در بخش اول این وضعیت سنجی دو بخشی همانا وضعیت سنجی شماره 471 با عنوان «از بن‌بست جنگ تا قدرت افکار عمومی»، به این خطر پرداختم که درگیری ایران و آمریکا از یک رویارویی مقطعی فراتر رود و به جنگی فرسایشی و طولانی بدل شود؛ جنگی که حتی در فاصله‌های آتش‌بس و کاهش حملات نیز می‌تواند در قالب وضعیت «نه جنگ و نه صلح» ادامه یابد و سایه سنگین خود را بر زندگی مردم حفظ کند. در آن نوشته تأکید کردم که مخالفت با جنگ به معنای دفاع از هیچ‌یک از دولت‌های درگیر نیست. مردم ایران می‌توانند هم‌زمان با مخالفت با استبداد داخلی، از صلح، استقلال، حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و حق تعیین سرنوشت خویش دفاع کنند. همچنین یادآور شدم که برای یک اپوزیسیون مستقل و دموکراتیک که به جنبش‌های درونی جامعه ایران تکیه دارد و خشونت‌زدایی را بخشی از راهبرد خود می‌داند، یکی از مهم‌ترین ابزارهای اثرگذاری، افکار عمومی جهان است. پرسش اصلی از همین‌جا آغاز می‌شود: آیا می‌توان صدای مردم ایران را با مخالفت با جنگ در دیگر جوامع پیوند زد و از این هم‌صدایی، نیرویی برای افزایش فشار سیاسی بر دولت‌ها و بازگرداندن سیاست به مسیر دیپلماسی ساخت؟ 

در این بخش دوم، به سراغ خود افکار عمومی می‌رویم. نظرسنجی‌های ماه‌های گذشته در آمریکا، اروپا، آسیا و آمریکای لاتین چه می‌گویند؟ آیا مخالفت با ادامه و گسترش جنگ تنها واکنشی محدود و مقطعی است؟ و یا در جوامع مختلف زمینه‌ای واقعی برای شکل‌گیری یک خواست جهانی در جهت مهار جنگ وجود دارد؟ هدف از مرور این داده‌ها صرفاً کنار هم گذاشتن چند عدد و درصد نیست؛ مسئله مهم‌تر آن است که آیا می‌توان این مخالفت‌های بالقوه را به مخالفتی بالفعل، مستمر و قابل مشاهده تبدیل کرد و آن را به پژواک صدای مردم ایران در سطح جهانی بدل ساخت.

یک پیام مشترک از ۳۱ کشور: وارد جنگ نشوید

یکی از گسترده‌ترین تصاویر از افکار عمومی جهان را نظرسنجی مؤسسه Ipsos ارائه می‌دهد.(1) این مؤسسه در فاصله ۲۰ مارس تا ۳ آوریل ۲۰۲۶ شهروندان ۳۱ کشور را مورد پرسش قرار داد. به طور متوسط، ۸۱ درصد پاسخ‌دهندگان گفتند کشورشان باید از ورود به جنگ ایران خودداری کند و تنها ۱۹ درصد نظر دیگری داشتند. در ۳۰ کشور از ۳۱ کشور مورد بررسی، اکثریت خواهان عدم مداخله کشور خود در جنگ بودند؛ اسرائیل تنها استثنا بود.

این رقم را نباید به معنای آن گرفت که ۸۱ درصد مردم جهان درباره همه ابعاد جنگ نظر کاملاً یکسانی دارند. سؤال اصلی درباره ورود کشور خودشان به جنگ بوده است. اما همین پاسخ یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد: زمینه اجتماعی چندانی برای گسترش و بین‌المللی‌تر شدن این جنگ وجود ندارد و بخش بزرگی از افکار عمومی جهان مایل نیست دولت خود را وارد این رویارویی کند.

این یافته از آن جهت اهمیت دارد که دامنه نظرسنجی محدود به اروپا و آمریکای شمالی نبوده است. کشورهای آسیایی و آمریکای لاتین نیز در آن حضور داشته‌اند. بنابراین تمایل به دورماندن از جنگ را نمی‌توان صرفاً واکنشی اروپایی یا آمریکایی دانست.

آمریکا؛ ترس از جنگی بی‌پایان

در خود ایالات متحده، یعنی یکی از طرف‌های اصلی این درگیری، نشانه‌های فاصله گرفتن افکار عمومی از جنگ آشکارتر است.

