اردوگاه‌هایی که تخلیه شدند و دیگر اجازه بازگشت به ساکنانشان داده نشد
گزارش تازه دفتر حقوق بشر سازمان ملل، تصویری تکان‌دهنده از وضعیت سه اردوگاه فلسطینی در شمال کرانه باختری ارائه می‌دهد: بیش از ۳۳ هزار فلسطینی در جریان عملیات نظامی اسرائیل به‌طور اجباری آواره شده‌اند و ماه‌ها پس از تخلیه، همچنان از بازگشت به خانه‌های خود محروم‌اند. سازمان ملل می‌گوید ابعاد، استمرار و شیوه این جابه‌جایی‌ها نگرانی‌های جدی درباره «انتقال اجباری» به‌عنوان جنایت علیه بشریت و احتمال «پاکسازی قومی» ایجاد می‌کند. HCDH+1
«دیوار آهنین»؛ آغاز یک جابه‌جایی گسترده
جنین، طولکرم و نور شمس؛ سه اردوگاه خالی از سکنه
بر اساس گزارش جدید دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، نیروهای نظامی، پلیس و سایر نیروهای امنیتی اسرائیل در چارچوب عملیات موسوم به «دیوار آهنین»، در ژانویه و فوریه ۲۰۲۵ کنترل سه اردوگاه پناهندگان فلسطینی در شمال کرانه باختری را در دست گرفتند.
این عملیات از ۲۱ ژانویه ۲۰۲۵ آغاز شد و اردوگاه‌های جنین، طولکرم و نور شمس را دربر گرفت.
سازمان ملل می‌گوید نیروهای اسرائیلی با استفاده از حملات هوایی، بولدوزرهای زرهی و انفجارهای کنترل‌شده، بخش‌های گسترده‌ای از این اردوگاه‌ها را تخریب کردند؛ همچنین جاده‌ها و زیرساخت‌های حیاتی آسیب دید، آب و برق در برخی مناطق قطع شد و دسترسی کمک‌های بشردوستانه محدود شد. The United Nations in Palestine
بیش از ۳۳ هزار نفر؛ آوارگی‌ای که پایان ندارد
خانه ترک شد، اما راه بازگشت همچنان بسته است
مسئله اصلی از نگاه سازمان ملل تنها تخلیه موقت این مناطق نیست.
گزارش تأکید می‌کند که ساکنان این سه اردوگاه پس از خروج، همچنان از بازگشت به خانه‌های خود منع شده‌اند.
بر اساس داده‌های آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی، تا ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۳۳٬۳۶۲ پناهنده فلسطینی که از این سه اردوگاه آواره شده‌اند، همچنان در وضعیت آوارگی اجباری قرار داشتند. The United Nations in Palestine
در فوریه ۲۰۲۵ نیز وزیر دفاع اسرائیل دستور داده بود ارتش در این سه اردوگاه باقی بماند و فلسطینیانی که از آنها خارج شده‌اند، اجازه بازگشت نداشته باشند. The United Nations in Palestine
اردوگاه‌هایی که زیر بولدوزر رفتند
نیمی از سازه‌های جنین آسیب دیده یا ویران شده است
ابعاد تخریب در این سه اردوگاه قابل توجه است.
طبق گزارش سازمان ملل، تا اکتبر ۲۰۲۵:
- ۵۲ درصد از سازه‌های اردوگاه جنین تخریب یا آسیب دیده بود.
- ۴۸ درصد از سازه‌های اردوگاه نور شمس تخریب یا آسیب دیده بود.
- ۳۶ درصد از سازه‌های اردوگاه طولکرم تخریب یا آسیب دیده بود. The United Nations in Palestine
این تخریب‌ها تنها به خانه‌ها محدود نمانده و بخش‌هایی از شبکه راه‌ها و زیرساخت‌های اساسی نیز آسیب دیده است.
در نتیجه، حتی در صورت رفع محدودیت‌های امنیتی، بازگشت هزاران خانواده به زندگی عادی با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.
