از مذاکرات صلح بعنوان پوششی برای آماده‌سازی یک عملیات زمینی در ایران استفاده کنند.

در این بیانیه آمده است: «ایالات متحده آمریکا و اسرائیل می‌ توانند از مذاکرات صلح برای آماد ه‌سازی یک عملیات زمینی علیه ایران استفاده کنند، در حالی که پنتاگون همچنان به افزایش تعداد نیروهای آمریکایی در منطقه ادامه می‌دهد».

شورای امنیت روسیه خاطرنشان کرد که بر اساس فرماندهی مرکزی مشترک ارتش آمریکا، بیش از ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه حضور دارند؛ از جمله ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی از یازدهمین سپاه اعزامی، بیش از ۱۲۰۰ نیروی جنگنده از لشکر نخبه ۸۲ هوابرد، نیروهای ویژه دلتا و هنگ ۷۵ تکاور.»

در این بیانیه همچنین آمده است: «حدود ۵۰۰ فروند از هواپیماهای نیروی هوایی آمریکا در پایگاه‌های هوایی خاورمیانه مستقر هستند، از جمله بیش از ۲۵۰ هواپیمای تاکتیکی، و همچنین بیش از ۲۰ فروند کشتی نیروی دریایی آمریکا. همان‌ طور که رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ اعلام کرده است، این نیروها تا زمانی که تهران شروط تعیین‌ شده توسط واشینگتن را اجرا کند، در موقعیت خود نزدیک ایران باقی خواهند ماند».

در ادامه آمده است: «استقرار واحدهایی از لشکر ۸۲ هوابرد در خاورمیانه ادامه دارد. گروه آبی- خاکی به رهبری ناو تهاجمی آبی- خاکی یواس اس باکسر با ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی و یک گروه ضربت ناو هواپیمابر به رهبری ناو هواپیمابر هسته‌ای چندمنظوره یو اس اس جورج بوش در حال حرکت به منطقه درگیری هستند. زمان مورد انتظار رسیدن آن‌ها به دریای عرب دقیقا همزمان با پایان آتش‌بس دو هفته‌ای است.»

تحلیلگران می گویند که آمریکا می خواهد ایران را در دیپلماسی با ترس حد اکثری در پای میز مذاکره به جایی ببرد که ایران تقاضایی نداشته و خواسته های آمریکا را قبول کند .

یاد آور می شوم ، مسئله اتمی ایران در توافقات سال 2015 کتبی به توافق رسیده بود و این ترامپ بود که آن توافق را گویی پاره کرد و خواهان فشار حد اکثری شد .

امروز دیگر حمله آمریکا به  ایران در ظاهر بخاطر 450 کیلوگرم  اورانیوم 60 درصد نیست بلکه بر سر کنترل آبراه خلیج فارس و تنگه هرمز می باشد . آبراهی که بیش از 20 درصد انرژی جهان از آن می گذرد و ایران خواهان کنترل آن و گرفتن یک دلار بر هر بشکه نفت از صادر کنندگان و به عبارتی کشتیهایی که از این آبراه می گذرند می باشد .

واشنگتن‌پست به تاریخ 28جمعه  . 1 . 1404 به نقل از مقام‌های آمریکا همچنین نوشته است : « ایالات متحده آمریکا همه گزینه‌ ها از اجرای یک مأموریت پیچیده عملیات ویژه برای استخراج مواد هسته‌ای ایران تا پیاده کردن تفنگداران دریایی در مناطق ساحلی و جزایر برای محافظت از تنگه هرمز و تصرف جزیرهٔ خارگ در خلیج فارس بررسی کرده است.»

تنش در منطقه و ادامه وارد کردن نیروها و سیاست خشونت طلب آمریکا باعث شده  تا  متحدان آمریکا مانند ژاپن، تایلند، کره جنوبی و فیلیپین تلاش کنند  با ایران معامله‌ای برای تضمین تحویل امن نفت و گاز طبیعی انجام دهند.

برای مثال کره جنوبی، دیگر متحد آمریکا، اعلام کرد که فرستاده ویژه‌ای به ایران می‌فرستد تا درباره عبور امن کشتی‌های خود از تنگه هرمز گفتگو کند. این کشور قبلاً فرستادگانی به قزاقستان، عمان و عربستان سعودی فرستاده تا منابع نفت خام و نفتا، محصول جانبی نفت برای تولید محصولات پتروشیمی مانند پلاستیک و بنزین، را تأمین کند. این کشور همچنین از معافیت موقت تحریم‌های آمریکا برای خرید نفتا از روسیه برای اولین بار استفاده کرده است.