در نظرسنجی Fox News که میان ۱۱ تا ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ انجام شد(2)، ۶۰ درصد رأی‌دهندگان گفتند تصمیم برای اقدام نظامی علیه ایران اشتباه بوده است. مهم‌تر از آن، ۷۱ درصد معتقد بودند دولت ترامپ برنامه و راهبرد روشنی برای پایان دادن به جنگ ندارد. ۴۷ درصد نیز گفتند این درگیری در درازمدت آمریکا را ناامن‌تر خواهد کرد و تنها ۳۲ درصد انتظار داشتند جنگ امنیت آمریکا را افزایش دهد.

در تازه‌ترین نظرسنجی Reuters/Ipsos که از ۱۷ تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ انجام شد(3)، میزان تأیید کلی عملکرد دونالد ترامپ به ۳۲ درصد سقوط کرد؛ پایین‌ترین سطح ثبت‌شده برای او در نظرسنجی‌های Reuters/Ipsos. هم‌زمان، تنها ۱۷ درصد پاسخ‌دهندگان از نحوه مدیریت هزینه‌های زندگی توسط او رضایت داشتند.

نظرسنجی Reuters/Ipsos در ماه اوت (4)نیز همین روند را نشان می‌دهد. در پیمایش ۲۱ تا ۲۴ اوت، تنها ۳۱ درصد آمریکایی‌ها از اقدام نظامی آمریکا علیه ایران حمایت می‌کردند؛ رقمی که در ماه مارس ۳۷ درصد بود. در همین نظرسنجی، ۸۳ درصد انتظار داشتند حضور نظامی آمریکا در این جنگ برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند و تنها ۱۲ درصد تصور می‌کردند درگیری ظرف چند هفته پایان یابد.

نظرسنجی CNN/SSRS که ۱۶ و ۱۷ سپتامبر انجام و در ۲۲ سپتامبر منتشر شد(5)، تصویر روشن‌تری ارائه می‌دهد. نزدیک به دوسوم آمریکایی‌ها معتقدند ایالات متحده در این جنگ پیروز نیست. ۷۵ درصد می‌گویند ترامپ برنامه روشنی برای برخورد با وضعیت ایران ندارد، ۷۸ درصد معتقدند او برای پایان دادن به جنگ به اندازه کافی تلاش نمی‌کند و ۷۶ درصد می‌گویند جنگ، با توجه به هزینه‌های مالی و تلفات انسانی، ارزش این هزینه‌ها را نداشته است. تنها ۲۶ درصد عملکرد ترامپ در قبال ایران را تأیید می‌کنند.

این ارقام نشان می‌دهد که در آمریکا مسئله تنها نارضایتی از یک عملیات نظامی مشخص نیست. ترس از نبود راه خروج، طولانی‌شدن جنگ، افزایش هزینه‌های زندگی و تکرار تجربه جنگ‌هایی چون عراق و افغانستان در افکار عمومی نقش جدی پیدا کرده است. همان خطر «جنگ فرسایشی» که در مقاله پیشین به آن پرداختم، اکنون در نگرانی بخش بزرگی از جامعه آمریکا نیز دیده می‌شود.

آمریکا ؛ مخالفت با جنگ و نگرانی از طولانی‌شدن آن

در ایالات متحده، نظرسنجی‌های ماه‌های اخیر نشان می‌دهند که مخالفت با جنگ ایران تنها واکنش روزهای نخست درگیری نبوده و با ادامه جنگ، نگرانی از گرفتارشدن آمریکا در یک رویارویی طولانی نیز افزایش یافته است.

در نظرسنجی Economist/YouGov که ۱۴ تا ۱۷ اوت ۲۰۲۶ انجام شد(6)، ۵۷ درصد آمریکایی‌ها گفتند ورود به جنگ با ایران تصمیمی اشتباه بوده و تنها ۲۵ درصد آن را تصمیمی درست دانستند. همچنین ۶۵ درصد خواهان دستیابی هرچه سریع‌تر به توافقی برای پایان جنگ بودند و فقط ۱۵ درصد با چنین توافقی مخالفت کردند. در همین نظرسنجی، ۵۰ درصد انتظار داشتند جنگ دست‌کم یک سال دیگر ادامه پیدا کند؛ در حالی که در اوایل مارس تنها ۳۲ درصد چنین تصوری داشتند.