هشدار سنگین سازمان ملل: «انتقال اجباری»
آیا یک عملیات نظامی به جابه‌جایی دائمی جمعیت تبدیل شده است؟
دفتر حقوق بشر سازمان ملل می‌گوید جابه‌جایی گسترده، طولانی‌مدت و نظام‌مند بیش از ۳۳ هزار فلسطینی نگرانی‌های جدی درباره ارتکاب جنایت علیه بشریت تحت عنوان «انتقال اجباری» ایجاد می‌کند.
این نهاد همچنین هشدار داده است که استفاده از حملات هوایی، بولدوزرهای زرهی و انفجارهای کنترل‌شده برای غیرقابل‌سکونت کردن اردوگاه‌ها، و سپس جلوگیری از بازگشت ساکنان، در صورت نبود ضرورت نظامی قاطع، با حقوق بین‌الملل سازگار نیست و می‌تواند به‌عنوان مجازات جمعی تلقی شود. HCDH+1
سازمان ملل همچنین از احتمال پاکسازی قومی ابراز نگرانی کرده است.
ولکر تورک: هدف، بیرون راندن هرچه بیشتر فلسطینیان؟
ارتباط میان آوارگی و گسترش شهرک‌ها
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، درباره نحوه اجرای عملیات «دیوار آهنین» هشدار داده است.
به گفته او، شیوه اجرای این عملیات نشان می‌دهد که ممکن است هدف آن بیرون راندن شمار هرچه بیشتری از فلسطینیان و فراهم کردن زمینه برای گسترش شهرک‌های اسرائیلی بوده باشد. The United Nations in Palestine
تورک همچنین خواستار پایان اشغال سرزمین‌های فلسطینی و توقف اقدامات برای جابه‌جایی اجباری بیشتر فلسطینیان شده است.
۱۰۲ کشته؛ ۲۱ کودک در میان قربانیان
سازمان ملل درباره نحوه استفاده از نیروی مرگبار تحقیق کرده است
گزارش سازمان ملل تنها به مسئله آوارگی و تخریب محدود نمی‌شود.
بر اساس این گزارش، در دوره مورد بررسی ۱۰۲ فلسطینی، از جمله ۲۱ کودک، در جریان عملیات نیروهای اسرائیلی کشته شدند. این رقم حدود ۴۶ درصد از کل فلسطینیان کشته‌شده توسط نیروهای اسرائیلی در کرانه باختری طی همان دوره را تشکیل می‌دهد. The United Nations in Palestine
سازمان ملل همچنین مواردی را مستند کرده که در آنها افراد غیرمسلح و افرادی که ظاهراً تهدید فوری محسوب نمی‌شدند، هدف گلوله یا حملات نظامی قرار گرفته‌اند.
از جمله موارد ذکرشده در گزارش، کشته شدن یک زن فلسطینی هشت‌ماهه باردار، یک کودک ۱۰ ساله در طولکرم و یک کودک دو ساله در جنین است. The United Nations in Palestine
اسرائیل: اتهامات سازمان ملل را رد می‌کنیم
تل‌آویو گزارش حقوق بشر سازمان ملل را جانبدارانه می‌داند
اسرائیل اتهامات مطرح‌شده در گزارش سازمان ملل را رد کرده است.
مقام‌های اسرائیلی مدعی‌اند عملیات نظامی در شمال کرانه باختری با هدف مقابله با گروه‌های مسلح و تهدیدهای امنیتی انجام شده است.
در مقابل، دفتر حقوق بشر سازمان ملل تأکید دارد که حتی در شرایط عملیات امنیتی و نظامی نیز استفاده از زور باید با الزامات حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه مطابقت داشته باشد. HCDH+1
از «آوارگی» تا تغییر جغرافیای کرانه باختری
نگرانی اصلی: آیا بازگشت دیگر ممکن خواهد بود؟
اهمیت این پرونده فراتر از سرنوشت سه اردوگاه است.