اشفتگی در بازار جهانی و بالا رفتن قیمتها باعث شده: کنیا با بانک جهانی برای دریافت بودجه اضطراری جهت کمک به مقابله با پیامدهای جنگ علیه ایران مذاکره کند. این اولین و یا آخرین کشوری نیست که دچار بحران شده است .

در این هفته قیمت گندم در مسیر ثبت بزرگترین افزایش هفتگی خود در نزدیک به دو ماه قرار گرفت، زیرا نگرانی‌های مداوم آب‌وهوایی و کاهش عرضه کودهای شیمیایی مرتبط با جنگ در ایران، نگرانی‌ها را نسبت به چشم‌انداز عرضه این محصول تشدید کرده است.

آمریکا و اسرائیل تصور می کردند با یک ضربه سریع و با حجم بالای بمباران می توانند در میان متحدین خود امکان پشتیبانیهای بیشتری را بوجود آورند . امروز سیاست جهانی و سیاست اقتصادی در رابطه با جنگ و عواقب آن باعث شده که متحدین امریکا از این به اصطلاح ابر قدرت نا امید بگردند .

بحران انرژی و بالا رفتن قیمتها برای ایران و روسیه سود آور بوده است .

تحلیل لوئیس-وینسنت گاو، شریک مؤسس شرکت تحقیقاتی گاولکال، نشان داده است  که صادرات نفت ایران از حدود ۱ میلیون بشکه در روز با قیمت ۴۰ تا ۴۵ دلار قبل از جنگ، به حدود ۱.۷ میلیون بشکه با بیش از ۱۰۰ دلار در روز افزایش یافته است. اگر ایران واقعاً برای عبور هر کشتی از تنگه هرمز  2 میلیون دلار دریافت کند می تواند سود بالایی را به ایران منتقل نماید .

مشاهده می شود تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران  از گرفتن و دزدیدن 450 کیلو اورانیوم 60 درصد به یک بحران جهانی تبدیل گردیده است .

نکته ای که نباید فراموش کرد اینکه . ایران متعلق به کسی و حزبی و گروهی نیست بلکه متعلق به همه ایرانیان با هر عقیده و مرام است . استبداد حاکم بر ایران امکانات رشد را در ایران با محدود کردن آزادیها ناچیز نموده است . حق ما مردم است که در ازادی و برخوردار شدن از استقلال فردی و اجتماعی و کشوری امکان تحول و رشد را بیابیم و در ازادی زندگی کنیم . حق ماست که در نبود استبداد در هر شکلش زندگی کنیم . و بر اصل موازنه منفی که فرهنگ ایرانی است نه سلطه گر باشیم و نه زیر سلطه بتوانیم امکان توسعه و تحول را به درستی ممکن کنیم .

مردم ایران سزاوار آن هستند که فارغ از فشارها . حمله های  خارجی و بدون سایه تهدید نظامی، مسیر آینده خود را تعیین کنند. هیچ جامعه‌ای در شرایط جنگ، تحریم و فشار مستمر نمی‌تواند به رشد طبیعی، توسعه پایدار و تحول  درونی دست یابد. بنابراین، هرگونه حمله یا سیاستی که زندگی روزمره مردم را هدف قرار دهد، در نهایت نه به آزادی می‌انجامد و نه به ثبات، بلکه تنها رنج و بی‌ثباتی را عمیق‌تر می‌کند.

از سوی دیگر، استبداد و محدودیت‌های داخلی یعنی نظام ولایت مطلقه فقیه تحت جمهوری اسلامی نیز مانعی جدی بر سر راه شکوفایی ما مردم  است. مردمی که تاریخ، فرهنگ و ظرفیت‌های گسترده‌ای دارند، حق دارند در فضایی آزاد، عادلانه‌ و انسانی‌ زندگی کنند. این حق نه از بیرون تحمیل می‌شود و نه با جنگ به دست می‌آید، بلکه در بستر آگاهی، مشارکت و اراده خود ما مردم شکل می‌گیرد.

در نهایت، دفاع از مردم ایران به معنای مخالفت هم‌زمان با جنگ و استبداد حاکم بر وطن است؛ یعنی ایستادن در کنار جامعه‌ای که نه می‌خواهد ابزار بازی قدرت‌های جهانی باشد و نه قربانی محدودیت‌های داخلی باقی بماند. آینده‌ای پایدار زمانی شکل می‌گیرد که هم تهدید خارجی کنار برود و هم راه برای تحقق حقوق و آزادی‌های مردم در داخل هموار شود.