نظرسنجی Reuters/Ipsos در ۱۴ تا ۱۷ اوت)7) نیز روند مشابهی را نشان داد. چهار نفر از هر پنج آمریکایی انتظار داشتند حضور نظامی آمریکا در ایران برای مدتی طولانی ادامه یابد و اکثریت با حملات نظامی آمریکا به ایران مخالفت می‌کردند.

در نظرسنجی دیگری از Reuters/Ipsos که ۲۱ تا ۲۴ اوت انجام شد(8)، ۸۳ درصد آمریکایی‌ها گفتند انتظار دارند حضور نظامی آمریکا در ایران طولانی شود و فقط ۱۲ درصد تصور می‌کردند این حضور ظرف چند هفته پایان یابد. این تغییر قابل توجه است: در اوایل مارس، ۶۰ درصد انتظار یک درگیری طولانی را داشتند؛ این رقم در ماه اوت به ۸۳ درصد رسیده بود. این بدان معناست که  مردم آمریکا تصور می‌کردند آمریکا در یک جنگ طولانی گرفتار شده است؛ نه اینکه دوست داشته باشند جنگ طولانی شود.

نظرسنجی جهانی Ipsos که در ماه آوریل منتشر شد (9)نیز نشان داد ۷۱ درصد آمریکایی‌ها معتقدند ایالات متحده باید از دخالت نظامی در جنگ ایران خودداری کند. در میان جوانان ۱۸ تا ۳۴ ساله این رقم به ۷۹ درصد می‌رسید.

اروپا؛ نه به گسترش جنگ، آری به مهار بحران

در کشورهای مهم اروپایی نیز گرایش عمومی بیشتر به سوی عدم مشارکت نظامی و مهار جنگ است.

در آلمان، نظرسنجی ARD-DeutschlandTrend در اوایل مارس ۲۰۲۶ نشان داد(10 ) که ۵۸ درصد پاسخ‌دهندگان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را غیرموجه می‌دانند و تنها ۲۵ درصد آنها را موجه ارزیابی می‌کنند. سه‌چهارم آلمانی‌ها نیز نگران گسترش جنگ به کشورهای دیگر بودند و حدود هشت نفر از هر ده نفر درباره پیامدهای آن برای تجارت جهانی ابراز نگرانی کردند.

در اسپانیا، نظرسنجی 40dB برای روزنامه El País و شبکه Cadena SER در ۶ مارس(11) نشان داد ۶۸٫۲ درصد مردم با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران مخالف‌اند و تنها ۲۳٫۲ درصد از آنها حمایت می‌کنند.

در ایتالیا نیز نظرسنجی YouTrend برای Sky TG24 نشان داد(12)که ۵۶ درصد با عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل مخالف‌اند و تنها ۲۵ درصد از آن حمایت کرده‌اند. ۴۸ درصد نیز ترجیح داده‌اند دولت ایتالیا نقشی بی‌طرفانه و میانجی‌گرانه ایفا کند. نگرانی از گسترش جنگ و افزایش قیمت نفت و سوخت از دلایل مهم پاسخ‌دهندگان بوده است.

در بریتانیا نیز موضوع استفاده از پایگاه‌های هوایی این کشور برای حمله آمریکا به ایران با مخالفت قابل توجهی روبه‌رو شد. در نظرسنجی YouGov در ۲۰ فوریه2006 (13)، معلوم شدکه ۵۸ درصد با اجازه استفاده از پایگاه‌های RAF برای حمله به ایران مخالف بودند و تنها ۲۱ درصد از آن حمایت می‌کردند.

این تفاوت‌ها در درصدها مهم است، اما جهت کلی روشن است: در چند جامعه عمده اروپایی، نه اشتیاقی برای مشارکت بیشتر در جنگ دیده می‌شود و نه اطمینانی نسبت به پیامدهای آن. نگرانی از گسترش درگیری، افزایش قیمت انرژی، اختلال در تجارت و احتمال کشیده‌شدن دیگر کشورها به جنگ، زمینه مشترک بخش بزرگی از این مخالفت‌هاست.