این اردوگاه‌ها بخشی از ۱۹ اردوگاه پناهندگان فلسطینی در کرانه باختری هستند که پس از آوارگی گسترده فلسطینیان در سال ۱۹۴۸ ایجاد شدند و توسط آنروا اداره می‌شوند. The United Nations in Palestine
اکنون نگرانی سازمان ملل این است که تخریب مناطق مسکونی، جلوگیری از بازگشت ساکنان و گسترش شهرک‌سازی‌ها در کنار یکدیگر، به تغییرات بلندمدت در ساختار جغرافیایی و جمعیتی کرانه باختری منجر شود.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل در گزارش‌های قبلی خود نیز درباره افزایش جابه‌جایی اجباری فلسطینیان و گسترش شهرک‌سازی‌ها در کرانه باختری هشدار داده بود. The United Nations in Palestine+1
کرانه باختری؛ بحران در سایه جنگ غزه
فلسطین فقط غزه نیست
در حالی که نگاه جهانی عمدتاً بر جنگ غزه متمرکز است، تحولات کرانه باختری نیز وارد مرحله‌ای حساس شده است.
از آغاز عملیات «دیوار آهنین»، سه اردوگاه بزرگ فلسطینی عملاً از سکنه خالی شده‌اند و ده‌ها هزار نفر در وضعیت آوارگی باقی مانده‌اند.
هم‌زمان، سازمان ملل نسبت به افزایش شهرک‌سازی، خشونت شهرک‌نشینان و فشارهای فزاینده برای جابه‌جایی فلسطینیان هشدار داده است. The United Nations in Palestine+1
در چنین شرایطی، پرسش اساسی دیگر فقط این نیست که چه تعداد فلسطینی آواره شده‌اند؛ بلکه این است که آیا این آوارگی موقت خواهد بود یا به تغییر دائمی نقشه انسانی و جغرافیایی کرانه باختری منجر خواهد شد؟
یک هشدار جدی برای آینده فلسطین
سازمان ملل: پیوستگی سرزمینی دولت آینده فلسطین در خطر است
دفتر حقوق بشر سازمان ملل هشدار داده است که ادامه این روند می‌تواند پیوستگی جغرافیایی یک دولت فلسطینی در آینده را بیش از پیش تضعیف کند.
این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که سازمان ملل پیش‌تر نیز اعلام کرده بود شهرک‌های اسرائیلی در کرانه باختری و قدس شرقی از منظر حقوق بین‌الملل فاقد اعتبار قانونی هستند. The United Nations in Palestine
بنابراین، آنچه در جنین، طولکرم و نور شمس در حال وقوع است، تنها یک پرونده نظامی یا امنیتی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های حقوقی، انسانی و ژئوپلیتیکی درباره آینده سرزمین‌های فلسطینی تبدیل شده است.
جمع‌بندی؛ سه اردوگاه، ۳۳ هزار آواره و یک سؤال بزرگ
گزارش تازه سازمان ملل، ابعاد بی‌سابقه‌ای از آوارگی فلسطینیان در شمال کرانه باختری را برجسته می‌کند.
بیش از ۳۳ هزار نفر از سه اردوگاه رانده شده‌اند؛ ده‌ها درصد از سازه‌های این اردوگاه‌ها تخریب یا آسیب دیده‌اند؛ ۱۰۲ فلسطینی، از جمله ۲۱ کودک، در جریان عملیات کشته شده‌اند و هزاران نفر هنوز امکان بازگشت ندارند. The United Nations in Palestine
سازمان ملل این وضعیت را از منظر حقوق بین‌الملل بسیار نگران‌کننده می‌داند و درباره احتمال انتقال اجباری، جنایت علیه بشریت، مجازات جمعی و پاکسازی قومی هشدار داده است.
اسرائیل این اتهامات را رد می‌کند و عملیات خود را اقدامی امنیتی می‌داند.
اما پرسش تعیین‌کننده همچنان پابرجاست:
اگر خانه‌ها ویران شوند، اردوگاه‌ها خالی شوند و بازگشت آوارگان ممنوع بماند، این وضعیت تا چه زمانی می‌تواند «موقت» تلقی شود؟
منابع
منبع اصلی: دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، گزارش منتشرشده در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶. HCDH
منبع تکمیلی: سازمان ملل متحد در فلسطین و داده‌های آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (آنروا). The United Nations in Palestine