از آسیا تا آمریکای لاتین؛ جنگی دور با پیامدهایی نزدیک

آسیا نیز در نظرسنجی جهانی Ipsos حضور قابل توجهی دارد؛ از جمله ژاپن، کره جنوبی، هند، اندونزی، مالزی، سنگاپور و تایلند. همان‌گونه که گفته شد، در ۳۰ کشور از ۳۱ کشور مورد بررسی، اکثریت خواهان آن بوده‌اند که کشورشان وارد جنگ ایران نشود.

در ژاپن، مخالفت حتی صریح‌تر است. در نظرسنجی ANN در ۲۱ و ۲۲ مارس ۲۰۲۶ (14)، ۸۶ درصد پاسخ‌دهندگان با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران مخالفت کردند و تنها ۷ درصد از آنها حمایت کردند. نظرسنجی دیگری از Kyodo در اوایل آوریل نیز نشان داد بیش از ۸۰ درصد پاسخ‌دهندگان آغاز حمله را تصمیمی اشتباه می‌دانند.

برای بسیاری از کشورهای آسیایی، جنگ ایران تنها یک مسئله ژئوپلیتیک دوردست نیست. ژاپن، کره جنوبی، هند و بسیاری دیگر از اقتصادهای آسیا به انرژی وارداتی از خلیج فارس وابستگی بالایی دارند. اختلال در تنگه هرمز می‌تواند به افزایش قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل، قیمت کالاها و تورم داخلی منجر شود. به همین دلیل، نگرانی از ادامه جنگ مستقیماً با امنیت اقتصادی و معیشت شهروندان پیوند می‌خورد.

در آمریکای لاتین نیز کشورهایی چون آرژانتین، برزیل، شیلی، کلمبیا، مکزیک و پرو در نظرسنجی جهانی Ipsos حضور داشته‌اند و در همه آنها اکثریت خواهان دورماندن کشور خود از جنگ بوده‌اند.

نمونه برزیل نشان می‌دهد چرا جنگ ایران برای کشوری در آن سوی جهان نیز بی‌اهمیت نیست. در نظرسنجی Ipsos در فاصله ۸ تا ۱۲ آوریل ۲۰۲۶،(15)حدود  ۹۰ درصد برزیلی‌ها گفتند درگیری آمریکا، اسرائیل و ایران بر اقتصاد کشورشان اثر خواهد گذاشت؛ ۶۵ درصد انتظار «تأثیر زیاد» و ۲۵ درصد انتظار «تأثیر تا حدی» داشتند.

بدین ترتیب از شرق آسیا تا آمریکای لاتین، پیامدهای جنگ از مرزهای میدان نبرد بسیار فراتر می‌رود. انرژی، تورم، تجارت جهانی و امنیت مسیرهای دریایی می‌توانند مردمی را تحت تأثیر قرار دهند که هزاران کیلومتر از ایران فاصله دارند. جنگ در عصر اقتصاد جهانی، مسئله‌ای کاملاً محلی باقی نمی‌ماند.

از مخالفت بالقوه تا فشار جهانی برای پایان جنگ

قرار دادن این نظرسنجی‌ها در کنار یکدیگر، تصویری از افکار عمومی کاملاً یکدست ارائه نمی‌دهد. انگیزه مخالفت با جنگ در هر جامعه متفاوت است. در آمریکا، نگرانی از گرفتارشدن در جنگی طولانی و بی‌پایان برجسته است؛ در اروپا، ترس از گسترش بحران، پیامدهای امنیتی و اقتصادی و ورود مستقیم کشورهای اروپایی؛ در بخش‌هایی از آسیا، امنیت انرژی و تجارت؛ و در آمریکای لاتین، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، تمایل به دورماندن از درگیری‌های نظامی فرامنطقه‌ای.

اما در ورای این تفاوت‌ها، یک وجه مشترک آشکار است: بخش بزرگی از افکار عمومی در کشورهای متعدد نه خواهان گسترش جنگ است و نه تمایلی دارد کشور خود را وارد آن کند.

اهمیت این واقعیت برای نیروهای مستقل، دموکرات و صلح‌طلب ایرانی دقیقاً در همین نقطه است. آنچه امروز در جهان وجود دارد، مجموعه‌ای وسیع اما پراکنده از نگرانی‌ها و مخالفت‌های بالقوه است. این مخالفت‌ها به خودی خود به یک نیروی سیاسی جهانی برای پایان دادن به جنگ تبدیل نخواهند شد. برای بالفعل‌شدن آنها، باید میان صدای مردم ایران و نیروهای صلح‌طلب، نهادهای مدنی، دانشگاهیان، روشنفکران، اتحادیه‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های حقوق بشری و جنبش‌های ضدجنگ در دیگر کشورها ارتباط برقرار شود.

هدف از چنین تلاشی دفاع از یک دولت در برابر دولت دیگر نیست. مسئله، رساندن صدای مردمی است که نمی‌خواهند میان استبداد داخلی و جنگ خارجی یکی را انتخاب کنند؛ مردمی که هم آزادی و حاکمیت خود را می‌خواهند و هم نمی‌خواهند سرزمینشان به میدان جنگ قدرت‌ها تبدیل شود.

نظرسنجی‌های موجود نشان می‌دهند که برای چنین هم‌صدایی‌ای زمینه واقعی وجود دارد. بنابراین پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیا در جهان مخالفت با ادامه و گسترش جنگ وجود دارد یا نه. پاسخ این بخش از پرسش را داده‌ها تا حد زیادی روشن کرده‌اند. پرسش دشوارتر و تعیین‌کننده‌تر این است که چگونه می‌توان این مخالفت پراکنده و بالقوه را به صدایی بالفعل، مستمر و فرامرزی تبدیل کرد؛ صدایی که پژواک خواست مردم ایران باشد، هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای دولت‌ها افزایش دهد و به شکل‌گیری جوی جهانی برای پایان دادن به جنگ و بازگشت به دیپلماسی یاری رساند.

چنین تلاشی تنها برای نجات مردم ایران از ادامه جنگ نیست. پیامدهای انسانی، اقتصادی، امنیتی و زیست‌محیطی این درگیری می‌تواند مرزها را درنوردد و زندگی میلیون‌ها انسان را در نقاط دیگر جهان نیز متأثر کند. جلوگیری از یک جنگ فرسایشی، از این منظر، نه فقط خواستی ایرانی، بلکه مسئولیتی انسانی و جهانی است.

منابع :

 منبع 1/

: Ipsos Global Advisor، نظرسنجی ۲۰ مارس تا ۳ آوریل ۲۰۲۶، انتشار ۲۸ آوریل ۲۰۲۶.

منبع 2/: Fox News Poll، ۱۱ تا ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، انتشار ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶.

منبع 3/: Reuters/Ipsos، نظرسنجی ۱۷ تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، منتشرشده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶.

منبع 4/ منبع ۳: Reuters/Ipsos، ۲۱ تا ۲۴ اوت ۲۰۲۶.

منبع 5/ منبع ۴: CNN/SSRS، ۱۶ و ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، انتشار ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶.

منبع 6/ منبع ۱: Economist/YouGov، نظرسنجی ۱۴ تا ۱۷ اوت ۲۰۲۶، انتشار ۱۸ اوت ۲۰۲۶.

منبع 7/ : Reuters/Ipsos، ۱۴ تا ۱۷ اوت ۲۰۲۶.

منبع 8/: Reuters/Ipsos، ۲۱ تا ۲۴ اوت ۲۰۲۶، انتشار ۲۴ اوت ۲۰۲۶.

منبع 9/✖ منبع ۴: Ipsos Global Advisor، نظرسنجی ۲۰ مارس تا ۳ آوریل ۲۰۲۶، انتشار ۳۰ آوریل ۲۰۲۶.

منبع 10/: ARD-DeutschlandTrend / Infratest dimap، مارس ۲۰۲۶.

منبع 11/: dB / El País / Cadena SER، ۶ مارس ۲۰۲۶.

منبع 12/: YouTrend / Sky TG24، ۶ مارس ۲۰۲۶.

منبع 13/: YouGov UK، ۲۰ فوریه ۲۰۲۶.

منبع 14/: ANN، ۲۱ و ۲۲ مارس ۲۰۲۶؛ Kyodo، آوریل ۲۰۲۶.

منبع 15/: Ipsos Brazil، ۸ تا ۱۲ آوریل ۲۰۲۶، انتشار ۲۳ آوریل ۲۰۲۶.

ژاله وفا : عضو مجامع اسلامی ایرانیان

jalehwafa@yahoo.de

آدرس سایت شخصی : www.jaleh-wafa.com